|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

الگو هاي حقوقي پيشگيري از جرائم سايبرmagiran.com: الگو هاي حقوقي پيشگيري از جرائم سايبر
 
 
زینب قاضی زاده هاشمی
 مدرسه همشهري 23/10/94

الگو هاي حقوقي پيشگيري از جرائم سايبر


    اشاره
    
    جوامع غربي با دومين انقلاب صنعتي روبرو هستند، يعني انقلاب اطلاعات. اين انقلاب، كه ماشين را جايگزين فكر بشر مي كند، در مقايسه با انقلاب صنعتي و ماشيني قرن نوزدهم كه ماشين را جايگزين كار يدي كرد، قابليت تغيير و تحول بيشتري دارد. انقلاب اطلاعاتي و ارتباطي؛ رسانه هاي جديدي (مانند تلويزيون هاي ماهواره اي، بازي هاي كامپيوتري، ديسك هاي فشرده ي موسيقي، فيلم، اينترنت و محيط وب و شبكه‌هاي مجازي) را خلق كرده است كه هر يك در ساختن دنياي ذهني انسان معاصر نقشي خاص بر عهده دارند.
    
    تجلي پيروزمند استفاده از رايانه نه تنها مزايايي دارد بلكه باعث شده است فعاليتهاي سيستمهاي رايانه اي و تامين امنيت آنها در كارهاي تجاري، اداري و اجتماعي اهميت حياتي يابند. براي مثال در بعد تجاري، اثر عمليات مالي از طريق رايانه و به شكل پرداخت از حساب بانكي انجام مي شود.
    
    به علاوه، شركتهاي تجاري بيشماري مهمترين اسرار خود را در حافظه رايانه نگهداري مي كنند. سيستمهاي اداري پيشرفته نيز به فناوري رايانه و بانكهاي داده وابسته اند. به علت همين وابستگي است كه افزايش جرائم عليه سيستمهاي پردازش داده طي دهه ي اخير در بسياري از كشورها خطري براي شركتها، اقتصاد كشور و كل اجتماع محسوب مي شود.
    
    در سالهاي اخير اين خطر، فزاينده شناخته شده و باعث شكل گيري دغدغه هاي ملي و بين المللي در مورد تهديد جديدي كه «جرائم سايبر» نام دارد شده است.
    
    در اين نوشتار سعي بر اين است تا با تبيين مفهوم و ماهيت جرم سايبر، شناسايي مشخصه هاي اين جرم و انواع مختلف آن و ارايه الگوهاي پيشگيري بين المللي ، پيشگيري و مبارزه با اين جرم از طريق بررسي هاي علمي و حقوقي ملي و بين المللي، مقدمه‌اي درجهت برخورد و مشكلات و نواقص قوانين موجود در اين زمينه باشد.
    
    
    
    مقدمه
    
    بشر در طول حيات خود با دوره هاي گوناگوني از تحول و تكامل مواجه بوده است. زماني كشاورزي محوريت داشت، اما بشر پس از مدتي به اين نتيجه رسيد كه با تحقق يك جامعه ي صنعتي مي‎تواند به آرزوهاي خود دست يابد. لذا تمام همّ خود را در اين راه نهاد و دوران صنعتي را رقم زد كه اوج آنرا در سده ي نوزدهم ميلادي شاهد هستيم.
    
    اما از اواخر اين قرن و اوايل قرن بيستم، زمزمه‎هاي محوريت يافتن عنصر ديگري شنيده شد. اين عنصر كه در همان دوران صنعتي واجد ارزش بودن خود را به اثبات رسانيده بود، به تدريج با پا گذاشتن به سده ي بيستم موقعيت خود را تثبيت كرد و تا آنجا پيش رفت كه به دوران صنعتي پايان داد و بشر را وارد عصر پساصنعتي يا پسامدرن كرد (شوراي عالي انفورماتيك، شماره ۵۲: ۷۲).
    
    اين عنصر با ارزش، «اطلاعات» نام دارد و حدود يك قرن مي باشد كه بشر تلاش خود را صرف تجلي آن در تمامي عرصه‎هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كرده است. بي‎ترديد هر كاري ابزاري مي‎خواهد و ابزار تحقق يك جامعه ي اطلاعاتي، فناوري اطلاعات و ارتباطات است. دليل اشاره به عامل ارتباطات در كنار اطلاعات، به لحاظ جايگاه ويژه ي آن در توسعه و تكامل اطلاعات مي باشد. ارتباط و به تبع آن ابزارهاي ارتباطي، از همان ابتدا از عناصر حياتي محسوب مي‎شدند و مي‎ توان گفت اگر وجود نداشتند، بشر هيچگاه نمي‎توانست به اين حد از رشد و بالندگي برسد.
    
