|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

موانع فرهنگي اثرگذار بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجيmagiran.com: موانع فرهنگي اثرگذار بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي
 
 

 اعتماد 13/11/93
از سازوكار هاي اثرگذاري فرهنگ مقصد تا آموزش هاي رسمي و غير رسمي
موانع فرهنگي اثرگذار بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي


    پاره اي از تحولات فكري- اجتماعي در اواخر قرن ٢٠ سبب بازگشت فرهنگ به كانون انديشه ورزي هاي نظري و روشي شد. از اين تغيير جهت با عنوان «چرخش فرهنگي» (Cultural Turn) ياد مي شود. با وجود اين، پژوهش هاي اندكي درباره رابطه بين فرهنگ و فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي انجام شده است. پژوهش كنت اشتارك و استلاويلانوا يكي از پژوهش هاي اندكي است كه در اين زمينه انجام شده است (Stark، ١٩٩٢).
    
     اهميت فعاليت خبرنگاران خارجي
    
     فعاليت خبرنگاران خارجي (Foreign Correspondents) در مقوله روزنامه نگاري بين فرهنگي (Intercultural Journalism) قرار مي گيرد. در اين نوع روزنامه نگاري، خبرها و اطلاعات از درون فرهنگ يك كشور به فرهنگ كشور ديگر انتقال مي يابد. اگر روزنامه نگاري بين فرهنگي بر اساس موازين علمي و اخلاق حرفه اي روزنامه نگاري انجام شود مي تواند به عنوان ابزاري كارآمد در مبادلات فرهنگي، ديپلماسي فرهنگي و ديپلماسي رسانه اي عمل كند. همچنين در صورتي كه سازمان هاي رسانه اي از نقش مهم موانع فرهنگي در فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي آگاه باشند پيش از اعزام خبرنگاران خود به كشورهاي ديگر، مي توانند تدابيري در پيش بگيرند تا آنها دانش عميق تري درباره فرهنگ ميزبان به دست آورند. در چنين شرايطي، محصولات فرهنگي توليد شده توسط خبرنگاران خارجي مي تواند به شناخت و درك بهتر جامعه ها نسبت به همديگر كمك كند و در فراهم آوردن زمينه هاي همزيستي مسالمت آميز، مدارا، خشونت پرهيزي، صلح دوستي، اعتدال گرايي، دوري جستن از افراط و تفريط، كاهش تصورات قالبي و پرهيز از قوم مداري نقش آفرين باشند. از سوي ديگر، اگر خبرنگاران خارجي از دانش و تجربه كافي و از آشنايي كافي با موانع فرهنگي برخوردار نباشند ملت ها را از مبادلات فرهنگي ثمربخش باز مي دارند و حتي ممكن است روابط بين كشورها را تيره و تار كنند و خوراك فكري لازم براي خشونت ستايان، افراط و تفريط گرايان، هراس افكنان و جنگ طلبان فراهم آورند. پس در دنياي جهاني شده كنوني، نقش روزنامه نگاري بين فرهنگي در زمينه فراهم آوردن شرايط همزيستي مسالمت آميز يا زندگي سرشار از ستيز، بيش از پيش اهميت دارد.
    
     بايد بر اين نكته مهم نيز انگشت تاكيد بگذاريم كه حرفه خبرنگاران خارجي فقط از موانع فرهنگي آسيب نمي بيند بلكه موانع اقتصادي و سياسي نيز بر كميت و كيفيت فعاليت مطبوعاتي آنها اثر مي گذارد كه موضوع مقاله پيش رو نيست. در اينجا، بر سر آنيم كه به پاره اي از موانع فرهنگي اثرگذار بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي بپردازيم.
    
