|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران93/8/22: با تو موافق نيستم!
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6649
چهارشنبه يكم آذر ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 5791 22/8/93 > صفحه 17 (انديشه) > متن
 
      


با تو موافق نيستم!
«معرفت شناسي اختلاف نظر» از نگاه ديويد كريستنسن

نويسنده: زهير باقري نوع پرست

اختلاف نظر يکي از فراگيرترين پديده هاي بشري است. ما با افراد بر سر مسائل بسياري اختلاف نظر پيدا مي کنيم. گاهي اختلاف نظر ما ممکن است با شخصي باشد که نسبت به ما در زمينه اي تخصص کمتر دارد، گاهي برعکس است يعني شخص مقابل ما تخصص و تسلط بيشتري در آن زمينه دارد و گاهي نيز تخصص و تسلط ما پاياپاي يکديگر است. در مواردي از اختلاف که تفاوت تخصص و تسلط دو طرف بسيار زياد باشد، در صورت مواجهه عقلاني دو طرف، آنچه رخ مي دهد اين است که شخصي که تخصص کمتري دارد از شخصي که تخصص بيشتري دارد فرا مي گيرد. ولي در برخي انواع اختلاف نظر که هر دو شخص از هوش، تخصص و تسلط مشابهي برخوردار هستند و به شواهد يکساني در بحث دسترسي دارند، اين چنين پايان سهلي را نمي توان متصور شد. چنين افرادي را «همترازان معرفتي»
    (epsitemic peers) مي نامند. دو نوع واکنش در اين گونه اختلاف نظر ها وجود دارد، يکي اينکه ما به نظر خود باقي بمانيم و ديگر اينکه اعتماد نسبت به نظر خود را کاهش دهيم. واکنش اول متداول است، و همچنين به لحاظ نظري نيز پيروان بيشتري در فلسفه دارد. ديويد کريستنسن
     (David Christensen) از جمله چهره هاي شاخصي است که به تببين و تاکيد بر واکنش نوع دوم، يعني مصالحه گرايي (Conciliationism)، پرداخته است. در ادامه به بررسي يکي از نوشته هاي کريستنسن در اين زمينه که به سال 2009 به چاپ رسيده است مي پردازيم. ديويد کريستنسن تا سال 1987 به مدت بيست سال استاد دانشگاه يو سي ال اي بود و در سال 2007 به دانشگاه براون رفت. زمينه هاي فعاليت فلسفي او معرفت شناسي و فلسفه علم است. در حال حاضر تحقيقات وي شامل بررسي موانعي است که عقلانيت براي باورهايي که داريم ايجاد مي کند. وي همچنين از پيشگامان معرفت شناسي اختلاف نظر است.
    در بحث «اختلاف نظر» براي اينکه بتوانيم فهمي عيني تر پيدا کنيم، با مثال هاي روزمره اي که در آنها ممکن است اختلاف نظر براي همه ما به وجود بيايد وارد بحث مي شويم. فرض کنيد شما و دوستتان به رستوراني رفته ايد. پس از ميل کردن غذا صورت حساب را مي آورند. پس از محاسبه ذهني صورت حساب متوجه مي شويد که هر کدام از شما به عدد متفاوتي رسيده است. هيچ يک از شما خسته نيستيد، در حساب و ديگر توانايي هاي مرتبط به اين فرايند، توانايي هاي مشابهي داريد و هر دو يک صورت حساب در اختيار داريد. با اختلاف نظر در اين شرايط بايد چه کرد؟ بايد به همان ميزان که به محاسبه خود اطمينان داريم، به دوست خود نيز اعتماد داشته باشيم و در نتيجه، اعتماد به نتيجه به دست آمده خود را کاهش دهيم. طبيعتاً در اين مثال با محاسبه با ماشين حساب مي توان به اختلاف نظر خاتمه داد. ولي مساله اين است که اختلاف نظرهايي وجود دارند که به اين شکل واضح و مشخص نيستند و در عين حال حل و فصل آنها نيز به اين سادگي نيست.
