|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

سواد رسانه اي، لازمه زندگي در دنياي مدرن/ نقش رسانه هاي علمي در ارتقاي آگاهي جامعهmagiran.com: سواد رسانه اي، لازمه زندگي در دنياي مدرن/ نقش رسانه هاي علمي در ارتقاي آگاهي جامعه
 
 
بهاره صفوي
 شرق 3/10/94

سواد رسانه اي، لازمه زندگي در دنياي مدرن/ نقش رسانه هاي علمي در ارتقاي آگاهي جامعه


    علم و اخبار علمي در هيچ برهه اي از تاريخ همچون امروز پراهميت نبوده است. شهروندان در سراسر جهان هرروز و هر لحظه با مسائل بحث برانگيز مختلفي روبه رو مي شوند كه ريشه در موضوعات علمي دارند. اثرات احتمالي موادغذايي تراريخته، مواد ارگانيك، سلول هاي بنيادي، آلودگي هوا، ريزگردها، شيوه هاي درماني جديد، تغييرات اقليمي و احتمال بازگرداندن گونه هاي منقرض شده به حيات، از جمله اين مسائل هستند.
    
     دراين ميان، امكان چنداني براي دسترسي به اطلاعات مستقل و مبتني بر شواهد عيني وجود ندارد. از گذشته تاكنون، بيشتر مردم براي به دست آوردن اطلاعات، به رسانه هاي واسطه متكي بوده اند و اين رسانه ها نيز بسته هايي از اطلاعات را عرضه مي كردند كه براي طيف گسترده اي از خوانندگان، شنوندگان و بينندگان تهيه مي شد. دراين ميان، مردم به طور ناخواسته طي تماشاي اخبار تلويزيون، خواندن روزنامه صبح يا ورق زدن مجله هاي چيده شده روي پيشخوان دكه مطبوعاتي، با اخبار علمي روبه رو مي شدند.
    
     با اينكه هنوز در بسياري از كشورها، اين رويه همچنان پابرجاست، اما امروزه شهروندان به طور گسترده اي به جست وجوي آگاهانه در اينترنت براي يافتن اطلاعات مدنظر خود مي پردازند. روزنامه نگاران علمي نيز در اين عرصه حضور دارند و با وبلاگ نويسي، اخبار و مطالب مختلف را در طيف گسترده اي از خروجي هاي مبتني بر وب قرار مي دهند. اما پيداكردن اطلاعات خوب، نيازمند تلاش فرد جست وجوكننده است و دراين ميان، عامه مردم معمولاجست وجوي دقيقي در فضاي وب انجام نمي دهند.
    
     حضور اخبار علم در رسانه هاي جهان
    
    سابقه درج اخبار و مطالب علمي در رسانه هاي گروهي را بايد در ابتداي شكل گيري اين رسانه ها جست. بااين حال، تاريخچه نويسندگان اين مطالب كه طي زمان و در كشورهاي مختلف، متفاوت بوده است. تاكنون چند پژوهشگر در كشورهاي مختلف به بررسي سير تكامل «دانش همگاني» در سرزمين خود پرداخته اند. اين پژوهشگران به اين نتيجه رسيدند كه اين فرايند در ابتدا توسط دانشمنداني آغاز شد كه مي خواستند دانش خود را تا حد امكان در اختيار عموم قرار دهند. در مرحله بعدي اين فرايند، نوعي جبهه گيري در برابر اين روند ايجاد شد كه دانشمندان را از تماس مستقيم با عامه مردم برحذر مي داشت. براي نمونه، دانشمندان سال هاي واپسين قرن هجدهم در بريتانيا، مي كوشيدند تا دانش خود را به مردم و فرهنگ منتقل كنند. آنها بر اين باور بودند كه درهم آميزي دانش با دنياي روزمره شهروندان معمولي مي تواند منافعي اساسي براي جامعه به همراه داشته باشد. اما قرن نوزدهم و پيشرفت چشمگير دانش تخصصي سبب ايجاد نوعي شكاف بين جامعه و دانشمندان شد. هرقدر دانشمندان از دنياي مردمي سازي دانش فاصله مي گرفتند، اطلاع رساني در مورد دانش به طور روزافزوني برعهده روزنامه نگاران و رسانه ها قرار مي گرفت. بااين حال، افزايش روزافزون تخصص گرايي در اوايل قرن بيستم سبب شد تا دانشمندان خود را از عامه مردم جدا ببينند.
    