     سوالات
    
     در اين مقاله مي خواهيم به اين سوال اصلي پاسخ دهيم كه فرهنگ چگونه بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي اثر مي گذارد؟ به عبارت ديگر، مي خواهيم بدانيم:
     ١- فرهنگ مبدا (فرهنگ خبرنگار خارجي) چگونه بر كار خبرنگاران خارجي اثر مي گذارد؟
     ٢- فرهنگ مقصد (ميزبان) چگونه بر كار خبرنگاران خارجي اثر مي گذارد؟
    
     تعريف خبرنگار خارجي و انواع آن
    
     پيش از آنكه به چگونگي اثرگذاري موانع فرهنگي بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي بپردازيم، لازم است، بررسي كنيم كه چه كسي را خبرنگار خارجي مي نامند، انواع خبرنگاران خارجي كدام اند و ويژگي هاي تمايزبخش فعاليت مطبوعاتي هر يك از آنها چيست. خبرنگاران خارجي، آن دسته از روزنامه نگاران (Journalists) هستند كه در كشوري ديگر براي رسانه متبوع شان فعاليت مطبوعاتي مي كنند. اگر خبرنگاران خارجي را از لحاظ اسكان در كشور خارجي دسته بندي كنيم دو دسته خبرنگار خارجي خواهيم داشت:
    
    ١- خبرنگاران خارجي مقيم در كشورهاي خارجي
    ٢- خبرنگاران خارجي غير مقيم كه به صورت كوتاه مدت (معمولاكمتر از يك ماه) به كشورهاي ديگر سفر مي كنند و بعد از تمام شدن دوره ماموريت شان به كشور رسانه متبوع شان باز مي گردند. خبرنگاران خارجي مقيم در كشورهاي مقصد يا ميزبان داراي دفتر رسانه اي هستند.
    
     اگر خبرنگاران خارجي از لحاظ تفاوت در فعاليت مطبوعاتي، طبقه بندي شوند به دو دسته كلي تقسيم مي شوند:
    
     ١- خبرنگار خارجي
    
     (Foreign Correspondent): كسي به عنوان خبرنگار خارجي شناخته مي شود كه براي پوشش رسانه اي رويدادهاي خبري خارجي در محل رويداد (on-the-scene reporter) حضور پيدا مي كند. چنين روزنامه نگاري، ديدگاه هاي تخصصي خودش را درباره خبر بيان مي كند و نقش مفسر را هم ايفا مي كند. وي اطلاعاتي قابل ملاحظه درباره بافت (Context) خبر تهيه مي كند. خبرنگار خارجي در بريتانيا در زمينه اي خاص تخصص دارد به عنوان مثال، خبرنگار حوزه سلامت و بهداشت. در بين رسانه هاي خارجي، شبكه هاي ARD و BBC داراي بيشترين خبرنگاران خارجي هستند.
    
     ٢- گزارشگر خارجي
    
     (Foreign Reporter): گزارشگر بر اساس واقعيات (Fact-based reporting) گزارش هاي خود را تهيه مي كند و از ديدگاه خودش در تهيه خبر استفاده نمي كند. چنين خبرنگاري معمولاتخصص ويژه اي در زمينه اي خاص ندارد.
    