    دو فناوري در عرصه ي فناوري اطلاعات و ارتباطات نقش تعيين‎كننده‎اي به عهده داشته‎اند كه عبارت‌اند از: رايانه و مخابرات. هدف از اختراع رايانه‎، تسريع و تسهيل پردازش اطلاعات بود كه به خوبي به ثمر نشست و مخابرات نيز به عنوان مهمترين ابزار ارتباطي، در نشر اين اطلاعات پردازش‎ شده نقش بسزايي ايفا كرده است.
    
    از حدود نيم‎قرن اخير، به تدريج با كشف قابليتهاي شگرف ناشي از تلفيق اين دو فناوري، انقلابي در عرصه ي فناوري اطلاعات و ارتباطات رقم خورد. اوج اين انقلاب را مي‎توان در ظهور شبكه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي جهاني دانست كه از دهه ي نود ميلادي به بعد، تحولي بنيادين را در اين حوزه رقم زده‎اند. اين شبكه‎ها كه خود از بسياري سيستمهاي رايانه‎اي متصل به يكديگر تشكيل شده‎اند، به مدد فناوريهاي پيشرفته ي مخابراتي با يكديگر ارتباط برقرار كرده و فضايي با ويژگيهاي كاملاً متمايز از دنياي فيزيكي به وجود آورده‎اند كه عده‎اي آن را فضاي مجازي ناميده‌اند و عده‎اي هم عنوان فضاي سايبر را براي آن برگزيده‎اند.
    
    اما ناگفته پيداست كه فضاي سايبر همانند ديگر عناصر زندگي اجتماعي، از گزند يك پديده ي بسيار انعطاف‎پذير و لاينفك از اجتماع به نام جرم در امان نمانده است. به طور كلي، آنچه امروزه تحت عنوان جرم سايبر قرار مي‎گيرد، دو طيف از جرائم است: گروه اول جرائمي هستند كه نظاير آنها در دنياي فيزيكي نيز وجود دارد و فضاي سايبر بدون تغيير اركان مجرمانه‎شان، با امكاناتي كه در اختيار مجرمان قرار مي‎دهد، ارتكابشان را تسهيل مي‎كند. جرائم تحت شمول اين حوزه بسيار گسترده‌اند و از جرائم عليه امنيت ملي و حتي بين‎المللي نظير اقدامات تروريستي گرفته تا جرائم عليه اموال و اشخاص را در برمي‎گيرند. نمونه‌اي از اين طيف، تشويش اذهان عمومي از طريق سايبر است. اما طيف ديگر جرائم سايبر، به سوء استفاده‎هاي منحصر از اين فضا مربوط مي‎شود كه امكان ارتكاب آنها در فضاي فيزيكي ميسر نيست. جرائمي نظير دسترسي غيرمجاز به داده‎ ها يا سيستمها يا پخش برنامه‎هاي مخرب نظير ويروسها، جز در فضاي سايبر قابليت ارتكاب ندارند و به همين دليل به آنها جرائم سايبري محض نيز گفته مي‎شود (casey، 2001: 8).
    
    همانگونه كه ملاحظه مي‎شود، به لحاظ امكان سوء استفاده ي دوجانبه‎اي كه از فضاي سايبر وجود دارد، ضروري است براي آن چاره‌اي انديشه شود. با توجه به رويكرد كلي مقابله با جرائم كه در دهه‎هاي اخير شاهد تحولات شگرفي نيز بوده است، مي‎توان دو گزينه را پيش رو قرار داد كه عبارتند از: اقدامات كيفري و غيركيفري. در زمينه ي اقدامات كيفري سعي مي‎شود از طريق جرم‎انگاري، هنجارشكني ها و سوء استفاده‎هاي جديد و يا تجديد نظر در قوانين كيفري گذشته‎، ارعاب‎انگيزي موثري درباره ي مجرمان بالقوه يا مكرر صورت گيرد تا به اين ترتيب، از ارتكاب جرم بازداشته شوند (نيازپور، ۱۳۸۲: ۱۲۴).
    
