|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

زن كه مجله ماشين نمي خواندmagiran.com: زن كه مجله ماشين نمي خواند
 
 
سارا جمال آبادي
 اعتماد 24/9/93
نگاهي به آنچه زنان از دكه هاي روزنامه فروشي مي خرند و آنچه روي دكه به نام زنان شناخته مي شود
زن كه مجله ماشين نمي خواند


    كنار دكه هاي روزنامه فروشي ايستادن و نگاه كردن به رديف روزنامه ها عادتي بود كه شايد از بچگي دچارش شده بودم. از همان موقع كه كنار بابا به ديدن روزنامه هاي باد و باران و آفتاب ديده مي ايستادم: عادتي كه ادامه پيدا كرد و ترك نشد و هر بار كه مجال پياده روي بود تن به آدابش مي دادم، دكه به دكه مي ايستادم و روزنامه ها و مجله ها را ورانداز مي كردم. روزنامه و مجله هايي كه در هر دكه اكثريت شان تكرار مي شدند اما گويا تكراري نمي شدند.
    
     در همين پياده روي ها و سر خم كردن ها روي صورت روزنامه ها و مجله ها و شنيدن صداهاي آدم هاي همان حوالي بود كه كم كم متوجه شدم اين محدوده- اطراف دكه و خصوصا جايي كه روزنامه ها گذاشته شده بودند- اگر نگوييم كاملامردانه خيلي بيشتر مردانه است تا زنانه و اكثريت مردانه اش بيشتر روزنامه مي خرند تا مجله و اقليت زنانه بيشتر مجله مي خرند تا روزنامه و باز هم زنان بيشتر مجلاتي مي خرند با موضوعات سبك و مهارت زندگي (لايف استايل) تا مجلات ديگر. موضوعي كه زياد خوشايند به نظر نمي رسيد. اما اينها تنها مشاهدات من به عنوان يك ناظر بود آن هم در يك مسير خاص و هميشگي. براي رسيدن به جواب درست درباره اينكه زنان از دكه ها چه مي خرند و چه مي خوانند مسير طولاني تري را رفتم: مسيري كه در آن هم با دكه دارها و هم با شهلااعزازي، جامعه شناس و پژوهشگر و مصطفي مهرآيين، جامعه شناس فرهنگي و مدير موسسه رخداد تازه در اين باره گفت وگو كردم تا ببينم اين حس ناخوشايند تا چه حد درست و تا چه اندازه اشتباه است و آيا اصلاحس ناخوشايندي است؟!
    
     از هر ١٠ نفر، ٣ نفر زن
    
     سرش را از توي جدولي كه دارد حل مي كند به زور بيرون مي آورد، نه اينكه به خاطر من كه دارم سعي مي كنم با زور بشنوم كه از ته اتاقكش چه مي گويد بلكه به خاطر مردي كه از او نخي سيگار مي خواهد. دكه اش كمي بالاتر از پل سيدخندان است. روي پيشخوان جلوي دكه مجلات خانوادگي و جدول را چيده و مثل باقي دكه ها روزنامه را روي زمين و مجلات هنري را هم در جايي امن در قفسه يي فلزي گذاشته. صدايش مي كنند علي و بيست و هفت، هشت سال بيشتر ندارد و مي گويد از هر ١٠ نفر مشتري (تاكيد مي كند ١٠ نفر خريدار روزنامه و مجله نه سيگار) سه نفرشان زن هستند و از اين سه نفر هر سه نفرشان مجله مي خرند، بيشتر هم مجله هايي مثل روزهاي زندگي و خانواده سبز و مانند آنها از گروه سني شان كه مي پرسم نگاهي دقيق تر به من مي اندازد و در حالي كه دوباره مي خواهد فرو برود ته دكه اش، توي جدولي كه داشت حل مي كرد، لطف مي كند و داد مي زند: «هم سن و سال و شما!»
    