    دانشمندان در اين زمان به طور تدريجي، زباني ويژه را براي خود شكل دادند (و از اصطلاحات ويژه و تخصصي استفاده مي كردند كه براي عموم مردم قابل درك نبود) و به اين ترتيب، آموزش هاي ويژه آنها و نيز سيستم هاي پاداش و ارتباط آنها با افرادي كه خارج از حوزه تخصصشان، بودند كم رنگ تر شد. بدتر اينكه، انجمن هاي اصلي حوزه دانش، دانشمنداني را تنبيه كرد كه به سراغ ترويج دانش مي رفتند و با افراد خاطي برخورد شديدي مي كردند و حتي دسترسي آنها به پاداش هايي نظير عضويت در انجمن هاي عالي حوزه دانش را ممنوع مي كردند. بااين حال، با وجود آشتي مجدد بسياري از دانشمندان با ترويج علم، هنوز آن رويكرد خصمانه قبلي تا حدي در برخي جوامع علمي باقي مانده است و حتي امروز هم شاهد هستيم كه تلاش دانشمندان براي ترويج علم در برخي حوزه ها موجب برخورد ناخوشايند با آنها مي شود.
    
    در كشور ما هم تاريخچه روزنامه نگاري علم نشان مي دهد كه نويسندگي درباره موضوعات علمي به اولين روزهاي آغاز روزنامه نگاري در ايران بازمي گردد. كاغذ اخبار اولين روزنامه ايران در سال ١٨٣٧ ميلادي منتشر شده است. پس از آن روزنامه «زاهر يرادي باهرا» در سال ١٨٤٩ ميلادي به عنوان دومين روزنامه ايراني، از اولين شماره خود به انتشار مطالبي با محتواي علمي پرداخته است. (نكته خواندني در مورد اين نشريه اينكه در سال ١٢٦٥ هجري قمري در اروميه، مركز آذربايجان غربي و به زبان آشوري منتشر مي شد و به اين ترتيب اولين روزنامه شهرستاني ايران هم هست). اما نخستين نشريه علمي در تاريخ روزنامه نگاري ايران در سال ١٨٦٤ ميلادي با نام «علميه دولت عليه ايران» چاپ شده است. اين نشريه ٢٧ سال پس از انتشار نخستين روزنامه ايران و به صورت ماهانه منتشر مي شد. پس از اين دوره مي توان به نشريات ديگري كه به صورت تخصصي به علم و دانش و ترويج آن مي پرداختند، اشاره كرد:
    
     - روزنامه علميه و ادبيه كه از سال ١٢٩٣ هجري قمري منتشر مي شد.
    
     - روزنامه علمي كه يك ماه پس از روزنامه علميه و ادبيه در سال ١٢٩٣ هجري قمري منتشر مي شد و در آن اندكي به مناقشات علمي آن دوره نيز مي پرداخت.
    
     - روزنامه دانش، از سال ١٢٩٩ هجري قمري به عنوان ارگان علمي مدرسه دارالفنون منتشر و رايگان توزيع شده است. تحول واقعي در انتشار نشريات علمي در ايران، از سال هاي ١٣٤٤ شمسي (١٩٦٥ ميلادي) به بعد انجام گرفت زيرا تعداد محصلان ٢،٦ برابر ١٠ سال قبل، تعداد پزشكان ٤.٧ برابر ١٠سال قبل و ميزان واردات ماشين آلات ٢.٩ برابر ١٠ سال قبل شده بود، درحالي كه در آن دوران تعداد نشريات علمي فقط شش نسخه بود و ١٠سال قبل از آن نيز تعداد نشريات علمي پنج نسخه بود. در همين دوران تحول، مجله اي به نام «دانشمند» پا به عرصه مطبوعات مي گذارد كه انتشار آن تا به امروز ادامه دارد. اولين شماره اين مجله با شعار «ماهنامه صبح امروز براي نسل دانشمند» در تاريخ اول آبان ١٣٤٢ به دست چاپ سپرده مي شود. مجله دانشمند پرسابقه ترين نشريه علمي كشور تاكنون است.
    