     اما رويكرد دوم كه در بستر جرم‎شناسي تبلور يافته و با الهام از علوم ديگر نظير پزشكي، روان‎شناسي، جامعه‎شناسي و .... پديد آمده، اتخاذ تدابير پيشگيرانه را در دستور كار خود قرار داده است. در اين زمينه، تاكنون الگوهاي مختلفي در عرصه ي جرم‎شناسي پيشگيرانه ارائه شده و مورد آزمون قرار گرفته است. از مهمترين و موثرترين اين الگوها مي‎توان به پيشگيري اجتماعي و پيشگيري وضعي از جرائم اشاره كرد. به طور خلاصه، در پيشگيري اجتماعي سعي بر اين است كه با افزايش آگاهي افراد و تربيت صحيح آنها، به ويژه قشر جوان و نوجوان جامعه، همچنين از بين بردن زمينه‎هاي اجتماعي وقوع جرم، نظير فقر و بيكاري، انگيزه‎هاي مجرمانه از مجرمان سلب گردد. اما در پيشگيري وضعي، هدف سلب فرصت و ابزار ارتكاب جرم از مجرم با انگيزه است (نجفي ابرندآبادي، ۱۳۸۲: ۱۲۰۸).
    
     راجع به اين مدل (پيشگيري وضعي) كه موضوع اين تحقيق نيز است، در جاي خود بيشتر بحث خواهد شد.
    
    با اينكه اتخاذ تدابير پيشگيرانه نسبت به اقدامات كيفري از محاسن بسياري برخوردار است، نبايد از ياد برد كه در اينجا نيز بايد اصول و هنجارها را رعايت كرد. سياستهاي پيشگيري، به ويژه پيشگيري وضعي، برخلاف سياستهاي كيفري، تمامي افراد جامعه را در بر مي‎گيرند، زيرا پر واضح است كه شناسايي مجرمان بالقوه امكانپذير نيست. لذا اين اقدامات بايد به نحوي اجرا شوند كه افراد جامعه از حقوق اساسي‎شان محروم نگردند (نجفي ابرندآبادي، ۱۳۸۳: ۵۵۹).
    
    آنچه در اين مقاله مورد بررسي قرار مي‌گيرد، تدابير پيشگيري وضعي از جرائم سايبر و چالش آنها با رعايت موازين حقوق بشر است. اين موضوع از آن جهت مورد توجه قرار گرفته كه دو نكته ي اساسي را مي‎توان راجع به فضاي سايبر برشمرد:
    
    1) اين فضا با امكاناتي كه در اختيار مجرمان قرار مي‎دهد، از يك سو ارتكاب جرائم را سهل‎تر مي‌سازد و نسبت به دنياي فيزيكي خسارات بسيار بيشتري را وارد مي‌كند و از سوي ديگر، به لحاظ فرامرزي بودن آن و امكان ارتكاب جرم بدون نياز به حضور فيزيكي مجرمان، تعقيب، پيگرد و در نهايت دستگيري آنها با مشكلات بسياري همراه شده است. به اين ترتيب، پيشگيري از وقوع اين جرائم بسيار باصرفه‎تر و كم‎هزينه‎تر از طي فرايند رسيدگي كيفري آنها و تحمل خسارات بي‎شمار است.
    
     2) همچنين نبايد از خاطر دور داشت كه هدف اصلي از ايجاد فضاي سايبر، نزديك شدن به آرمانهاي جامعه‎ ي اطلاعاتي است. لذا مبارزه با سوء استفاده‎هاي اين فضا، به هر شكل كه باشد، نبايد در تحقق اين هدف خدشه‎اي ايجاد كند.
    
    فضاي سايبر چيست
    
    براي درك مفهوم جرائم سايبر، درك تعريف سايبر اسپيس و ويژگي‌هاي آن ضروري است.
    
    واژه ي سايبر از لغت يوناني Kybernetes به معني فرمانروايي و حكومت مشتق شده است. نخستين بار اصطلاح "سايبرنتيك" توسط رياضيداني به نام نوربرت وينر در كتابي با عنوان "سايبرنتيك و كنترل در ارتباط بين انسان و ماشين" در سال 1947 بكار برده شده است. سايبرنتيك علم كنترل و انتقال پيام ها در سيستم‌هاي انساني و ماشيني مي باشد (معتمدنژاد، 1383: 42).
    