     از هر ١٠ نفر، ١٠ نفر زن
    
     عجله نمي كنم براي پرسيدن و جواب و گرفتن هرچند اين يكي دكه دار با حوصله تر است و خوش برخورد تر با مشتري ها حرف مي زند و حتي به آنها پيشنهاد مي دهد كدام مجله را بخرند: «بابا اين چيه مي بري، بيا اين كي را ببر بخون دو كلمه حرف راست توشه» سرم را خم كرده ام روي رديف روزنامه ها كه نسبت به سال هاي قبل تن لاغر كرده اند و تعدادشان هم اگر نگويم خيلي كم شده، زياد هم نشده اند. زن ميانسالي كنارم ايستاده و با دقت روزنامه ها را نگاه مي كند. تعدادمان در جلوي دكه دو زن به سه مرد است، البته تعداد مرداني كه آمده اند سيگار بخرند و نگاهي هم سر راه شان به روزنامه ها مي اندازند را كم مي كنم. زن كنار پيشخوان مي ايستد. دكه دار كه نتوانسته پسر جوان را راضي كند تا روزنامه (ورزشي) ديگري را بخرد، مي گويد: «صبح ها از هر ١٠ نفر ٩ نفر از مشتري هايم خانم هستند.» دكه روزنامه فروشي او در نزديكي هاي خيابان بهار شيراز است. از روزنامه هايي كه زنان مي خرند مي پرسم و تمام غافلگيري ام با جوابش مثل يخي آب مي شود: «همشهري! بعضي ها هم فقط آگهي هايش را مي برند.» و در ادامه به جوابش اين جمله ها را اضافه مي كند: «از ساعت ٨:٣٠، ٩ به بعد بيشتر خانم هايي مي آيند كه مجله مي برند: مجله خانواده، روزهاي زندگي، خانواده سبز و...» سرم را كه بالامي آورم زني را مي بينم كه با مجله يي درباره تغذيه در دستش منتظر ايستاده تا از سر راهش كنار بروم تا او پول مجله را بدهد.
    
     ٥ به ٥ مساوي
    
     حواسش به دختري است كه توي پارك نشسته و سيگار مي كشد. با من حرف مي زند اما او را نگاه مي كند و از تغيير زمانه مي گويد. انتهاي خيابان خواجه عبدالله هستيم. كنار دكه پر و پيماني كه علاوه بر روزنامه ها همه مجلات علمي، فرهنگي، هنري و ادبي را دارد. مثل خيلي از دكه دارها وقتي از مشتريانش مي پرسم سوالم را با يك سوال جواب مي دهد: «مشتري سيگار يا روزنامه و مجله؟!» حدسم از اينكه حوصله جواب دادن به من را ندارد، غلط از كار در مي آيد. يكي، يكي مجلات را نشانم مي دهد و از تعداد مشتري هايشان مي گويد. تعداد زن و مرد را مساوي مي داند اما تفاوت را در خريدهايشان مي داند. اينكه از هر ١٠ نفر زن، ٩ نفرشان مجله مي خرند، مجله هاي سبك زندگي و موفقيت و از هر ١٠ نفر مرد ٩ نفرشان روزنامه مي خرند. جوان ترها روزنامه هاي ورزشي و بقيه روزنامه هاي سياسي. مي گويد: «تيترها ديگر آنقدر مثل گذشته گيرا نيستند كه مشتري شكار كنند»، حرف هاي او به كم شدن تعداد مشتري هايش مي رسد و و دوباره نگاهش دنبال دختر مي گذارد كه از روي نيمكت بلند شده و دارد مي رود.
    
     زن كه مجله ماشين نمي خواند!
    
