|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

اخبار دروغ و چالش شفافيتmagiran.com: اخبار دروغ و چالش شفافيت
 
 
پوریا ناظمی
 مدرسه همشهري 19/11/95

اخبار دروغ و چالش شفافيت

خبرهاي دروغ با همه سابقه‌اي كه دارند و با توجه به اينكه در همه حوزه‌ها مشاهده مي‌شوند و علي‌رغم همه دلايلي كه براي توضيح وجود آن‌ها مطرح مي‌شود - ازجمله مواردي كه در قسمت قبلي اين يادداشت مورداشاره قرار گرفت - تأثيراتي واقعي دارند و مي‌توانند بر زندگي و سرنوشت شهروندان و معادلات جهاني تأثير بگذارند.
    اين خبرها در حوزه علم نيز وجود دارند و رويدادهاي چند هفته اخير باعث شده است تا بيش از قبل نگراني از خبرهاي دروغين در حوزه علم موردبحث قرار بگيرد.
    جامعه علمي نيز مانند هر جامعه انساني ديگر از كنش‌گراني تشكيل‌شده است كه در قالب فردي و يا سازماني اهداف متفاوت و گاه متضادي را دنبال مي‌كنند. گاهي اوقات آن‌ها مانند هر شخص ديگري در هر حوزه ديگري ممكن است تمركز خود بر كاري كه قرار است انجام دهند را از دست بدهند و تحت تأثير فشارها، روابط سازماني و منافع شخصي وارد فضاي دست‌كاري داده‌ها و تفسير اطلاعات و تحقيقات به‌گونه‌اي شوند كه از منافع يا ديدگاه آن‌ها پشتيباني مي‌كنند.
    داستان‌هاي تاريخي زيادي از مسئله تقلب، تضاد منافع و پرده‌پوشي و دست‌كاري اطلاعات و داده‌ها در حوزه علم وجود دارد. از بحراني كه در زمان جنگ تنباكو آغاز شد تا داستان‌هاي معروف در حوزه تحقيقات سلول‌هاي بنيادي و همچنين صنايع دارويي و تا نمونه معروف‌تر و آشكارتري كه تاكنون نيز ادامه دارد و به تحقيقات در حوزه مسائل گرمايش جهاني مي‌پردازد، نمونه‌هاي معروفي از اين موارد هستند.
    در همه اين موارد گاه يك دانشمند به دليل نفع يا سليقه شخصي، گاه تحت‌فشار سازمان‌ها و نهادهاي قدرتمند كه منافع سياسي و اقتصادي ويژه‌اي را دنبال مي‌كنند و گاه تحت تأثير فضاي رقابتي در توليد، تحليل و انتشار داده‌هاي خود دقت و صداقت علمي را رعايت نكرده‌اند.
    نكته مهمي كه پيش از ادامه بحث بايد به آن اشاره كرد انتشار تحليل‌ها و يا تحقيقاتي نيست كه بعداً مشخص مي‌شود در انجام آن‌ها اشتباهي رخ‌داده است و يا خبري كه بعداً و با تحقيقات بيشتر تكذيب يا اصلاح مي‌شود. اين بخشي از فرآيند علمي است. دانشمندان بر سر موضوعاتي كه موردتوجه‌شان قرار دارند ممكن است دچار اختلاف‌نظر باشند آن‌ها تحقيقاتي را با استناد به روش علمي انجامي مي‌دهند و يافته‌هاي خود را براي ارزيابي به جامعه علمي و البته مخاطبان عام ارائه مي‌كنند. بسياري از آن‌ها ممكن است در زمان انجام تحقيق نكاتي را ناديده گرفته باشند، ممكن است داده‌هاي آن‌ها درزمان انجام تحقيق و يا ابزاري كه به كمك آن داده‌ها را به دست آورده‌اند دقت كافي و لازم را نداشته باشد. ممكن است داده‌هاي بعدي و تحليل‌هاي دوباره ديدگاه و نتيجه‌گيري آن‌ها را تغيير دهد.
