|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

در نبود رسانه هاي مقتدر مستقل در ايرانmagiran.com: در نبود رسانه هاي مقتدر مستقل در ايران
 
 
سمانه جعفر زاده
 اعتماد 19/9/93

در نبود رسانه هاي مقتدر مستقل در ايران


    به نظر مي رسد، رسانه مستقل بيش از آنكه يك امكان باشد يك گرايش است كه رسانه ها با توجه به ميزان پايبندي به اصول حرفه اي، اخلاقي و شرايطي كه در آن قرار مي گيرند، دچار ضعف و قوت مي شوند. بايد گفت چنانچه مفهوم «استقلال» را براي رسانه ها فرض بگيريم بر سر يك طيف آن رسانه هاي حزبي و دولتي قرار دارند كه داراي كمترين ميزان استقلال هستند و بر سر طيف ديگر، رسانه هاي خصوصي وجود دارند كه داراي بيشترين استقلال هستند. اما همين رسانه هاي خصوصي هم تابع مالكيت، نيروي انساني و شرايط سياسي اقتصادي هستند كه در آن فعاليت مي كنند. لذا با اكتساب قبول اين فرضيه، به نظر مي رسد استقلال به مفهوم بي طرفي كامل در انتخاب و پردازش و انعكاس محتواي اخبار تقريبا دست نيافتني است ولي اين امكان وجود دارد كه يك رسانه بتواند حرفه يي تر و اخلاقي تر عمل كند. به عنوان مثال اصل خبر را از تحليل جدا كرده و به مخاطب اجازه داد از اصل خبر به شيوه يي حرفه يي مطلع شود و در اين حال تحليل هاي كارشناسي را كه خالي از گرايش نيست، نيز داشته و از آن مطلع شود. در اين ميان تعريف ديگري از مفهوم رسانه مستقل ارايه شده و آن اين است كه رسانه مستقل يعني آنكه بدون استفاده از يارانه يا تسهيلات و تنها از طريق تك فروشي و اشتراك درآمدزايي داشته باشد اما اين در حالي است كه امروزه رسانه ها يا از طريق دولت يا تبليغات تجاري هزينه هاي خود را تامين مي كنند و لذا زماني كه رسانه به لحاظ مالي وابسته به بودجه دولتي يا تبليغات تجاري باشد، مجبور به انقياد در برابر مراكز قدرت مي شود. اما تاريخ رسانه در ايران نشان مي دهد «رسانه هاي مستقل» ذيل تعاريفي كه گفته شد، به سختي امكان تداوم و نقش آفريني دارند. اينكه فضاي رسانه يي در ايران تا چه اندازه از حضور رسانه هاي خصوصي و مستقل از دولت و قدرت به معناي عام بهره برده، جاي تامل دارد. به خوبي مي دانيم عرصه اطلاع رساني در كشور ما تاريخ پر فراز و نشيبي را طي كرده است. شايد نخستين رسانه خصوصي يا به تعبيري نخستين روزنامه نگاري خصوصي در ايران به دنبال سفر ميرزا صالح شيرازي به انگلستان پديد آمد. او كه براي آموختن فن ترجمه به اين كشور فرستاده شده بود، اما الفباي روزنامه نگاري را فرا گرفت. ميرزا صالح كه به سبب فهم اجتماعي و شناخت از اوضاع دردناك آن روز ايران و اعتقادش به بنيادهاي مدنيت جديد به ضرورت انتشار مطبوعات در ايران پي برده پس از بازگشت، نشريه يي بي نام كه مشهور به «كاغذ اخبار» شد بنياد نهاد. روزنامه كاغذ اخبار از سال ١٢٥٣ ق تا ١٢٥٦ ق در دوران حكمراني محمد شاه انتشار يافت و پس از آن تا آغاز دوره ناصري نشريه يي در ايران منتشر نشد. اما مطبوعات داخلي در عهد ناصري دولتي بودند و تا دوره مظفري كه گشايشي در فضاي مطبوعاتي به وجود آمد، براي نخستين بار به بخش خصوصي مجوز انتشار نشريه ادواري داده شد اما كسي نتوانست مجوز انتشار نشريه بگيرد. به طور كلي آنچه پس از فرمان مشروطيت تا انقلاب كودتاي ٢٨ مرداد بر مطبوعات و روزنامه نگاران گذشت توقيف هاي مكرر مطبوعات به ويژه به امر درباريان و سفارتخانه هاي روس و انگليس، تهديد، ارعاب، دستگيري، محاكمه، حبس، شلاق، و