     صورتش را روي نيم دايره بريده شيشه جلوي دكه مي چسباند، دستش را از توي آن بيرون مي آورد و تكاني مي دهد و با لحن مطمئني مي گويد: «زن كه مجله ماشين نمي خونه!» خنده ام مي گيرد، تصوير و لحن حرف زدنش توي ذهنم وصل مي شود به يكي از فيلم هاي مستند ابراهيم گلستان، وقتي كه گزارشگر از مرد روستايي درباره زمين هايش مي پرسد و او عدد و رقمي به هكتار مي دهد. بعد گزارشگر مي پرسد: «زن تان چه؟ زن تان چقدر زمين دارد؟» مرد هم با چشم هايي كه از دريچه دوربين گرد شدن شان را مي بينيم و شانه هايي كه انگار رگ غيرت از آنها شروع مي كند به بالارفتن، با عصبانيت طنزگونه يي جواب مي دهد: «زن؟! زن كه زمين ندارد، زن شوهر دارد!» خنده ام را جمع مي كنم، يكي از مجلات ماشينش را بر مي دارم و مي خواهم بخرم تا يادش بماند كه زن ها هم مي توانند مجله ماشين بخوانند. حوالي ميدان هفت تير هستم. پسر دكه دار دوتا در ميان سيگار مي فروشد و آتش مي زند و پول روزنامه هايي را حساب مي كند كه تا زماني كه من آنجا بودم مردان خريدارش بودند.
    
     تحصيلاتي كه ميوه ندارد
    
     از ميدان هفت تير هر چقدر كه پايين تر مي آيم آمار خريدهاي مجله هم كمتر و كمتر و البته تنوع مجلاتي (كه حالاديگر مي توانم از حفظ اسم تمام شان را بگويم و زنانه هستند) هم كمتر مي شود. طبيعتا بايد از نتايج اين گزارش ميداني كوچكي كه جمع كرده ام اگر نه كاملاناراحت كه بايد كمي سرخورده باشم. به تعداد زناني فكر مي كنم كه كرسي هاي دانشگاهي را گرفته اند، به تعداد زنان فارغ التحصيل، به تعداد زناني كه كار مي كنند و با مسائل اجتماعي چه بخواهند و چه نخواهند درگير هستند و نمي توانم به خودم بقبولانم كه درصد كمي شان روزنامه و مجله مي خوانند و اگر هم پاي دكه روزنامه فروشي مي ايستند، انتخابي محدود از مجلاتي دارند كه بيشتر در گروه سبك زندگي مي گنجد. مي گويد: اين ماجرا چند نكته در دل خودش دارد: نكته اول اينكه تغيير سطح ميزان تحصيلات در ميان زنان به اين معنا نيست كه اين تغيير حتما به فضاي كيفي هم منتقل شده يعني اگر تعداد زنان تحصيلكرده ما به لحاظ مدرك و حضور در فضاي دانشگاهي زياد شده نمي توان نتيجه گيري كرد زنان ما درحوزه مطالعات يا پيوند خوردن با فرهنگ جهاني يا حتي ادبيات روز خود كشور ما هم به لحاظ كيفي رشد پيدا كرده اند. براي تاييد اين حرف شاخص عيني كه وجود دارد رفتار زنان در خانواده است كه مهم ترين عرصه حضور براي زنان به شمار مي آيد به طوري كه به ميزاني كه تحصيلات زنان افزايش پيدا كرده، عقلانيت آنها اين رشد را نداشته و نتوانسته وارد تاملات خانوادگي آنها شود و زنان حتي در نخستين عرصه حضوري كه با آن روبه رو هستند نمي توانند اين عقلانيت را به فضاي ارتباطي و زندگي شان منتقل كنند حالاچه برسد به فضاهاي اجتماعي بزرگ تر و بيرون از خانه و از اين مثال مي توان تا حدود زيادي نتيجه بگيريم كه افزايش كمي تحصيلات زنان با ميزان كيفي حضور آنها ارتباط چنداني ندارد.
    