     رسانه هاي اطلاع رساني علوم
    
     امروزه رسانه هاي مختلفي به امر اطلاع رساني علمي مشغول هستند. به طوركلي مي توان اين رسانه ها را به دسته هاي زير طبقه بندي كرد:
    
     الف- رسانه هاي علمي با مخاطب عام: مجلات علمي، برنامه هاي علمي تلويزيوني و راديويي و وب سايت هاي آموزشي و ترويجي مخاطب خود را در بين مردم عادي جست وجو مي كنند. اين رسانه ها از يك سو به جريان توليد علم متصل هستند و از سوي ديگر به زباني قابل فهم، يافته هاي علمي را به مردم انتقال مي دهند و در پس پرده اين روند، روش علمي و تفكر علمي را نيز به مخاطب خود منتقل مي كنند. برخلاف تصور برخي، اين نشريات با حفظ اصول علمي خود، در زمره پرتيراژترين نشريات جهان به شمار مي روند كمااينكه مجله پاپيولارساينس با شمارگاني معادل يك ميليون و ٣٢٠ هزار شماره چاپي، در رده پرتيراژترين مجلات انگليسي زبان به شمار مي رود.
    
     ب- رسانه هاي علمي براي مخاطب علمي: رسانه هايي مانند ساينتيفيك آمريكن يا آمريكن ساينتيست يا ساينس نيوز، بيشتر با هدف مرور دستاوردهاي مهم علمي براي مخاطبي كه داراي آگاهي علمي بالاتري است، منتشر مي شوند. مقالات آنها تخصصي تر اما به زباني است كه براي فهم آن نياز نيست همه پيشينه يك رشته تخصصي را بدانيم.
    
     پ- رسانه هاي ويژه دانشمندان: اين رسانه ها كه در قالب هاي مختلف از نشريات ادواري گرفته تا وب سايت ها و خبرگزاري هاي مختلف منتشر مي شوند، به انتشار يافته هاي نوين و جديد علمي در زمينه هاي مختلف مي پردازند و مخاطب آنها، دانشمندان آن حوزه ها هستند. اكثر اين نشريات و ژورنال ها، مقالات را پس از گذر از داوري هاي دقيق هيات داوران خود مناسب نشر تشخيص مي دهند و درواقع بخشي از سازوكار توليد علم در حوزه آكادميك در جهان هستند. انتشار مقاله در يك ژورنال تخصصي براي يك دانشمند به معني به رسميت شناخته شدن اوليه فعاليت هاي اوست و طبيعتا اين مقالات با زباني فوق العاده فني و براي متخصصان همان رشته نوشته شده اند و هدف آنها آگاهي رساني عمومي به جامعه نيست. در هر حوزه علمي ده ها نشريه تخصصي اين گونه وجود دارد كه هر يك داراي ضريب نفوذ و جايگاه متفاوتي است. چهار نشريه بزرگ و مهم حوزه علوم و پزشكي كه بين روزنامه نگاران علمي به Big Four مشهور هستند عبارتند از ساينس، نيچر، ژورنال پزشكي نيوانگلند و ژورنال آمريكن مديكال اسوسيشن. دراين بين، برخي از خبرگزاري هاي علمي، فراتر از ناشر اصلي مقالات، به انتشار خلاصه مقاله براي همگان و متن كامل مقاله براي مشتركان خود مي پردازند. آنها هرروزه دستاوردهاي جديدي را منتشر مي كنند. يكي از معروف ترين اين سامانه ها «www.eurekalert.org» متعلق به «انجمن توسعه علوم آمريكا» (AAAS) است. همچنين، وب سايت هايي مانند «ساينس ديلي» (Sciencedaily) با انتشار روزانه خبرهاي علمي در قالب مقاله هاي اوليه و بدون توضيحات تكميلي و تنها براساس دريافت داده هاي توليدشده در مراكز پژوهشي، رويدادهاي علمي روز را منتشر مي كنند. با توجه به ماهيت جهاني علم و اعتبار بين المللي نشريات علمي در گوشه وكنار جهان، عمده خبرهاي كاوش ها و تحقيقات اصيل از طريق پايگاه هاي ژورنال هاي تخصصي يا بانك هاي اطلاع رساني متصل به آنها (با رعايت قوانين سخت گيرانه اي مانند قرنطينه و انحصار خبر) منتشر مي شوند. اما در كشورهاي مختلف، سازمان ها و نهادهاي مختلف براي ايجاد پلي ميان رويدادهاي نوين در مرز علم و ساير متخصصان و همچنين بدنه مردم، شبكه هاي رسانه اي مختلفي را ايجاد مي كنند. در ژاپن سازمان علوم و فناوري ژاپن (JST) به طور فعال به اطلاع رساني درباره فعاليت هاي علمي اين كشور مي پردازد. در استراليا سازمان ملي علوم و در ايالات متحده بنياد ملي علوم اين نقش را برعهده دارند.
    