    واژه ي "فضاي سايبر" را نخستين بار ويليام گيبسون نويسنده ي داستان علمي تخيلي در كتاب نورومانسر در سال 1984 به كار برده است.
    
    مفهوم سايبر اسپيس چيز جديدي نيست. سايبر اسپيس با اختراع "الكساندرگراهام‌بل" يعني تلفن در سال 1876 پديد آمد (صديق بناي،1389).
    
    سايبر اسپيس را مي توان چنين تعريف نمود:
    
    محيطي است مجازي و غيرملموس موجود در فضاي شبكه‌هاي بين‌المللي (اين شبكه‌ها از طريق شاهراه‌هاي اينترنت به هم وصل هستند) كه در اين محيط تمام اطلاعات راجع به روابط افراد، فرهنگ‌ها، ملت‌ها، كشورها و بطور كلي هر آنچه كه در كره خاكي به صورت ملموس و فيزيكي وجود دارد (به صورت نوشته، تصوير، صوت، اسناد) در يك فضاي مجازي به شكل ديجيتالي وجود داشته و قابل استفاده و دسترس استفاده‌كنندگان و كاربران مي‌باشند و به طريق كامپيوتر اجزاء آن و شبكه‌هاي بين‌المللي به هم مرتبط مي‌باشند.
    
    جرائم سايبري
    
    جرائم سايبر زير مجموعه ي جرم كامپيوتري است. اصطلاح جرم سايبر به جرائم جنايي ارتكابي با استفاده از اينترنت يا ساير شبكه‌هاي كامپيوتري اطلاق مي‌شود.
    
    جرم به معناي چالش مجرم براي چيرگي بر قواعد و آزمايشي براي ارزش ها و تعهدهاي مردم مطيع قانون است. بي شك با تغيير جامعه، شكل جرائم نيز تغيير مي كند. فناوري هاي جديد، فرصتهاي جديدي را براي مجرمان پديد مي آورد و فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي، جرائم اطلاعاتي و ارتباطاتي را به دنبال دارد. منظور از جرائم جديد هم اشكال جديد جرائم قديمي و هم جرائمي بي سابقه است كه فقط در محيط رايانه اي امكان بروز دارد.
    
    ويژگي هاي جرائم سايبر
    
    1) تخصصي و علمي بودن
    
    اين دست از جرائم عمدتا از سوي افراد آگاه به علوم رايانه اي رخ مي دهد، كه در اغلب موارد عمدي و از روي تجربه يا عداوت صورت مي گيرد. لذا كمتر مي توان كساني را كه داراي اطلاعات رايانه اي نيستند در زمره ي بزهكاران رايانه اي ديد. (به ويژه جرائمي، از قبيل سابوتاژ، دسترسي غير مجاز، جاسوسي و...). از سوي ديگر نياز به ابزار و نرم افزارهاي خاصي است كه كار با آنها تنها از عهده ي برخي از متخصصان برمي آيد. از اين رو در مرحله ي كشف اين دسته از جرائم نياز به متخصصان رايانه اي است.
    
    2) داراي حيثيت عمومي و خصوصي بودن
    
    جرائم مجازي را نمي توان منحصر در يك حيث نمود، چرا كه از يك طرف در رابطه با دولت و فضاي عمومي جامعه است و از طرف ديگر به اشخاص حقيقي يا حقوقي خصوصي خسارت مادي و معنوي مي زند و احيانا حريم خصوصي افراد را هدف مي گيرد. با توجه به پيشرفت علم وگستردگي كاربرد اينترنت در جهان امروز، در بسياري از كشورهاي جهان مقررات و شرايط ويژه اي براي حمايت از حقوق كاربران اينترنتي وضع شده است و اين مقررات بيش از آنكه جنبه ي كنترل و نظارت توسط دولت ها داشته باشد به طور خاص در زمينه ي حمايت از كاربران اينترنت و شهروندان آن كشورها است. به طور مثال در بهار 1387 در دبي در يك سمينار بزرگ متشكل از حقوقدانان سرشناس دنيا، مسائل اينترنت از نظر قانوني و حقوقي مورد بررسي قرار گرفت.
    
    در اين راستا مي توان جرائم امنيتي؛ چون جاسوسي در فضاي مجازي، حملات تروريستي، تخريب داده ها و اختلال در سيستم هاي رايانه اي وداده ها و... جرائم فرهنگي؛ چون هرزه نگاري و ديگر جرائم محتوايي را واجد حيثيت عمومي دانست.
    