حتي ترور و اعدام مطبوعاتيان مخالف و منتقد بود. در ٢٥ سال از فاصله ٣٢ تا ٥٧ نهاد هاي قدرت با استفاده از دلارهاي نفتي و تطميع گروهي قليل سعي در جريان سازي در مطبوعات ايران داشت و در اين ميان جمعي از روزنامه نگاران براي جلوگيري از استقرار يك ديكتاتوري تمام و كمال، مرارت ها كشيدند و رنج ها بردند. اما در زمان بعد از انقلاب نيز عرصه اطلاع رساني در كشور ما بي نصيب از تندبادهاي توقيف نبود. تنها در سال ٧٩ بود كه بيش از ٨٠ روزنامه و نشريه به يكباره بسته شدند. دولتي كه به دنبال گشايش فضاي سياسي، اجتماعي و رسانه يي روي كار آمد اما در طول حيات آن و بنا به گفته رييس دولتش «هر ٩ روز يك بحران داشت».اما در عرصه اينترنت و فضاي مجازي اين خبرگزاري ايسنا بود كه در ١٦ آذر ٧٨ مبدع و نخستين خبرگزاري خصوصي در ايران ناميده شد. خبرگزاري كه اگر چه رسانه يي تحت پوشش نهاد جهاد دانشگاهي يك نهاد نيمه دولتي اداره مي شد اما مطابق با اساسنامه يي كه در بدو تشكيل آن نوشته شد، قرار بود به شيوه هيات امنايي مستقل از نهادهاي دولتي اداره شود. اما اين خبرگزاري هم در نهايت عرصه پر فراز و نشيبي را طي ١٥ سال از فعاليتش طي كرد و بي نصيب از تغييرات مكرر مديرانش نماند و به ترتيب كه خبرگزاري هاي ديگري هم پا به عرصه گذاشتند و به حيات خود ادامه داده اند ولي وابستگي آنها به يكي از نهادها يا جريانات قدرت نتوانست مانع اتخاذ مشي مستقل و بي طرفانه يي نسبت به موضوعات و رويدادهاي خبري از سوي آنها شود. بنابراين از يك سو رسانه هاي مستقل (به معناي عام) طي سال هاي اخير هزينه هاي سنگيني پرداخته اند. نظير: فيلتر شدن چندين سايت و توقيف روزنامه ها و نشريات.
     در مجموع دلايلي كه براي عدم توسعه و شكل گيري فضاي رسانه يي مستقل و قدرتمند در ايران مي توان برشمرد را به صورت خلاصه در موارد زير مي توان بيان كرد:- طي سه دهه گذشته، چهره ها، جريانات سياسي، جناحي و حزبي همواره از رسانه به عنوان يك ابزار و تريبون جهت پيشبرد اهداف خود سود برده اند و به همين علت است كه از احزاب و گروه هاي سياسي رسمي نظير حزب جمهوري اسلامي، موتلفه، جبهه مشاركت، مجمع روحانيون مبارز، جمعيت ايثارگران، كارگزاران و... به عنوان گردانندگان اصلي رسانه هاي كشور در برهه هاي مختلف بعد از انقلاب ياد مي شود و لذا پيوند رسانه ها با احزاب سياسي و نقش و كار كرد سياسي كه پيدا مي كردند باعث مي شد از نقش حرفه يي خود فاصله گرفته و به بلندگوي اين حزب يا آن مجموعه سياسي تبديل شوند. - دليل ديگر اين موضوع به كم تحملي مسوولان بر مي گردد. هنگامي كه مسوولان شخصيت حقيقي خود را به كليت نظام يا ساختار سياسي پيوند مي زنند آنگاه نقد آنان به معناي انتقاد از كليت ساختار سياسي تلقي شده و اين خود مي تواند مانعي براي ادامه حيات يك رسانه مستقل محسوب شود. - نبود جامعه مدني مقتدر نيز دليل ديگر اين موضوع است. در نبود جامعه مدني با ثبات و قوي، رسانه هاي خصوصي به طرفه العيني و با هر انگي ممكن است از ميان برداشته شده و لذا انتقاد و اعتراض آنان راه به جايي نبرد. - اينكه با آداب گفت وگو و نقد آشنا نيستيم هم تاثير كمي ندارد. به عنوان مثال نه روزنامه نگار اصول نقد را رعايت مي كند و قلم را به ناروا آغشته مي سازد و نه نقد شونده نيز تحمل و صبوري به خرج مي دهد و هر نقدي را به مثابه توهين و تضعيف تلقي مي كند. ضعف سنت نقادي