    اين روند رايج و اساسي در علم است. يكي از ويژگي‌هاي علم مدرن اتفاقاً همين بازنگري دائم و مكرر به يافته‌هاي خود و تكرار آزمايش‌ها و تحقيقات و تلاش براي نقد يافته‌ها است. گاه‌گداري ممكن است اين خطا در شيوه اندازه‌گيري، شيوه تحليل يا شيوه داده گيري رخ‌داده باشد. در اين موارد دانشمند يا محقق و يا سازماني كه از آن تحقيق پشتيباني مي‌كند به‌صورت عمدي چيزي را تغيير نداده است. آن‌ها نتيجه يافته خود را بر اساس داده‌ها و روش‌هاي خود - كه همه آن‌ها نيز در دسترس جامعه علمي است - منتشر مي‌كنند. گاهي مشكلات ساختاري و ابزاري و گاهي اشتباه درروش تحليل ممكن است دانشمند را به نتيجه‌اي غيردقيق برساند. اين بخش خطاها يا اشتباه‌هاي طبيعي فرآيند كار علمي است. كسي در اين فرآيند قصد گمراه كردن و سود بردن ندارد. اين بخش از داستان به‌هيچ‌وجه در طبقه و رده خبرهاي دروغين يا تقلب‌ها طبقه‌بندي نمي‌شود. دليل تأكيد بر اهميت اين بخش در اين نكته است كه اتفاق آن‌هايي كه در انتشار خبرهاي دروغين مي‌كوشند سعي مي‌كنند گاهي رفتار خود را با ارجاع به اين‌چنين مواردي توجيه كنند.
    وقتي از خبر دروغ صحبت مي‌كنيم منظور رويدادهايي است كه علي‌رغم وجود داده‌هاي درست و آگاهي نسبت به خطا بودن آن‌ها از سوي دانشمندان، مراكز و يا سازمان‌ها با اهداف مختلف منتشر مي‌شود.
    براي مثال زماني كه كمپاني‌هاي تنباكو دانشمندان و پزشكاني را استخدام مي‌كردند تا درمورد بي‌ضرري استعمال دخانيات تحقيقاتي را انجام دهند و منتشر كنند، آن دانشمندان آگاهانه به‌گونه‌اي با داده‌ها بازي مي‌كردند كه نتيجه موردنظر كمپاني‌ها به دست آيد.
    در مورد گرمايش زمين سوابق فراواني وجود دارد كه چطور برخي از شركت‌هاي بزرگ نفتي ازجمله شركت اكسون موبيل كه رييس آن اكنون وزير خارجه آمريكا است بودجه‌هايي را براي انجام تحقيقاتي اختصاص داده بود كه بتواند واقعيت تغيير اقليم و نقش انسان در آن را انكار كند.
    در بسياري از تحقيقات مربوط به شركت‌هاي بزرگ داروسازي اثرات جنبي كه برخي از داروها دارند به‌طور عمدي از نتيجه تحليل خارج مي‌شوند. همين سال گذشته بود كه گروهي از روزنامه‌نگاران علم در دانشگاه نيويورك پروژه‌اي بزرگي را آغاز كردند و به بررسي مقاله‌ها و تحقيقات پزشكي باليني پرداختند كه با بودجه عمومي انجام مي‌شد. اين تحقيقات نشان داد در بخش بزرگي از اين تحقيقات دست‌كاري، داده گزيني و تحليل مطابق باهدف از پيش تعيين‌شده به‌صورت آگاهانه صورت گرفته است.
    موضوع تقلب در فضاي علمي ايران كه در ماه‌هاي اخير بار ديگر بر سر زبان‌ها افتاده بود نمونه ديگري از اين موارد است. برخي از افراد و شركت‌ها براي ارتقاي شغلي يا كسب امتيازات در توليد مقاله‌ها يا پايان‌نامه‌هاي خود تقلب مي‌كنند.
    اهميت اين موضوع به‌قدري است كه روزنامه‌نگاري علم تخصص ويژه‌اي يا با عنوان پوشش مناقشات و تقلبات علمي دارد. روزنامه‌نگاران اين حوزه كه در زيرشاخه روزنامه‌نگاري تحقيقي قرار مي‌گيرند بايد روش‌هاي دشواري را طي نموده تا اطمينان حاصل كنند صحت داده‌ها رعايت شده است و تحقيقات تحت تأثير منافع دانشمندان، شركت‌ها يا سرمايه‌گذاران غيردقيق يا منحرف‌كننده روايت شده است.
    اين مسئله تازه‌اي نيست و تمام جهان سال‌هاي طولاني است كه با آن سروكار دارد.