    3) پيچيدگي خاص
    
    فضاي مجازي، دنياي بيكراني از امكانات و قابليت هاي بيشماراست كه بدون محدوديت، در دسترس همگان قرار دارد و هر فرد با هر انگيزه اي مي تواند از اين موهبت استفاده كند. اين حجم گسترده از امكانات، قدرت پيچيده كردن نحوه ي ارتكاب جرم و گمنام كردن هويت مجرم را افزايش مي دهد، كه اين خود دستگيري و تعقيب مجرمان را دشوار ساخته است. هكرها و كركرها با استفاده از شيوه هاي مختلف و به صورت گمنام اطلاعات را مورد حمله قرار مي دهند، بدون اينكه ردي ازخود باقي گذارند.
    
    4) دشوار بودن تعيين صلاحيت كيفري
    
    با توجه به نوظهور بودن جرائم رايانه اي، هنوز در سطح بين المللي قانون يا عرف جدي در مورد صلاحيت كيفري در اين جرائم شكل نگرفته و در سطح ملي نيز دسته اي از كشورها، چون آلمان همان قوانين رايج در ديگر جرائم را در اين جرائم حاكم كرده اند. برخي كشورها اقدام به تصويب قوانين جديدي كرده اند كه در اين ميان دو رويه ي كلي حاكم است: 1. محل استقرار سيستم هاي رايانه اي به عنوان محل ارتكاب جرم مجازي (كشورهايي چون سنگاپور و مالزي)؛ 2. محل حضور بارگذار و پياده ساز شبكه اي به عنوان محل ارتكاب جرم، (همچون ايالت آركانزاس و كاروليناي شمالي). با وجود چنين رويكردهايي مشكل اصلي، تعيين هويت مجرم است؛ زيرا بر فرضي كه نظريه ي محل استقرار سيستم را شناسايي كنيم، باز هويت كاربر مجرمي كه از آن استفاده كرده و يا حتي يافتن محل استقرار رايانه دشوار است و در نظر دوم نيز مشكل هويت مجرم همچنان لاينحل است. در نتيجه تعيين صلاحيت كيفري همچنان دشوار مي نمايد.
    
    5) جهاني بودن
    
    فناوري اطلاعات و ارتباطات الكترونيكي، به دليل گستردگي در سراسر جهان، از چند جهت جرائم مجازي را از ساير جرائم ممتاز مي كند. در جرائم امنيتي و تروريستي كه مجرمان درصدد انعكاس هرچه بيشتر اقداماتشان هستند، فضاي مجازي، محيط مطلوبي براي اينگونه اقدامات است؛ زيرا كه هر اختلالي در آن به خوبي انعكاس جهاني داشته و به راحتي اعتبار يك كشور يا مجموعه ي خاصي را لكه دار مي كند. در جرائمي، چون كلاهبرداري، فرد مي تواند از كشوري دور دست به اشكال مختلف فرد ديگري را در كشوري ديگر فريب دهد. در جرائمي چون اختلال در داده ها، اختلال در سيستم، جعل دسترسي و شنود و دريافت غيرمجاز و... مجرم به راحتي مي تواند ابزار و نرم افزارهاي مورد نياز را جهت ارتكاب جرم چه از طريق اينترنت و غيره تهيه و دانلود كند و يا با افراد متخصص در اين جرائم همكاري كند (United Nations، 1992).
    
    طبقه بندي جرائم رايانه اي - سايبري
    
    جرائم رايانه‎اي ـ سايبري را در قالب سه نسل مورد بررسي قرار مي‎دهند كه در اينجا به فراخور هر يك با رويكرد پيشگيري مطالبي عنوان مي‎شود. پيش از هر چيز بايد خاطرنشان كرد كه طبقه‎بندي اين جرائم در قالب سه نسل،
    
    براساس نسلهاي تكاملي سيستمهاي رايانه‎اي نبوده و معيارهاي ديگري مدنظر قرار گرفته است.
    
    1) نسل اول جرائم رايانه‎اي: همانگونه كه از عنوان پيداست، اين نسل به ابتداي ظهور سيستمهاي رايانه‎اي، به ويژه زماني كه براي اولين بار در سطح گسترده‎اي در دسترس عموم قرار گرفتند، مربوط مي‎شود. اولين سيستم رايانه‎اي به مفهوم امروزي ENIAC نام داشت كه سوئيچ آن در فوريه ۱۹۴۶ چرخانيده شد. در آن زمان، عمده اقدامات غيرمجاز، به ايجاد اختلال در كاركرد اين سيستمها و به تبع آن دستكاري داده‎ها مربوط مي‎شد. لذا تدابيري كه جهت مقابله با آنها اتخاذ مي‎گرديد، بيشتر رويكردي امنيتي داشت (دزياني، ۱۳۷۶: ۷۴).
    