باعث مي شود بسياري در مواجهه با نقدها از كوره در روند و هر نقد منصفانه يي هم كه در اين ميان صورت پذيرد حمل بر توهين و اتهام تلقي شده و انتقادات سازنده از جانب يك رسانه مستقل نيز تحت شعاع قرار گيرد. - رسانه هاي مستقل در بسياري از نقاط دنيا به بخش اقتصادي مقتدر و مستقل از دولت متكي است. حتي در بعضي نقاط اين حوزه خصوصي مقتدر است كه دولت را نيز شكل مي بخشد. در همين راستا نبود بخش اقتصادي قوي و مستقل از دولت در ايران باعث مي شود تا رسانه ها به احزاب و نهادهاي حكومت وابسته شوند و همين امر به تضعيف آنها منجر مي شود و آنها را به رفتن و آمدن دولت وابسته مي كند. - اگرچه استفاده احزاب و گروه هاي سياسي از رسانه به عنوان تريبوني براي انتقال ديدگاه هاي خود پديده يي غيرقابل نفي و خدشه است، اما گاه اين رسانه ها در قامت رسانه هاي خصوصي در ميان افكار عمومي ظاهر شده اند و با ورود به تمامي بخش ها عملااز يك تريبون و ارگان رسمي يك حزب و جريان سياسي، در قالب يك رسانه عمومي كه به صورت نامحسوس براي القاي تفكرات حزبي خود در قالب رسانه يي غيرحزبي و به ظاهر بي طرف تلاش مي كرد، بروز يافتند و از اين رو است كه چنانچه رسانه خصوصي كه وابسته به جريانات سياسي هم نبوده اما آن هنگام كه جريان يا گروهي را مورد نقد قرار مي داده متهم به دفاع از جريان مقابل مي شده است. - علت ديگري كه مي توان نام برد، نوپا بودن جريان رسانه يي مستقل در ايران است، شرايطي كه براي شكل گيري و تداوم حيات رسانه هاي خصوصي در دوره هاي گذشته با وابستگي مستقيم و غيرمستقيم دست اندركاران رسانه يي به نهاد قدرت بي معنا مي كرد و در عرصه فعلي هم با شيوه عملكرد شخصيت ها و جريانات سياسي چندان مجال حضور نيافته اند. - در اين حال به نظر مي رسد از مهم ترين موانع وجود رسانه هاي مستقل و قدرتمند در فضاي كنوني جامعه ما، تاثير شرايط سياسي، وضعيت اقتصادي، آموزشي و فرهنگي كشور است. اينكه در برهه هايي از تاريخ كه فضا براي رشد كمي و كيفي رسانه ها فراهم مي شده افراد دلسوز و دغدغه مند رسانه يي نيز فرصت ظهور و بروز مي يافتند و زمان هايي كه عرصه ها به نوعي براي فعالان سياسي و فكري تنگ مي شده رسانه هاي خصوصي نيز ضعيف و نحيف مي شده اند و فضايي براي عرض اندام آنها باقي نمي مانده است. - و در آخر شايد مهم ترين دليل عدم توسعه رسانه هاي مستقل در ايران را در عدم پذيرش اين امر از سوي مسوولان، افراد ذي نفوذ و برخي جريانات سياسي دانست كه ايران يك جامعه متكثر و متنوعي است كه از قبل گوناگوني در قوميت، جريانات مذهبي و هويتي: عقايد، ديدگاه ها و خوانش هاي فكري متفاوت و بعضا متقابلي را هم شكل داده است و در برهه هاي مختلف، زماني كه برخي از اين خوانش هاي فكري به قدرت رسيده اند، راه را بر ورود و عرضه ديگر فكرها در صحنه ها سد كرده اند و اين ناشي از عدم پذيرش ديگري به مثابه يك باور متفاوت با «ما» به وجود آمده است. باوري كه براي برخي هنوز جا نيفتاده است. اينكه بپذيريم ديگراني را در دايره وجودي مان كه اگر چه در قرائت هاي مذهبي، سياسي و فرهنگي متفاوتند اما در مجموع مي توانند يك هدف را دنبال كنند و آن فرهنگ پذيرش تكثر، تنوع و چند صدايي در جامعه ما است مساله يي كه مي تواند مرهون وجود رسانه هاي مستقل مختلفي باشد كه صداها و گرايش هاي متفاوتي دارند و از تركيب اين صداهاي مستقل، جامعه رسانه يي چند صدايي را شكل دهند.
     