     مهارت آموزي ايرادي ندارد
    
    مصطفي مهرآيين با عنوان اينكه مصرف كالاهاي فرهنگي به لحاظ جامعه شناختي بيانگر ذوق، سليقه و احساس نيازهاي يك جامعه است، مي گويد: نكته دومي كه وجود دارد اين است كه اگر شما مي بينيد زنان ما روزنامه خوان نيستند به اين دليل است كه در جامعه ما به لحاظ ساختاري زن احساس نيازي با درگير شدن يا نزديك شدن با مفاهيم اين روزنامه ها پيدا نكرده است. او به نتايج اين گزارش ميداني كوچك كه نشان مي دهد بيشتر زناني كه به دكه ها مراجعه مي كنند خواننده هاي مجلاتي خانوادگي هستند اشاره مي كند و مي گويد: اينكه زنان ما همچنان بيشتر خواننده مجلاتي با موضوعات خياطي، آشپزي، تغذيه و زيبايي هستند يا مجلاتي كه به اصطلاح به مجلات زرد معروفند: محل ايراد و اشكال نيست چراكه در نهايت اين موضوع ها هم به حوزه مهارت هاي زندگي برمي گردند و مهارت هاي زندگي را آموختن هيچ ايرادي ندارد.
     مهرآيين با اشاره به وضعيت امريكا در دهه ١٩٣٠ مي گويد: در اين زمان در امريكا اتفاقات اقتصادي مهمي افتاد كه باعث گسترش زنان طبقه متوسط شد كه تحصيلات داشتند، كار و كسب درآمد مالي داشتند اما اغلب نمي دانستند با اين ميزان درآمد خود چه بايد بكنند، درست در همين دوره كتاب ها و نشريات متعددي در امريكا در خصوص آموزش به زنان در مورد شيوه مصرف پول چاپ و منتشر شد و كلاس هاي متعددي برگزار مي شد تا مهارت هاي زندگي و اقتصادي را به آنها بياموزد و از اين منظر هيچ ايرادي وجود ندارد اگر زنان ما كالاهايي را مصرف كنند كه به آنها مجموعه يي از مهارت ها را بياموزد.
    
     با همه نمي توانيم حرف بزنيم
    
     اما ممكن است سوال اين باشد كه بعد از آموختن اين مهارت ها كه طبعا آموزش شان كار سختي نيست و نهايتا يك يا دو سال طول مي كشد، خصوصا اينكه در عصر اينترنت هستيم و امكان دستيابي ساده تر به آموختن اين مهارت ها در فضاي مجازي هم وجود دارد چرا بازهم زنان به اين نشريات گرايش دارند و به سمت نشريات ديگر نمي روند؟ مهرآيين در پاسخ به اين سوال به فرم و محتواي ادبيات روشنفكري در جامعه ما اشاره مي كند و مي گويد: محققان، نويسنده ها و فعالان اجتماعي ما تا به حال نتوانسته اند ادبيات و زباني را خلق كنند كه با ادبيات عموم جامعه پيوند بخورد و اين ايراد واقعا به نشريات وارد است كمااينكه بارها از خودشان هم شنيده ام بايد بحث هاي نظري را ساده تر مطرح كنيم تا طيف گسترده تري از مخاطبان بتوانند از آن استفاده كنند اما تنها موضوع بر سر ساده بودن يا نبودن مباحث نيست بلكه بحث مورد اهميت بر سر خلق ژانري است كه بتواند در دل خانوادها و فضاهاي عمومي جامعه ما نفوذ كند و خودش را به عنوان يك ادبيات كارآمد مطرح كند كه متاسفانه تا به امروز اين اتفاق نيفتاده و حتي زنان تحصيلكرده جامعه كه امكان فعاليت اجتماعي و ارتباط گرفتن با اين فضاي مطبوعاتي را ندارند با اين نشريات نمي توانند ارتباط برقرار كنند.
    
