|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

وضعيت روزنامه‌ نگاري اجتماعي در ايران؛ موج سوار يا موج‌ ساز؟magiran.com: وضعيت روزنامه‌ نگاري اجتماعي در ايران؛ موج سوار يا موج‌ ساز؟
 
 

 دفتر مطالعات برنامه ريزي رسانه ها 23/7/93

وضعيت روزنامه‌ نگاري اجتماعي در ايران؛ موج سوار يا موج‌ ساز؟


    بيكاري، دختران فراري، فقر، آموزش و اعتياد از جمله موضوعاتي است كه با نام روزنامه‌نگاري اجتماعي گره خورده است. حوزه‌اي كه دغدغه‌ي اصلي‌اش مردم عادي است و به خاطر دربرگيري‌اش از حوزه‌هاي مهم و تاثيرگذار است. روزنامه‌نگاري اجتماعي در ايران چه گونه است؟ آيا به موضوعات عميق مي‌پردازد و مي‌تواند بر زندگي مردم تاثيرگذار باشد؟ سهم گزارش‌هاي مهم و ويژه‌ي رسانه‌ها از مطالب منتشر شده چه‌قدر است؟ گزارش شفقنا رسانه به دنبال همين پاسخ هاست كه در ادامه مي‌خوانيد:
    
    جامعه چگونه دغدغه‌ي روزنامه‌ها شد؟
    
    در يك نگاه تاريخي سير توجه به مخاطب و جامعه به عنوان مساله‌اي مهم و قابل توجه در فرآيند توليد خبر از انتخابات رياست جمهوري ايالات متحده در سال 1988 نشات گرفته است. در اين سال نياز به نوع جديدي از روزنامه‌نگاري احساس شد و روزنامه‌نگاران و مقالات علمي روزنامه‌نگاري به نوع جديدي از روزنامه‌نگاري پرداختند كه به روزنامه‌نگاري عمومي
    (Public Journalism) يا روزنامه‌نگاري اجتماعي (Civic Journalism) شهرت يافت. اين نوع از روزنامه‌نگاري به اين مساله مي‌پرداخت كه روزنامه‌نگاران وظيفه دارند تا تعهد و مشاركت شهروندان در فرآيندهاي دموكراتيك و همچنين كيفيت زندگي عموم و شهروندان را ارتقا دهند. حرف اصلي اين جريان، اين بود كه روزنامه‌نگاران بايد اخبار را از منظر و نقطه‌نظر شهروندان عادي و نه مقامات سياسي و نخبگان محلي پوشش دهند. اين جريان در حقيقت نوعي روي‌گرداني از نگاه رسمي و نخبه‌محور به مساله‌ي خبر است كه البته منتقدان معتقد بودند برخي اصول حرفه‌اي روزنامه‌نگاري با اين رويه آسيب مي‌بيند.
    
    نگاه دستگاه‌هاي دولتي به روزنامه‌نگاري بايد اصلاح شود.
    
    در اكثر نقاط دنيا روزنامه‌نگاران اجتماعي، انعكاس‌دهنده‌ي فضاي جامعه و معضلات اجتماعي آن منطقه هستند. در عين حال اين روزنامه‌نگاران با آگاهي‌رساني و تحليل دقيق شرايط اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و ... بسياري از معضلات و آسيب‌هاي اجتماعي را رصد مي‌كنند و براي حل آن‌ها به افكار عمومي راه‌حل نشان مي‌دهند. اما به نظر مي‌رسد چنين تجربه‌اي در ميان روزنامه‌نگاران اجتماعي ايراني كمتر وجود دارد. برخي از روزنامه‌نگاران در انعكاس معضلات اجتماعي، شناخت كافي و تخصصي از حيطه و وظايف دستگاه‌ها و سازمان‌هاي اجتماعي و خدماتي ندارند؛ البته اين كاستي متوجه دولت‌مردان نيز است كه در ارتباط و تعامل با اصحاب رسانه جايگاه و كاركرد خود را به خوبي تشريح و تبيين نكرده‌اند.
    امير حسين مصلي، روزنامه‌نگار در همين رابطه به شفقنا رسانه مي‌گويد:«روزنامه‌نگاري و خبرنگاري براي حوزه‌ي اجتماعي متاسفانه در حال حاضر با يك خلاء اساسي مواجه است و آن هم به زعم كارشناسان عدم تخصص و سطحي‌نگري درباره‌ي مسايل جامعه توسط همكاران جوان اين وادي است. چرايي اين موضوع هم چند علت عمده دارد: سياسي جلوه‌دادن اخبار گسترده‌ي اين حوزه نظير وقايع محيط زيستي و مشكلات شهري و همچنين آسيب‌هاي اجتماعي و امثالهم كه تمام آنها ريشه در تسويه‌حساب‌هاي جناحي و گروهي افراد ذي‌نفوذ در جرايد دارد. مهمترين علت ناكامي و ضعف اين شاخه از روزنامه‌نگاري در مناسبات جامعه است كه جز موج‌آفريني به نفع يا به ضرر طيف‌هاي مختلف در قدرت و حتي خارج از قدرت هيچ سودي در راستاي رفع ناهنجاري‌هاي موجود براي شهروندان ندارد. در اين بين واگذاري رپورتاژ آگهي‌هاي نهادهاي خاص و همچنين پيشنهاد واريز مبالغي نجومي به مطبوعات در ازاي درج اين مطالب جهت‌دار منجر به خنثي بودن صفحه‌ي اجتماعي بعضي از نشريات در قبال مشكلات جامعه شده است.»
    