    اهميت علم و يافته‌هاي علمي كه توصيفي از جهان واقعي ما ارائه مي‌دهد به‌اندازه‌اي مهم است كه صحت سنجي داده‌ها، بررسي و اطمينان از عدم تضاد منافع و اطمينان از بي‌طرفي تحقيق، نه‌تنها بخشي از گزارشگري مناقشات كه بخشي اساسي و بنيادي در انتشار هر خبر علمي را شامل مي‌شود. روزنامه‌نگاران علم پيش از انتشار ادعاها يا در كنار آن به بررسي دقت و شيوه انجام تحقيق مي‌پردازند تا از صحت آنچه منتشر مي‌شود اطمينان حاصل كنند.
    يكي از ابزارهايي كه مردم و به‌خصوص رسانه‌ها را قادر مي‌سازد چنين وظيفه نگهباني و ديده‌باني را انجام دهند دسترسي به داده‌ها و اطلاعات به‌خصوص در مواردي است كه تحقيق يا پژوهشي بر اساس بودجه عمومي صورت پذيرفته است.
    اكنون ما وارد دوراني شده‌ايم كه اطمينان نسبت به اين آمار و اعداد ديگر به‌اندازه گذشته محكم نيست.
    باروي كار آمدن دولت دونالد ترامپ و سپري شدن نخستين روزهاي حضور او در كاخ سفيد خبرهايي كه به گوش مي‌رسد نشان از تيره‌تر و مه‌آلودتر شدن فضاي اطلاعات و دسترسي به اطلاعات دارد.
    براي مثال او در يكي از نخستين فرمان‌هاي اجرايي كه امضا و ابلاغ كرده است ضرورت بررسي‌هاي محيط‌زيستي در پروژه‌هاي عمراني را معلق كرد. هر پروژه عمراني ازجمله ساخت، پل، بزرگراه و موارد ديگر پيش‌ازاين بايد با تائيد سازمان محيط‌زيست اين كشور همراه مي‌بود تا اطمينان حاصل شود در فرآيند ساخت پروژه و بعدازآن ملاحظات زيست‌محيطي لحاظ شده باشد. اكنون دولت ترامپ پروژه‌هاي عمراني را از اين نظارت مستثني كرده است و ديگر لازم نيست اين پروژه‌ها ملاحظات زيستي را لحاظ نمايند. بدين ترتيب ديگر درباره بخشي از اطلاعات مربوط به تأثيرات زيست‌محيطي يك پروژه اصولاً تحقيقي صورت نخواهد گرفت كه امكان استناد به آن وجود داشته باشد.
    دولت ترامپ كه در چند روز اخير نشان داده كه از ارائه آمار غلط و مخالف واقعيات ابايي ندارد، نه‌تنها سازمان پارك‌هاي ملي اين كشور را وادار كرد تا توييت هايي كه درباره ميزان دي‌اكسيد كربن و تأثيرات گرمايش زمين را از حساب كاربري خود پاك نمايند بلكه با دستور تازه‌اي شفافيت فضاي علمي را نيز زير سوال برده است.
    بر اساس اين فرمان تازه كه در قالب بخش‌نامه‌هاي خطاب به سازمان محيط‌زيست و وزارت كشاورزي اين كشور صادر شده و سند آن توسط روزنامه هافينگتون پست انتشاريافته است، محققان و دانشمنداني كه در اين سازمان‌ها و بر اساس بودجه فدرال فعاليت مي‌كنند حق ندارند يافته‌ها و تحقيقات خود را در قالب خبرنامه يا هر متن ديگري با عموم مردم و ازجمله رسانه‌ها به اشتراك بگذارند.
    اين تجربه پيش‌تر و در دولت محافظه‌كار كانادا، در زمان نخست‌وزيري استفان‌ هارپر در اين كشور اجرا مي‌شد و هدف اصلي آن ممانعت از انتشار تحقيقاتي بود كه خطر استخراج منابع فسيلي را برجسته مي‌كرد. باروي كار آمدن دولت جديد كانادا اين قانون لغو شد اما اينك دولت آمريكا در همان مسير گام برمي‌دارد.
    بسياري معتقدند اين مسير خطرناكي است كه به‌خصوص با توجه به رويدادهاي اخيري كه در دولت و شيوه اطلاع‌رساني دولت آمريكا ديده مي‌شود راه را براي توسعه اطلاعات غلط و پنهان كردن حقيقت از مردم هموار مي‌كند.