     آموزش فرآيند يك مرحله يي نيست
    
     مهرآيين همچنين تغيير ذايقه افراد و احساس نياز به نزديك شدن به موضوعات اجتماعي را تنها منوط به وجود چنين مطبوعاتي نمي داند و مي گويد: براي فرهنگ سازي و ارتقاي فرهنگ به مجموعه يي از تعاملات و سازوكارها در سطح جامعه نياز داريم تا جايگاه مطبوعات (در همه زمينه ها) به جايگاه مثبتي تبديل شود. او به نقش فعال فضاي دانشگاه ها، نهادهاي خصوصي و دولتي در توليد فرهنگ و رسانه يي مهم چون تلويزيون تاكيد مي كند و مي گويد: اگر مي خواهيم تغييري ايجاد شود همه رسانه ها (مكتوب، غير مكتوب، ديداري و شنيداري و...) بايد در ساختن اين ادبيات مشاركت داشته باشند و همه اينها بايد در يك فضاي آموزشي پيوند خورده با همديگر قرار بگيرند تا افراد بتوانند در اين فضا احساس نياز به مطالب و نشريات تخصصي پيدا كنند وگرنه آموزشي صورت نمي گيرد چراكه برخلاف تصور اشتباه ما و همچنين عملكرد اشتباه آموزشي مان طي اين سال ها آموزش يك فرآيند تك مرحله يي نيست و اگر مي خواهيد آموزشي در فردي صورت بگيرد آن فرد بايد به كتابخانه مراجعه كند، درس هم بخواند، استاد را هم ببيند، برنامه هاي تلويزيوني خوب هم تماشا كند، نشريه خوب بخواند، موسيقي خوب گوش دهد و طي يك فرايند آموزشي فعال قرار بگيرد
    ولي در غير اين صورت اتفاق آموزشي كه تغييري در پي داشته باشد رخ نخواهد داد.
    
     مثل همه جاي دنيا و متفاوت از همه جاي دنيا
    
     دختري حدودا ٢٤، ٢٥ ساله است، عجله دارد، روزنامه همشهري خريده و منتظر بقيه پولش است كه معترض به بقيه پولش هم مي شود چون فقط آگهي هايش را برداشته و بقيه روزنامه را نمي خواهد و به دكه دار مي گويد كه همه جا پول كمتري مي دهد. حواسم از سر و صدايشان پرت دو زني مي شود كه دارند پيشخوان دكه را نگاه مي كنند و اين مجله آن مجله را ورق مي زنند، مجله هايي كه زير سايه بان هستند و آفتاب تن شان را مثل روزنامه ها نمي سوزاند، عكس هاي روي جلدشان را باران خيس و ورم كرده نمي كند و باد چنگ شان نمي زند. اينها اكثرا مجله هايي هستند كه موضوع بحث ما هستند. تعدادشان نسبتا زيادتر از مجلات ديگر است و هر روز هم زياد تر مي شوند و برگه هايشان بيشتر، انگار همانقدر كه آنها چاق مي شوند، روزنامه ها لاغرتر مي شوند. از دكتر شهلااعزازي، جامعه شناس كه سال هاست در حوزه زنان تحقيق و تدريس مي كند درباره اقبال اين نشريات مي پرسم. او با معمول خواندن اين امر كه در همه جاي دنيا نشريات و كتاب هايي كه مطالب سنگين و مبتلابه جامعه را مي نويسند تعدادشان اغلب كمتر از مجلاتي است كه به عنوان مجلات زرد در نظر گرفته مي شود و خواننده هايشان به مراتب كمتر از مجلات ديگر است، مي گويد: وضعيتي كه از اين لحاظ در ايران وجود دارد خيلي خاص نيست اما تفاوت ما با ديگر كشورها اين است كه در آنجا در كنار تعداد زياد روزنامه ها، مجلات و كتاب هايي كه پرخواننده هستند، تعداد زيادي هم مجلات و روزنامه ها و كتاب هاي تخصصي با موضوعات اجتماعي وجود دارند كه خواننده خود را دارند در حالي كه تعداد اين رسانه ها در كشور ما به مراتب از ساير كشورها كمتر است مثلابه فرض اگر ٥٠ مجله درباره زيبايي و رژيم لاغري در كشورهاي ديگر وجود دارد در مقابلش تعداد قابل توجهي هم مجلات ديگر وجود دارد كه مسائل و مشكلات زنان را مطرح مي كند.
    