    چنين رويكردي را مي‎توان در قوانين كيفري راجع به جرائم رايانه‎اي نيز مشاهده كرد. به عنوان مثال، فهرست سازمان توسعه و همكاري اقتصادي كه در سال ۱۹۸۶ راجع به جرائم رايانه‎اي منتشر شد، حاوي اين سوء استفاده‎هاي عمده از سيستمهاي رايانه‎اي و مخابراتي در آن زمان بود كه از دولتها خواسته شد براي مقابله با آنها قوانين كيفري مناسبي وضع كنند:
    
    الف. ورود، تغيير، پاك كردن و يا متوقف كردن عمدي داده‎ها يا برنامه‎هاي رايانه‎اي كه به قصد انتقال غيرقانوني وجه يا هرچيز با ارزش ديگر، جعل و ايجاد اختلال به قصد جلوگيري از كاركرد سيستمهاي رايانه‎اي يا مخابراتي صورت گرفته باشد.
    
    ب. نقض حقوق انحصاري مالك يا برنامه ي رايانه‎اي حفاظت شده به قصد بهره‎برداري تجاري از آن و ارائه به بازار.
    
    ج. شنود يا دستيابي عمدي و غيرمجاز به سيستمهاي رايانه‎اي يا مخابراتي، چه با نقض تدابير امنيتي و چه با هدف سوء يا مضر صورت گرفته باشد (دزياني، ۱۳۸۴: ۷).
    
    همانگونه كه ملاحظه مي‎شود، اين توصيه‎نامه كه مبناي قانونگذاري هاي بعدي قرار گرفت، كاملاً در مسير تامين امنيت سيستمهاي رايانه‎اي تدوين شده بود. به اين ترتيب مي‎توان گفت، منظور از پيشگيري از جرائم رايانه‎اي در آن زمان، تكيه بر ابعاد امنيتي با رويكرد فني و پرسنلي بوده كه البته نبايد عدم رشد و شكوفايي خودپيشگيري را در مباحث جرم‎شناختي آن زمان بي‎تاثير دانست.
    
    2) نسل دوم جرائم رايانه‎اي: اين نسل از جرائم پل ارتباطي ميان نسل اول و سوم بوده و دليل بارز آن هم عمر بسيار كوتاه اين نسل است كه به سرعت با ظهور نسل سوم منتفي شد.
    
    آنچه اين نسل از جرائم را از دو نسل ديگر متمايز مي‎سازد، توجه به «داده‎ها» سواي از «واسط» آنهاست. اين رويكرد كه از اواخر نسل اول زمزمه‎هاي آن شنيده مي‎شد، به دليل محوريت يافتن داده‎ها اتخاذ گرديد. دليل آن هم اين بود كه در دوران نسل اول، سيستمهاي رايانه‎اي به تازگي پا به عرصه گذاشته بودند و عمدتاً به شكل‎ سيستمهاي شخصي يا روميزي بوده و به همين دليل به تنهايي مورد توجه قرار گرفته بودند. اما به تدريج با توسعه و ارتقاي فناوري رايانه و به كارگيري آن در بسياري از ابزارها و به عبارت بهتر رايانه‎اي شدن امور، به تدريج ابزارهاي رايانه‎اي جايگاه خود را از دست دادند و محتواي آنها يعني داده‎ها محوريت يافت. بديهي است در اين مقطع مباحث حقوقي و به تبع آن رويكردهاي مقابله با جرائم رايانه‎اي نيز تغيير يافت، به نحوي كه تدابير پيشگيرانه از جرائم رايانه‎اي با محوريت داده‎ها و نه واسطشان تنظيم شدند. حتي اين رويكرد در قوانيني كه در آن زمان به تصويب مي‎رسيد نيز قابل مشاهده است (دزياني، ۱۳۸۳: ۴).
    