    حوريه دهقان شاد، مدرس ارتباطات و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد هم معتقد است: «به طور كلي رسانه را نمي‌توان از ساختار قدرت جدا ديد و چنانچه ساختار به گونه‌اي باشد كه آزاد و دموكراتيك دست روزنامه‌نگار را براي تحليل و واكاوي باز بگذارد، طبعاً روزنامه‌نگاري اجتماعي هم در مسير درستي قرار مي‌گيرد و در غير اين صورت براي تحقق رسالت روزنامه‌نگاري اجتماعي نمي‌توان انتظار زيادي داشت.» اين مدرس ارتباطات همچنين فضاي سالم روزنامه‌نگاري را سبب جلب اعتماد مردم و جامعه به رسانه و روزنامه‌نگاران مي‌داند و به شفقنا رسانه مي‌گويد: «در يك فضاي سالم و باز مطبوعاتي است كه روزنامه‌نگاران اجتماعي به درستي مي‌توانند به وظايف خودشان عمل كنند و مردم هم در پي‌گيري و حل مشكلات اجتماعي با آن‌ها همراه شوند. شرايط اجتماعي امروز جامعه‌ي ما ايجاب مي‌كند كه اهالي رسانه در بيان آسيب‌هاي اجتماعي با شناخت تخصصي، اطلاع‌رساني صحيح و توليد محتواي استاندارد در كاهش معضلات و آسيب‌هاي اجتماعي تاثيرگذار باشند.»
    
    نگاه تحليلي مهمترين مهارت روزنامه‌نگار اجتماعي است.
    
    روزنامه‌نگاري در حوزه‌ي اجتماعي نيازمند مهارتهايي است تا به روزنامه‌نگاري زرد و راه‌اندازي جار و جنجال صرف تبديل نشود كه يكي از مهمترين اين مهارت ها داشتن نگاه تحليلي و انتقادي است. در طرف مقابل هنوز مسوولان بسياري وجود دارند كه از رسانه انتظار دارند مثل روابط‌عمومي و زير تسلط آن‌ها فعاليت كند. اين تقابل يكي از دلايل افت سطح فعاليت‌هاي روزنامه‌نگاري در حوزه‌ي اجتماعي كشور است.
    شايد به همين دليل است كه در روزنامه‌نگاري اجتماعي ايران گزارش تحليلي كمتر ديده و بيشتر مواقع به دروازه‌باني خبر بسنده مي‌شود. به عبارت ديگر برخي روزنامه‌نگاران فعال در حوزره‌ي اجتماعي به جاي كشف مساله همراه با موجي مي‌شوند كه بعد از نقل قول يك مسوول و در بهترين حالت يك كارشناس مسايل اجتماعي به وجود آمده است.
     حوريه دهقان‌شاد مدرس ارتباطات هم اين مساله را از كاستي‌هاي مهم روزنامه‌نگاري اجتماعي كشور مي‌داند:« روزنامه‌نگار اجتماعي نبايد منتظر يك حادثه يا رويداد بنشيند، بلكه بايد با تحقيق و بررسي مسايل مختلف جامعه به واكاوي و كشف دغدغه‌هاي عمومي بپردازد. عادت كرده‌ايم تا يك رويداد خاص و حادثه‌اي را پس از آن كه سر راه جامعه قرار گرفت، تحليل و بررسي كنيم كه اين يعني روزنامه‌نگاري اجتماعي هدف و رسالت اصلي خودش را به درستي انجام نمي‌دهد.»
    