     مشكلات ناشناخته: راه حل هاي نرفته
    
     اما گذشته از تعداد اين مجلات و خواننده هايي كه دارند اهميت اين رسانه ها چيست؟ وجود مجلات تخصصي تا چه حد مي تواند راهگشاي حل مشكلات باشد؟ شهلااعزازي در پاسخ به اين سوال مي گويد: وقتي در يك جامعه مشكلات عميق، پيچيده و گسترده است به چنين مجلاتي نياز داريم تا اين مشكلات را انعكاس دهند و نگاه درصدي از افراد جامعه را كه آمده اند تا مجلات ديگري را بخرند را هم معطوف خودش يا حتي به گونه يي بتواند آنها را تشويق به خريد و مطالعه اين مجلات كند.
    
     او درباره اينكه چرا مجلات اجتماعي زنان (با توجه به مشكلات زيادي كه زنان با آن درگير هستند) در اين سال ها شانس انتشار كمي داشته، مي گويد: متاسفانه به گونه يي ساختار سياستگذاري كه داريم انتشار چنين مجلاتي را خيلي مجاز و به صلاح نمي داند و حتي در مجلات اجتماعي ديگري كه منتشر مي شوند و به خوبي به مسائل عمومي جامعه از لحاظ سياسي، اقتصادي، فرهنگي و... مي پردازند (تا جايي كه من آنها را ورق زدم) به مسائل خاص زنان بسيار كم پرداخته مي شود و تنها هر از گاهي ممكن است در قالب مقاله يي و بهانه يي صفحه يي به اين موارد اختصاص پيدا كند و همين موضوع ضرورت وجود مجلاتي در مورد زنان و مجلاتي را كه براي زنان نوشته مي شود و به مسائل آنها مي پردازد پررنگ تر مي كند. اين جامعه شناس خالي بودن اين عرصه نشر از اين دست نشريات را موجب ناشناخته ماندن مشكلات و آسيب ها براي همه و حتي قشر روشنفكر و تحصيلكرده مي داند كه موجب مي شود نه تنها اين مشكلات حل نشوند كه هر روز بزرگ تر و بزرگ تر شوند. او بيان مشكلات را كه بيشترشان مشكلات عمومي زنان هستند و خودشان از ميزان عموميت آن خبر ندارند موجب بالارفتن سطح آگاهي مي داند كه مي تواند به مقاومت براي حل آنها منجر شود.
    
     او كه به واسطه تدريس در دانشگاه ها با دانشجويان بسياري در ارتباط بوده است آگاهي سازي را تنها منوط به يك مجله نمي داند و مي گويد: من از روي تجربه و سال ها كار و ارتباط با تعداد زيادي از دانشجويان مي توانم بگويم متاسفانه تعداد زيادي از آنها به چنين موضوعاتي اهميت نمي دهند، دنبال چنين بحث هايي نمي روند و حتي از وجود چنين نشرياتي بي خبر هستند چرا كه براي آن فرهنگ سازي صورت نگرفته، فرهنگ سازي كه مشاركت همه رسانه ها را نياز دارند و تنها مجلات با تيراژ كمي كه دارند نمي توانند اين كار را به عهده بگيرند. او علاقه مند كردن زنان به اين حوزه ها را موضوعي جدي مي داند كه تا به حال كار اساسي براي آن انجام و راه درستي براي آن پيدا نشده است. او خواننده اين مجلات و اين موضوعات را افرادي مي داند كه تا حدودي به اين موضوعات آگاهي دارند در حالي كه براي حل مشكلات بايد كساني را جلب اين حوزه ها كرد كه با بسياري از مشكلات اين حوزه درگيرند اما از عموميت آن و اينكه راه حلي براي آن وجود دارد، بي خبر هستند.
    
     

View: 3060 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
magiran.com/n3077552





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه جهان گستر
متن مطالب شماره 150، تير 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است