    به اين ترتيب، سيستمهاي رايانه‎اي در صورتي در دوران نسل دوم، ايمن محسوب مي‎شدند كه داده‎هاي موجود در آنها از سه مولفه برخوردار بودند: ۱. محرمانگي: داده‎ها در برابر افشا يا دسترسي غيرمجاز حفاظت شده باشند؛ ۲. تماميت: داده‎ها در برابر هرگونه تغيير يا آسيب حفاظت شده باشند؛ و ۳. دسترس‎پذيري: با حفظ كاركرد مطلوب سيستم، داده‎ها همواره در دسترس مجاز قرار داشته باشند.
    
    هم ‎اكنون، اين سه مولفه در حوزه ي جرائم نسل سوم از جايگاه ويژه‎اي برخوردارند و حتي در اسناد قانوني به صراحت به آنها اشاره شده است .( Siber، 1995)
    
     براي مثال، عنوان اول از بخش اول فصل دوم كنوانسيون جرائم سايبر (بوداپست، ۲۰۰۱)، به جرائم عليه محرمانگي، تماميت و دسترس‎پذيري داده‎ها و سيستمهاي رايانه‎اي اختصاص دارد. در ذيل اين عنوان، پنج مادّه به طور مفصل جرائم اين حوزه را برمي‎شمرند كه عبارتند از: دسترسي غيرقانوني، شنود غيرقانوني، ايجاد اختلال در سيستم و سوء استفاده‎ از دستگاهها.
    
    اين دوره با وجود عمر كوتاه خود، تاثير بسزايي در تحول نگرش به جرائم رايانه‎اي داشت. حتي مي‎توان گفت، تقريباً از اين زمان بود كه اصطلاحاتي نظير جامعه ي اطلاعاتي يا حقوق كيفري اطلاعات به طور رسمي در اسناد قانوني وارد شد.
    
    3) نسل سوم جرائم رايانه‎اي: از اوايل دهه ي نود، با جدي شدن حضور شبكه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي در عرصه ي بين‎الملل و به ويژه ظهور شبكه ي‎ جهاني وب كه به فعاليت اين شبكه‎ها ماهيتي تجاري بخشيد، بحث راجع به ابعاد گوناگون فضاي سايبر به ويژه مسائل حقوقي آن، وارد مرحله ي جديدي شد. زيرا تا آن زمان شبكه‎هاي رايانه‎اي در ابعاد منطقه‎اي، محلي و در حوزه‎هاي محدودي نظير سيستمهاي تابلوي اعلانات كه عمدتاً جهت بارگذاري و پياده‎سازي برنامه‎ها، پيامها و همچنين ارتباطات پست الكترونيك به كار مي‎رفتند به فعاليت مي‌پرداختند. به همين دليل، همانند آنچه در سند سازمان توسعه و همكاري اقتصادي آمده، به صورت كاملاً محدود به آنها اشاره كرده‌‎اند.
    
    در حال حاضر، فضاي سايبر از قابليتهايي برخوردار است كه پيش از آن يا وجود نداشته يا به شكل محدودتري قابل بهره‎برداري بوده‎اند. مهمترين اين ويژگيها عبارت‌اند از:
    
    الف. ‌مهمترين خصيصه ي فضاي سايبر، بين‎المللي بودن يا به عبارت بهتر فرامرزي بودن آن است. شبكه‎هاي پيشين به صورت محلي يا حداكثر منطقه‎اي قابل بهره‎برداري بودند. اما به مدد سيستمهاي ارتباطي بي‎سيم و باسيم، نظير شبكه‎هاي ماهواره‎اي يا خطوط فيبر نوري، اين امكان فراهم گشته است. ب. برخورداري از طريق شبكه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي، يكي از جلوه‎هاي نوين اين فضاست كه پيش از اين حداقل به اين شكل وجود نداشت. پ. ديگر مزيتي كه مي‎توان براي فضاي سايبر يا به عبارت بهتر شبكه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي كنوني برشمرد، ظرفيت بالاي آنهاست؛ تا حدي كه ارائه ي خدمات ذخيره ي داده‎ها در نقاط دوردست به يكي از فعاليتهاي متداول در فضاي سايبر تبديل شده است .(Usdoj، 2002: 52)
    