    اميرحسين مصلي هم ضمن تاييد اين انتقاد به اين نكته اشاره مي‌كند كه وقتي خبرنگاران باسابقه و متعهد در حوزه‌ي اجتماعي كه با سال ها تلاش و پي‌گيري مستمر تبديل به نوعي متخصص و كارشناس در اين عرصه شده‌اند زير بار چنين فضاي ناسالمي در رسانه‌ها نمي‌روند، در نتيجه بتدريج محكوم به خانه‌نشيني و حذف از حوزه‌ي روزنامه‌نويسي اجتماعي مي‌شوند. در اين شرايط به‌ اجبار صندلي آنها نيز توسط عده‌اي كارآموز تصاحب مي‌شود تا خواست راس هرم مديريتي نشريات كه دغدغه‌هاي ژورناليستي ندارند و تنها به فكر مناسبات سياسي هستند، اجابت گردد! خروجي اين وضعيت هم حال و روز صفحات اجتماعي مطبوعات و سايت‌هاي خبري است كه مشاهده مي‌كنيد، يعني روزنامه‌نگار به جاي تجزيه و تحليل اجزاي خبر به وسيله‌ي تحقيق و تفحص و همچنين استفاده از آمار و نظر كارشناسان براي تهيه‌ي گزارش يا هر چيز ديگر خواسته يا ناخواسته با موج‌سواري گروه‌هاي سياسي همراه مي‌شود و مثل مطالب شبكه‌هاي اجتماعي تحت تاثير وقايع قرار مي‌گيرد تا اين كه خود در جامعه تاثيرگذار باشد.»
    نرگس جودكي، روزنامه‌نگار هم معتقد است:« پيگيري و همسو شدن با جريان‌هاي جامعه بخشي از هدف و رسالت روزنامه‌نگاري اجتماعي است. پرداختن به مسايل و معضلاتي كه بعضي از آنها جنبه‌ي هيجاني و خبري ندارند اما به آرامي و زير پوست شهر رخ مي‌دهند از ديگر وظايف اصلي روزنامه‌نگار و خبرنگار اجتماعي است.» جودكي اما وضعيت منفعل را در حال تغيير مي‌داند و به شفقنا رسانه مي‌گويد: «در حال حاضر در ميان روزنامه‌نگاران اجتماعي جرياني به راه افتاده است تا هر چه بيشتر به صورت يك شاهد عيني در رويدادهايي حضور داشته باشند كه درباره‌ي آن گزارش يا گفت‌وگو تهيه مي‌كنند و اين مي‌تواند نكته‌ي مثبتي براي بهبود جريان‌سازي صحيح اجتماعي توسط روزنامه‌نگاران تلقي شود.»
    
    آمار روشن و دقيق لازمه‌ي يك گزارش اجتماعي است.
    
    حسن اردستاني، مدرس ارتباطات و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد مهمترين فاكتور براي روزنامه‌نگاري اجتماعي را داشتن آمار و ارقام دقيق و صحيح مي‌داند و به شفقنا رسانه مي‌گويد: «يك گزارش اجتماعي به اعتبار آمار و ارقام است كه سنديت پيدا مي‌كند و قابل پيگيري مي‌شود.» از ديد او «عدم دست‌يابي به آمار درست و دقيق يا جدي نگرفتن اهميت اعداد و ارقام در حوزه‌ي اجتماعي و روزنامه‌نگاري تحقيقي باعث مي‌شود تا گزارش‌ها و تحليل‌هايي كه پيرامون معضلات اجتماعي صورت مي‌گيرد نتواند راهكار و درمان‌هاي مناسب را پيش روي جامعه بگذارد.» اردستاني «عدم همكاري لازم برخي نهادها و سازمان‌ها و متهم كردن روزنامه‌نگاران به سياه‌نمايي و ... را سدي بر سر راه روزنامه‌نگاري اجتماعي صحيح و كاربردي» مي‌داند.
    به نظر مي‌رسد معناي روزنامه‌نگاري اجتماعي براي بعضي از روزنامه‌نگاران اجتماعي هم به خوبي روشن نيست. ارتباط كم بعضي از روزنامه‌نگاران با فضاي آكادميك و كتابخانه‌ها و تصور رايج از روزنامه‌نگاري تحقيقي در حوزه‌ي سياسي شايد از مهمترين دلايل اين مشكلات است درحالي كه مي‌دانيم محيط زيست، تغذيه، بهداشت و ساير حوزه‌هاي اجتماعي نيز بسترهايي براي روزنامه‌نگاران اجتماعي است تا گزارش هايي تحليلي و راه‌گشا ارائه بدهند.
     

View: 919 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.rasaneh.org/NSite/FullStory/News/?Id=3719





 

 

تبليغات

پايان نامه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه دانش حسابرسي
متن مطالب شماره 26 (پياپي 64)، پاييز 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1395-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است