     فرهنگ مبدا و فرهنگ مقصد (ميزبان) خبرنگار خارجي
    
     فرهنگ مبدا به فرهنگي گفته مي شود كه خبرنگار خارجي در چارچوب ارزش ها، هنجارها، ميراث تاريخي ملموس و ناملموس آن رشد و پرورش پيدا كرده است و داراي تجربه زيسته در چنين فرهنگي است. به زبان جامعه شناختي، فرهنگي است كه فرآيند جامعه پذيري خبرنگار خارجي در آن سپري شده است. يك خبرنگار ژاپني كه در فرهنگ ژاپني رشد و نمو پيدا كرده است داراي فرهنگي متفاوت با يك خبرنگار امريكايي، روسي، چيني، هندي و غيره است. حتي يك خبرنگار امريكايي مسلمان با يك خبرنگار پاكستاني مسلمان داراي تفاوت هايي است كه بر نحوه فعاليت مطبوعاتي شان اثرگذار است. البته پر واضح است كه بين فرهنگ هاي مبدا و مقصد تشابهاتي وجود دارد چرا كه كم و بيش همه فرهنگ ها داراي نقاط اشتراك هستند.
    فرهنگ مقصد (ميزبان)، فرهنگي است كه خبرنگار خارجي در آن كار مطبوعاتي مي كند. ممكن است اين فرهنگ شبيه فرهنگ مبدا خبرنگار خارجي باشد يا نباشد. يك خبرنگار خارجي در طول دوران خدمت خود در فرهنگ هاي مختلف كار مي كند. به عنوان مثال، فرهنگ ايران براي يك خبرنگار خارجي لبناني، فرانسوي يا استراليايي فرهنگ مقصد (ميزبان) تلقي مي شود.
     ممكن است بعضي از خبرنگاران خارجي داراي تابعيت دو گانه يا چندگانه باشند و با فرهنگ هاي مبدا و مقصد آشنا باشند. به عبارت ديگر، ممكن است يك خبرنگار خارجي به هر دو فرهنگ مبدا و مقصد متعلق باشد. با وجود اين، از آنجا كه نقش جامعه پذيري اوليه در شكل گيري شخصيت افراد بسيار مهم است بين ميزان اثرگذاري فرهنگ هاي مبدا و مقصد بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي تفاوت وجود دارد. بعضي از خبرنگاران خارجي براي رسانه اي كار مي كنند كه به كشور متبوع شان تعلق ندارد. در چنين وضعيتي، فرهنگ مبدا شان شامل دو فرهنگ مي شود: فرهنگ كشور متبوع شان و فرهنگ كشور رسانه متبوع شان.
     به عنوان مثال، توماس اردبرينگ، خبرنگار مقيم نيويورك تايمز در ايران، هلندي تبار است و از آنجا كه براي يك روزنامه امريكايي كار مي كند داراي دو فرهنگ مبدا است: فرهنگ هلندي و فرهنگ امريكايي.
    
     سازوكارهاي اثرگذاري فرهنگ مبدا
    
     فرهنگ مبدا خبرنگاران خارجي يكي از عواملي است كه بر فعاليت مطبوعاتي آنها اثر مي گذارد.
     تجربيات پيشين، جنسيت، آموزش رسمي و غير رسمي، اخلاق روزنامه نگاري رسانه متبوع، رويكرد مذهبي رسانه، قوم مداري و تصورات قالبي از جمله سازوكارهايي است كه فرهنگ مبدا از طريق آنها بر فعاليت هاي مطبوعاتي خبرنگاران خارجي اثر مي گذارد.
    
     آموزش رسمي و غير رسمي
    
     بعضي از خبرنگاران خارجي در كشورهاي توسعه يافته پيش از آنكه به ماموريت مطبوعاتي اعزام شوند در دانشگاه هايي معتبر مانند كمبريج و اكسفورد ثبت نام مي كنند و دوره هاي آموزشي روزنامه نگاري، زبان خارجي، تاريخ، فرهنگ، سياست و اقتصاد كشورهاي مقصد را مي گذرانند. به عنوان مثال، ديويد هافمن (David Hoffman) خبرنگار ديپلماتيك روزنامه واشنگتن پست پيش از اينكه به عنوان رييس دفتر اين روزنامه در مسكو به كار گمارده شود به مدت يك سال در دانشگاه آكسفورد درباره تاريخ، سياست و ادبيات روسيه آموزش ديد (Sinclair، ٢٠٠١: ٥٣).
     مطالعات شخصي خبرنگار خارجي و استفاده از كالاهاي فرهنگي مانند كتاب، نشريات، رسانه هاي شنيداري و ديداري، شبكه جهاني اينترنت و غيره از جمله مولفه هاي آموزش غير رسمي است. شركت در كارگاه ها، سمينارها و نشست هاي مربوط به سياست، تاريخ، فرهنگ و اقتصاد جامعه ميزبان نيز در زمره اين موارد است كه مي تواند جنبه آموزش رسمي يا غير رسمي داشته باشد.
    
     اخلاق روزنامه نگاري رسانه متبوع
    
     اخلاق روزنامه نگاري رسانه متبوع خبرنگاران خارجي يكي ديگر از سازوكارهايي است كه فرهنگ مبدا بر فعاليت خبرنگاران خارجي اثر مي گذارد.
     به عنوان مثال، بعضي از رسانه هاي كشورهاي توسعه يافته، خبرنگاران شان را از دريافت هديه منع كرده اند. دريافت هديه توسط خبرنگار، زمينه ساز فساد و ناتواني وي در انجام فعاليت حرفه اي است.
    