    البته اين سياست ترامپ مختص و منحصر به علم نيست.
    در روز اول كاري دولت جديد زماني كه برخي از رسانه به مقايسه جمعيت حاضر در مراسم، با مراسم تحليف اوباما پرداخته بودند، كِليان كانوي، يكي از مشاوران ارشد فعلي رييس‌جمهور و مدير سابق كارزار انتخاباتي ترامپ، در گفت‌وگويي تلويزيوني در برابر اين پرسش كه چرا كاخ سفيد داده‌هاي اشتباهي را آگاهانه منتشر مي‌كند اعلام كرده بود ما در برابر فَكت ها و واقعيت‌هايي كه رسانه‌هاي مي‌گويند «واقعيت‌هاي جايگزين» را منتشر مي‌كنيم. اين همان روندي بود كه سال‌ها پيش جورج اورول در كتاب معروف خود به نام 1984 درباره خطر آن هشدار داده بود. اين تشابهي نبود كه از چشم مردم دور بماند به همين دليل طي دو روز گذشته اين كتاب بار ديگر در صدر كتاب‌هاي پرفروش آمريكا قرار گرفت.
    اينك شفافيت علمي، محيط‌زيست و آينده پروژه‌هاي ملي علمي و فناوري اين كشور در مقابل چشم‌اندازي مه‌آلود و نامطمئن قرارگرفته‌اند.
    نتيجه اين امر در اختيار نبودن داده‌هاي دقيق و نتايج علمي است. اگر دانشمندان در مراكز تحقيقاتي كه با بودجه عمومي اداره مي‌شوند، از انتشار نتايج كارهاي خود منع شوند، عملاً دسترسي به داده‌هايي كه بتوان بر اساس آن تصويري واقعي از ادعاها و بيانات آن‌ها را ترسيم كرد، فوق‌العاده دشوار خواهد شد.
    اين فضايي است كه امكان نشر خبرهاي دروغين در حوزه علم را افزايش مي‌دهد. تأثيرات اين‌چنين توسعه‌اي ممكن است فراتر از تصور ما باشد به‌خصوص كه به ياد بياوريم همه آن عواملي كه در شكل‌گيري خبرهاي دروغين و توسعه آن‌ها حتي باوجود فضاي نسبتا باز، در كار بودند هنوز هم باقدرت به حضور خود ادامه مي‌دهند.
    بدين ترتيب روزنامه‌نگاران علم گام در فضايي دشوارتر نهاده‌اند و البته وظيفه آن‌ها به‌طورجدي مهم‌تر و حياتي‌تر شده است. زماني كه اعتماد به صحت داده‌هايي كه نهادهاي رسمي منتشر مي‌كنند از بين بروند، هرج‌ومرجي در افكار عمومي درباره واقعيت‌ها و حقيقت‌ها شكل خواهد گرفت. وظيفه روزنامه‌نگاران علم در چنين فضايي ايجاد اطمينان از آن چيزي است كه منتشر مي‌كنند. شايد آن‌ها نتوانند به دليل موانعي كه در راه نشر حقايق تعبيه‌شده و خواهد شد با سرعتي قابل‌رقابت با رسانه‌هاي مجازي و نهادهاي روابط عمومي به كار خود ادامه دهند اما در مقابل مي‌توانند با آرامش بيشتر به‌طور دائم به صحت سنجي و ارزيابي دقيق ادعاها بپردازند.
    درنهايت اگر اين گروه كار خود را درست انجام دهند و بتوانند اطمينان مردم و مخاطبان را به دست آورند و در افزايش آگاهي آن‌ها نقش بازي كند، شايد در درازمدت امكان ادامه دان چنان روندهايي از سوي سياستمدار و صاحبان منافع محدود شود.
    امروز بيش از هرزماني جهان نيازمند روزنامه‌نگاران علمي است كه كار خود را جدي‌تر انجام داده و تن به مصلحت ندهند و به قهرمانان دفاع از واقعيت‌ها بد
     

View: 49 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.hamshahritraining.ir/news-3923.aspx





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مركز قلب دانشگاه تهران
متن مطالب شماره 2 (پياپي 45)، 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است