     هيجان ها از واقعيت قدرتمندترند
    
     در كنار انواع و اقسام مجلات، نشريات و وبلاگ ها، پايگاه هاي علمي شبكه هاي اجتماعي در ميان مردم از اقبال بهتري برخوردارند. متاسفانه شايعات به آساني آب خوردن منتشر مي شوند چون بازنشر آنها در شبكه هاي اجتماعي بسيار سريع و گسترده است. بسياري بر اين باورند كه شايعات و اخبار نادرست نيز بخشي از زندگي روزمره محسوب مي شوند و بايد با آنها كنار آمد اما افراد و گروه هايي كه در اثر اين شايعات آسيب مي بينند و آبرو، اعتبار يا سرمايه اجتماعي خود را از دست مي دهند، چنين اعتقادي ندارند. به طوركلي شايعات، اطلاعات يا اخباري هستند كه صحت آنها تاييد نشده است. به همين دليل هنگامي كه در دسترس مخاطب قرار مي گيرند، گيرنده پيام نمي تواند درستي يا نادرستي آنها را تشخيص دهد. عموم مردم در برخورد با چنين پيام هايي كمتر مي انديشند و كمتر خود را براي بررسي درستي محتوا به دردسر مي اندازند. شايعات به آساني آب خوردن منتشر مي شوند چون بازنشر آنها در شبكه هاي اجتماعي بسيار سريع و گسترده است، ضمن آنكه در فضاي مجازي (كه كنترل مستقيمي بر محتوا وجود ندارد و عملافرايند دروازه باني پيام صورت نمي گيرد)، هر كاربر مي تواند توليدكننده محتوا و نشردهنده آن باشد، بي آنكه صلاحيت توليد پيام را داشته باشد. بدتر آنكه در فرايند نشر و بازنشر هر شايعه، هر كاربر مي تواند در محتوا دخل وتصرف انجام دهد، اطلاعاتي را بردارد يا بيفزايد. بنابراين پيام هربار كه منتقل مي شود، تغييرات جزئي پيدا مي كند و به عبارتي يك كلاغ، چهل كلاغ مي شود و در نتيجه، به مرور زمان ضمن انتشار گسترده، يك شايعه ممكن است بزرگ نمايي شود يا كاملادگرگوني پيدا كند.
    
     سواد رسانه اي از ملزومات زندگي در دنياي رسانه هاي مدرن است
    
     در چنين شرايطي سواد رسانه اي همواره از ملزومات زندگي در دنياي رسانه هاي مدرن است و در نتيجه مردم، خبرنگاران و دولتمردان بايد در اين زمينه آموزش ببينند. به طوركلي سواد رسانه اي (Media Literacy) مجموعه اي از مهارت هاي قابل يادگيري است كه به توانايي دسترسي، تجزيه و تحليل و ايجاد انواع پيام هاي رسانه اي اشاره دارد و يك مهارت ضروري در دنياي امروزي به شمار مي رود. براي حركت در محيط رسانه اي پيچيده امروز بايد قادر به درك بهتر پيام هاي رسانه اي باشيم. افراد داراي سواد رسانه اي، مي توانند پيام هاي پيچيده موجود در محتواي تلويزيون، راديو، روزنامه ها، مجلات، كتاب ها، بيلبوردهاي تبليغاتي، اينترنت و ديگر رسانه هاي مستقل را كشف كنند. آنها همچنين مي توانند رسانه هاي خود را ايجاد كرده و در شكل گيري فرهنگ رسانه اي مشاركت فعالانه داشته باشند، اين امر سبب مي شود مردم از حالت مصرفي خارج شده، از رسانه ها به صورت هوشمندانه اي بهره مند شوند.
    
     نقش رسانه ها در ترويج علم انكارناپذير است
    
     در چنين شرايطي نقش رسانه ها و به خصوص رسانه هاي علمي كه تلاش دارند از درون نهاد علمي، علم را خارج و در عرصه عمومي گسترش دهند، بيش از هر زمان ديگري مهم و در عين حال موثر است. ميانجيگري بين دانشمندان و مردم وظيفه اصلي روزنامه نگار علم است، به طوري كه زبان دانشمندان را به زبان مردم و زبان مردم را براي دانشمندان ترجمه كند. روزنامه نگاران علمي، آدم هاي دولبه اي هستند، از يك طرف به جامعه و مردم تعلق دارند و از طرف ديگر در يك گرايش علمي فعاليت مي كنند. همچنين روزنامه نگاري علمي بايد به گفت وگو در علم دامن بزند و به دوصدايي شدن علم كمك و نگراني هاي مردم را به دانشمندان منتقل كند. البته بسياري از كارشناسان معتقدند كه در جامعه ايراني، بيش از آنكه مردم زبان دانشمندان را نفهمند، دانشمندان زبان مردم را نمي فهمند. به همين دليل هم بايد به يك الگوي متقارني از ترويج علم برسيم كه يك طرف آن علم و طرف ديگر آن جامعه باشد، يك طرف آن دانشمند و يك طرف آن مردم باشند كه در اين الگوي متقارن، هم علم پيش مي رود و هم مي تواند با نيازها و نگراني هاي مردم تطبيق پيدا كند.
    