     قوم مداري (Ethnocentrism)
    
    قوم مداري يكي ديگر از مولفه هاي اثرگذار بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي است. قوم مداري يعني برترانگاشتن فرهنگ خود نسبت به ديگر فرهنگ ها. خبرنگاري كه از اثرات قوم مداري بر فعاليت مطبوعاتي خود آگاه نباشد با برتر انگاشتن فرهنگ خود (فرهنگ مبدا) نسبت به فرهنگي كه در آن كار مي كند (فرهنگ ميزبان) با سوگيري، خودبرتربيني و نگاه از بالابه پايين، برخورد خواهد كرد. چنين خبرنگاري، كمترين شواهد تجربي را به عنوان مبنايي مهم براي درستي گزارش ها و تحليل هاي خود تلقي خواهد كرد. قوم مداري خبرنگاران خارجي نقشي منفي در تفاهم فرهنگي بين ملت ها ايفا خواهد كرد و زمينه ساز تشديد اختلافات بين كشورها خواهد شد.
    
     تصورات قالبي (Stereotype)
    
    تصورات قالبي يعني داشتن كليشه هاي ذهني غير واقعي عليه افرادي از فرهنگ هاي ديگر. تصورات قالبي اغلب به تحقير، محكوم كردن، رواداشتن تبعيض و ستم ضد افراد و ملت هاي ديگر مي انجامد. به عنوان مثال، الكساندر پانوف معتقد است امريكايي ها خبرنگاران روسي را عوامل سياست خارجي روسيه مي دانند (Pitulova، ٢٠٠٥).
     اسلام هراسي نيز تصورات قالبي است كه كار خبرنگاران خارجي را دشوار مي كند. در صورتي كه خبرنگاران خارجي نسبت به تصورات قالبي هشيار نباشند، اين وضعيت مي تواند نقشي مهم در تصويري سازي منفي از كشورهاي ميزبان ايفا كند.
    
     سازوكارهاي اثرگذاري فرهنگ مقصد
    
    پيچيدگي و دشواري يادگيري زبان، معناي زمان، سوگيري جنسيتي در فرهنگ هاي مردسالار، نژادپرستي و نوع فرهنگ سياسي كشور ميزبان از جمله مولفه هاي فرهنگ مقصد (ميزبان) است كه بر فعاليت مطبوعاتي خبرنگاران خارجي اثرگذار است.
    
     پيچيدگي و دشواري يادگيري زبان (Language)
    
     پيچيدگي و دشواري يادگيري زبان فرهنگ مقصد در كار خبرنگاران خارجي بسيار اثرگذار است. به عنوان مثال، يادگيري زبان چيني براي خبرنگاران خارجي بسيار دشوارتر از ديگر زبان هاست. زبان ها و لهجه هاي متعدد در يك كشور نيز يكي ديگر از اين مشكلات است. ويژگي هاي زباني فرهنگ ميزبان، مانند وجود انواع صناعات ادبي در زبان و ادبيات، از ديگر مشكلات خبرنگاران خارجي است. بعضي از خبرنگاران خارجي به دليل هزينه هاي مالي يا كمبود نيروي انساني رسانه متبوع شان، با استفاده از يك دفتر منطقه اي، اوضاع چندين كشور (گاه تا ١٥ كشور) را پوشش خبري مي دهند. در چنين شرايطي وجود زبان ها و لهجه هاي گوناگون (آن هم در چندين كشور) سبب مي شود كه خبرنگار خارجي، حتي اگر بخواهد، نتواند به اندازه كافي با اين زبان ها آشنايي پيدا كند. در نتيجه، خبرنگار به يكي از زبان هاي رايج در منطقه وابسته مي شود كه اين امر او را از دسترسي مستقيم به فرهنگ مقصد باز مي دارد. از همين رو، مسلط بودن به زبان خارجي نقشي مهم در آسان سازي فعاليت هاي مطبوعاتي خبرنگاران خارجي ايفا مي كند. مطلوب آن است كه خبرنگاران خارجي به ميزاني با زبان كشور ميزبان مسلط باشند كه بتوانند با شخصيت هاي سياسي آن كشور به زبان خودشان مصاحبه كنند. به عنوان مثال، كريستوفر دي بليگ، خبرنگار انگليسي، كه در گذشته به عنوان خبرنگار خارجي مقيم ايران براي رسانه هاي خارجي گوناگون كار كرده است به زبان هاي انگليسي، فرانسه، تركي، عربي و فارسي مسلط است.
    