View: 2053 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
magiran.com/n3075282



همچنين بخوانيد:
استاد دانشگاه علامه طباطبايي: طبق قانون اساسي اصل بر آزادي مطبوعات است
گزارش ايسنا از مناظره رحمانيان و جمالي با موضوع آزادي مطبوعات
مشاركت گوگل و انجمن مطبوعات آمريكا براي حفاظت از رسانه ‌ها
خرمشاهي در گفت ‌و گو با ايسنا:در لايحه رسانه‌ هاي همگاني اصل را بر مجرميت افراد گذاشته ‌اند
توصيه به استفاده از ظرفيت‌ هاي قانوني موجود براي تشكيل انجمن حرفه‌ ايِ‌ روزنامه‌ نگاران؛ عباس عبدي: روزنامه‌ نگاران بدون آزادي نمي ‌توانند كار كنند
نشان پاريس براي روزنامه ‌نگار تركيه ‌اي
تأكيد لاوروف بر تأمين امنيت خبرنگاران و آزادي رسانه ‌ها
تجربه در هر فضايي كمك كننده است
در دنياي آزاد رسانه اي نيازمندي روزنامه نگاران حرفه اي چيست؟
آزادي مطبوعات و مطبوعات آزاد تنها يك آرمان است
نياز مبرم به خلاقيت
جايزه آزادي بيان براي روزنامه ‌نگاران تركيه‌ اي
بان كي مون پيام داد/ روز جهاني آزادي مطبوعات امسال با سه رويداد مهم مصادف شده
مرور يك قانون به انگيزه روز "آزادي مطبوعات"
سقوط ايتاليا در طبقه بندي جهاني آزادي مطبوعاتي
خبرنگاران بدون مرز: آزادي رسانه ‌ها در جهان در حال كاهش است
95 را سال پايان تعطيلي رسانه‌ ها بناميم؟
مجيد رضائيان: آزادي بيان هويت روزنامه ‌نگاري است/ بررسي نسبت روزنامه ‌نگاري تحليلي و جامعه ‌شناسي تفسيري
هزاران آلماني درحمايت از آزادي مطبوعات تظاهرات كردند
مديرمسوول روزنامه «آفتاب يزد»: انگار آزادي مطبوعات به منافع عده‌ اي لطمه مي ‌زند
گفت ‌و گو با مدير مسؤول روزنامه شهروند چرا مجلس براي اولين بار خواهان آزادي رسانه ‌ها شده؟
گويا معيار سنجش آزادي را متري كرده‌اند!
جنتي در مجلس، به ما مي‌گويند آزادي زيادي به رسانه‌ ها مي ‌دهيد
مديرمسوول سايت الف: تبرئه مي شوم؛ آزادي مطبوعات را تقويت كنيم
افول آزادي در جهان، گزارش سالانه «خانه آزادي» از افت شديد آزادي مطبوعات حكايت دارد
آزادي رسانه‌ هاي رسمي؛ پاياني بر اخبار نادرست شبكه ‌هاي اجتماعي، خبرگزاري‌ ها و روزنامه‌ ها وارد عمل شوند
آزادي رسانه ‌هاي رسمي؛ پاياني بر اخبار نادرست شبكه‌ هاي اجتماعي، شبكه‌ هاي اجتماعي هيچگاه رقيب رسانه‌ هاي رسمي نبوده‌ اند
استاد علوم ارتباطات: آزادي مطبوعات و رسانه ها بعد از انقلاب بيشتر شد
انتظامي: سياست رسانه ‌اي دولت تقويت بخش خصوصي است
جايگاه آزادي انديشه در مطبوعات كشور
چالش هايي براي قانون رسانه، حريم خصوصي، آزادي بيان و آزادي مطبوعات
يك مدرس ارتباطات در دانشگاه آمريكايي مطرح كرد: نگاهي انتقادي به سياست رسانه‌ هاي آمريكايي در قبال خاورميانه
محمد علي وكيلي عنوان كرد: خود رسانه ‌ها بر آزادي مسئولانه نظارت كنند
چرا از عبارت «آزادي بيان» فرار مي‌كنيم؟!
معاون مطبوعاتي وزير ارشاد: تامين آزادي قانوني براي رسانه‌ ها از وظايف دولت است
مسوولان حرمت آزادي مطبوعات را نگه دارند
رئيس جمهور آزادي رسانه‌ها را در حوزه دولت فراهم كند
سيدوحيد عقيلي:جايگاه روزنامه‌نگاري بايد براي فعاليت رسانه‌هاي آزاد تقويت شود
مولف پژوهشنامه مطبوعات و خبرگزاري‌ها:آزادي رسانه‌ها بخشي از آزادي‌هاي عمومي است
حسن روحاني : حكومتي كه ريشه در حمايت مردم دارد از رسانه آزاد نمي‌هراسد
يك كارشناس رسانه:نهراسيدن دولت از رسانه‌ي آزاد با پذيرفتن نهادهاي مدني ممكن است
اكبر نصراللهي در گفت‌وگو با ايسنا مطرح كرد:وجود رسانه‌هاي آزاد نيازمند بازنگري در قوانين
رئيس جمهور آزادي رسانه‌ها را در حوزه دولت فراهم كند
يك مدرس ارتباطات مطرح كرد:پرهيز از رويكرد يك بام و چند هوا درباره رسانه‌ها
رسانه آزاد نيازمند مجوز نيست


مطالب مرتبط را در پرونده (هاي) زير مطالعه نماييد:

رسانه > استقلال رسانه 





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پژوهش هاي فقهي
متن مطالب شماره 4 (پياپي 1204)، زمستان 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است