     

View: 531 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.magiran.com/npview.asp?ID=3285663



همچنين بخوانيد:
استاد علوم ارتباطات و روزنامه نگاري: سواد رسانه اي مصونيت و حمايت ايجاد نمي كند
در نشستي با حضور نمك‌ دوست و شكرخواه مطرح شد: تاكيد بر اسطوره‌ زدايي و غول‌ كشي از تعريف سواد رسانه‌ اي
كارگاه «آشنايي با مباني سواد رسانه‌ اي» برگزار مي‌ شود
«سواد رسانه ‌اي» و غفلت ‌هاي ما
آنچه در نشست تجربه ‌نگاري همايش ملي سواد رسانه ‌اي گذشت
ميزان سواد رسانه اي فرد برابر است با توان تحليل مسائل جامعه
تحليلي بر نسبت استفاده و اعتماد مردم به ابزارهاي ارتباطي نوين/ ايران بر كدام پله از سواد رسانه اي قرار دارد
خسروانيان خبر داد؛ ايجاد رسانه‌هاي مجازي براي آموزش مهارت‌ هاي سواد رسانه‌ اي به مردم
برگزاري دوره ‌هاي تخصصي «مدرسه رسانه»
ابراهيم آبادي: همايش سواد رسانه ‌اي نبايد رنگ و لعاب دولتي بگيرد
استاد علوم ارتباطات: نگاه صرفا درآمد زايي به رسانه، آسيب جدي به سواد رسانه اي است
تصويب محور هاي اصلي همايش سواد رسانه ‌اي و مسئوليت اجتماعي
سواد رسانه‌ اي را توسعه ندهيم، بحران كشور را فرا مي ‌گيرد
در نشست تخصصي سواد رسانه ‌اي عنوان شد؛ جاي خالي سواد رسانه‌ اي در دانشگاه ‌ها
نخستين جلد از كتب سواد رسانه اي به بازار نشر آمد
شهروندِ آگاه، پيام رسانه‌اي هوشمندانه ‌تري توليد مي‌كند؛ در نشست تخصصي «سواد رسانه‌ اي و روزنامه‌ نگاري شهروندي» مطرح شد
سواد آموزي در دنياي ديجيتال
مديركل دفتر مطالعات رسانه هاي وزارت ارشاد:توليد محتواي فاخر در رسانه ها با ارتقاء سواد رسانه اي امكان پذير است
كارشناس امور رسانه ‌اي در گفت‌ و گو با فارس مطرح كرد: تأثير افزايش سواد رسانه‌اي در كاهش آفت ‌هاي فضاي رسانه‌ اي كشور
رشد دانش همگام با توسعه خرد و حكمت جامعه نيست : محكي در نشست تخصصي ضرورت‌هاي آموزش سواد رسانه‌اي در ايران
سواد رسانه‌اي، دانش تنظيم‌كننده رابطه مخاطب و رسانه است : پژوهش‌گر پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي
بيش از 130 مقاله به اولين كنفرانس بين‌المللي سواد رسانه‌اي رسيد
سواد رسانه‌اي در بسياري از حوزه‌هاي تصميم‌گيري مغفول مانده است : مدير كل دفتر مطالعات و برنامه ريزي رسانه‌ها در نشست تخصصي سواد رسانه‌اي
مخاطبان را بايد به سواد رسانه‌ايِ پرسش‌گر مجهز كنيم : در نشست تخصصي ضرورت‌هاي آموزش سواد رسانه‌اي در ايران عنوان شد
موانع توسعه سواد رسانه‌اي: گفت‌وگو با دكتر هادي خانيكي
بررسي لزوم افزايش سواد رسانه‌‌اي
اهميت سواد رسانه‌اي و پرسش‌هاي كليدي





 

 

تبليغات

چاپ مقاله

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه كيهان فرهنگي
متن مطالب شماره 363، اسفند 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1395-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است