     معناي زمان در فرهنگ هاي مختلف
    
     مورت روزنبلوم (Mort Rosenblum) مدتي طولاني به عنوان خبرنگار خارجي براي خبرگزاري آسوشيتدپرس كار كرده است. او در كتابش، كودتاها و زمين لرزه ها (Coups and Earthquakes) درباره نقش زبان در فعاليت هاي خبرنگاران خارجي چنين نوشته است:
     «زبان فرهنگ را بازتاب مي دهد. چنان كه در جهان عرب [اسلام] ممكن است كسي با تعيين قرار ملاقات در زماني خاص موافقت كند و سپس بگويد انشاءا... (اگر خدا بخواهد). چنين شخصي ممكن است در زمان تعيين شده در محل قرار ملاقات حضور پيدا كند يا با تاخير حاضر شود يا اصلاحضور پيدا نكند: معناي زمان (و وقت شناسي) براي عرب ها متفاوت از امريكايي هاست (Los Angeles Times، ١٩٨٦).
    
     سوگيري جنسيتي در فرهنگ هاي مردسالار
    
     در بعضي از كشورها كه داراي فرهنگ مردسالار (Male dominated) هستند (مانند فرهنگ هاي مردسالار آفريقا، امريكاي لاتين و خاورميانه)، آزار جنسي خبرنگاران خارجي زن امري رايج است (Sinclair، ٢٠٠١: ١٠٥)
    سينكلر البته به اثرات مثبت فرهنگ هاي مردسالار بر فعاليت خبرنگاران خارجي زن نيز اشاره مي كند. گاهي وقت ها، زن بودن خبرنگار خارجي، مزيت هايي منحصر به فرد براي او پديد مي آورد تا از جذابيت هاي زنانه اش براي پيشبرد كارهاي مطبوعاتي اش بهره مند شود.
    
     نژادپرستي
    
    در فرهنگ هايي كه از نژادپرستي رنج مي برند خبرنگاران خارجي رنگين پوست (سياه پوست، سرخ پوست و زردپوست) در برابر خشونت هاي جسماني و رواني آسيب پذيرند و با مشكلاتي بيش از ديگر خبرنگاران خارجي دست به گريبان اند.
    
     فرهنگ سياسي كشور ميزبان
    
    نوع فرهنگ سياسي كشور ميزبان، به عنوان مثال، فرهنگ سياسي متابعت يا فرهنگ سياسي دموكراتيك و مشاركتي، بر كار مطبوعاتي خبرنگاران خارجي بسيار اثرگذار است. خودسانسوري، بدگماني، بي اعتمادي، چاپلوسي، چندچهره بودن، دروغگويي، تفاوت فاحش بين زندگي خصوصي و عمومي، خود محوري و تك روي، نفع طلبي شخصي و قرباني كردن نفع جمعي، رابطه سالاري به جاي ضابطه سالاري و خويشاوندسالاري به جاي شايسته سالاري از جمله ويژگي هاي فرهنگ سياسي متابعت است كه بر كار خبرنگاران خارجي اثرات منفي دارد. وقتي خبرنگاران خارجي در كشورهايي فعاليت مي كنند كه از اين گونه فرهنگ هاي سياسي برخوردارند تنها راه به بار نشستن زحمت هاي شان اين است كه مثل ماهي در درياي زندگي روزمره مردم غوطه ور شوند. با چنين مشاركتي در زندگي اجتماعي است كه خبرنگاران خارجي مي توانند از ظاهر پديدارها فراتر روند و گوهر معاني را در عمق كنش هاي اجتماعي شهروندان عادي و نخبگان دريابند.
     

View: 2514 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.magiran.com/npview.asp?ID=3105782





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه روزنامك
متن مطالب شماره 41، شهريور 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است