    ويژگيها و خصوصيات منحصر به فرد اين فضا، همگي باعث شده‎اند جرائم رايانه‎اي كه پيش از اين گستره ي محدودي را در بر مي‎گرفتند و خسارات نسبتاً ناچيزي را هم به بار مي‎آوردند، اكنون به جرائم سايبري تبديل شوند كه به راحتي امكان ارزيابي گستره ي اين جرائم و خسارات ناشي از آنها وجود ندارد. آنچه امروز تحت عنوان تروريسم سايبر مورد توجه قرار گرفته، از همين واقعيت نشات مي‎گيرد. تعرض به شبكه‎هاي حياتي متصل به فضاي سايبر، نظير بيمارستانها، نيروگاههاي بزرگ و تخريب آنها مي‎تواند خساراتي معادل جنگهاي تسليحاتي يا حتي فراتر از آن را به بار آورد. هم‎ اكنون بحث هرزه‎نگاري در عرصه ي اينترنت، به ويژه هرزه‎نگاري كودكان، به يك معضل بين‎المللي تبديل شده است، به نحوي كه در سال ۱۹۹۹، اجلاس يونسكو با بررسي آن، اعلاميه‎اي را جهت مقابله با آن صادر كرد (حسيني، ۱۳۸۲: ۷۵).
    
     انواع سوء استفاده‎هاي مالي از اين فضا نيز بسيار گسترده است. از پول‎شويي الكترونيكي به عنوان يك جرم سازمان‎يافته گرفته تا تعرض به شبكه‎هاي بنگاههاي اقتصادي و بانكها، از جمله جرائم شايع در اين فضا هستند (جلالي فراهاني، ۱۳۸۴: ۱۰۹).
    
    اين مثالها و بسياري مصاديق ديگر حاكي از اين است كه ضرورت اتخاذ تدابير پيشگيرانه براي مقابله با جرائم سايبر بيش از پيش احساس مي‎شود. در اين مقطع، به لحاظ پيشرفت علوم مرتبط با جرم‎شناسي و تنوع تدابير پيشگيرانه، مي‎توان بهتر از گذشته در اين زمينه تصميم‎گيري كرد؛ اما اين نكته ي بسيار مهم را نيز نبايد از خاطر دور داشت كه به لحاظ ماهيت فني فضاي سايبر و آنچه بايد و مي‎توان انجام داد، در اينجا نيز عمده ي تدابير، رويكرد امنيتي دارند كه البته بر پايه ي مطالعات جرم‎شناختي در مورد مجرمان، بزه‌ديدگان و همچنين بستر ارتكاب اين جرائم به اجرا درمي‎آيند.
    
    به هر حال، با توجه به اينكه ‎اكنون با جرائم سايبر مواجه هستيم و تدابير مورد بحث جنبه ي تاريخي ندارند، در ادامه به بررسي واكنش هاي كشورها و سازمان هاي مختلف جهاني در رابطه با جرائم سايبر پرداخته مي شود.
    
     

View: 1325 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.hamshahritraining.ir/news-3855.aspx



همچنين بخوانيد:
باروري انديشه حقوق ارتباطات در عمل مسئولانه
كامبيز نوروزي: لايحه قانون انتشار رسانه‌ ها، خلاف اصل آزادي مطبوعات است
هادي خانيكي در همايش «حقوق ارتباطات و رسانه در ايران»: بخشي از خلاء هاي ارتباطات بايد در بخش حقوقي دنبال شود
دبير علمي همايش حقوق ارتباطات و رسانه:رسانه ها و مطبوعات ريه هاي تنفسي هر جامعه هستند
دكتر عباس اسدي: «شوراي مطبوعات» جايگزين «دادگاه مطبوعات» شود
«وضعيت كنوني و آينده حقوق ارتباطات و رسانه» در يك همايش
رسانه‌ ها! تن بيمار رنجور حريم خصوصي است
بي مهري به حقوق مطبوعات در قوانين مطبوعاتي : گزارش شفقنا رسانه از نشست حقوق و مسووليت هاي روزنامه نگاران
مطبوعات و حق حريم خصوصي در ايران
رتبه اخلاقي روزنامه‌نگاران: حقوق رسانه ها
پارادايم‌هاي اخلاق رسانه‌اي: حقوق رسانه ها
تعقيب جرائم مطبوعاتي كي متوقف مي‌شود؟: حقوق رسانه ها
حقوق كاربردي مطبوعات: حقوق رسانه ها
آزادي؛ مفهوم كانوني حقوق رسانه: گفت‌وگو با كامبيز نوروزي
آزادي بيان و چالش‌هاي پيش رو: گفت‌وگو با دكترمحمد‌باقر انصاري





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه سرعت
متن مطالب شماره 110، نيمه تير 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است