    اختلاف نظرهايي که در فلسفه به وجود مي آيند، از اين جهت اهميت دارند که ما بر اين باور هستيم که در صورت آشنايي افراد با استدلال کردن و روش هاي موجود در فلسفه که معتبر هستند بايد به نتيجه يکساني برسيم. بنابراين اختلاف نظرهاي موجود در فلسفه که کم هم نيستند نشان مي دهد که افراد باورهاي خود را بر اساس روش هاي معتبر به دست نمي آورند. بنابراين در صورت مواجهه با اختلاف نظر در بحث هاي فلسفي جا دارد که اعتماد نسبت به موضع خود را کاهش و اعتماد به موضع طرف مقابل را افزايش دهيم تا از حالت اعتماد کامل به موضع خود خارج شويم تا امکان تغيير موضع ما بوجود بيايد.
    در مثال اختلاف نظر بر سر سهم صورت حساب ممکن است قبول داشته باشيد که دوستتان در محاسبه ذهني به اندازه شما توانايي دارد و در موارد پيشين، هر دو به يک اندازه در اين امر درست محاسبه کرده ايد ولي در مورد اختلاف بوجود آمده ممکن است بگوييد که او در اين مورد دارد اشتباه مي کند و محاسبه من درست است؛ بنابراين، دليلي ندارد که بخواهم اعتماد خود را به محاسبه ام کاهش دهم. اگر اين مثال را در نظر بگيريم و در اختلاف نظرهاي فلسفي نيز لحاظ کنيم، مشکل اين است که ديگر شما مستقل از روش خود که در ابتدا با استفاده از آن به اين محاسبه دست يافته بوديد بر نتيجه خود پافشاري نمي کنيد. در صورتي که بخواهيم اعتماد خود به رويکرد خود را کاهش دهيم بايد با دلايلي مستقل از آنچه ما را به نتيجه فعلي رسانده است مساله را بررسي کنيم. چرا که تکرار دلايل يا رويکردمان ما را به نتيجه اي متفاوت از آنچه در ابتدا انجام داده ايم نمي رساند. بنابراين در شرايطي که با همتراز معرفتي خود اختلاف نظر پيدا مي کنيم، و هم ما و هم طرف مقابل به باور خود اطمينان داريم و نمي توانيم به روشي مستقل از روش محاسبه خود نتيجه را بررسي کنيم، يا بايد باور خود را متوقف کنيم، يا احتمال 50 درصد را براي درستي باور خود قائل باشيم.
    حال در نظر بگيريد، شما به جاي اينکه سهم هر شخص از صورت حساب، را به صورت ذهني که امکان خطا دارد، با بررسي دقيق روي کاغذ و استفاده از ماشين حساب، محاسبه کنيد. در چنين شرايطي اگر هر دو شخص در شرايط عادي باشند بعيد به نظر مي رسد که با بررسي دقيق به نتيجه اي متفاوت برسند. بنابراين، احتمال اينکه در اين اختلاف نظر يکي از دو طرف در حال شوخي کردن باشد، دروغ بگويد، قصد دست انداختن ديگري را داشته باشد يا اينکه اتفاقي براي دستگاه شناخت او افتاده باشد وجود دارد. طبيعتاً ما از قصد خود آگاه هستيم و مي توانيم بگوييم که خود دروغ نمي گوييم، شوخي نمي کنيم، و قصد دست انداختن شخص مقابل را نداريم و به سلامت عقلي خود نيز اطمينان داريم؛ بنابراين، اين شخص مقابل است که دچار اشتباه شده است. در صورتي که چنين ملاحظاتي داشته باشيم، باز هم بدون وارسي روش محاسبه خود به اين نتيجه رسيده ايم که طرف مقابل در اشتباه است. به اين معنا که اين ملاحظات در مورد شخص مقابل به درست بودن محاسبه ما وابسته نيست.
    اين گونه اختلاف نظرها و اختلاف نظرهايي که ممکن است پيچيده تر نيز باشند، در نهايت در مورد محتواي فکر ما هستند. حال تصور کنيد که يک همتراز معرفتي بدون اينکه شوخي کند يا نيت بدي داشته باشد، به شکل کاملاً جدي تمام باورهاي ما و قابل اتکا بودن فرآيندهاي شناختي ما را زير سوال ببرد. در اين حالت امکان اينکه بتوانيم به شکل مستقل نظر او را زير سوال ببريم وجود نخواهد داشت چرا که توانايي شناختي و باورهاي ما به طور کلي زير سوال رفته است و طبيعتاً روش مستقلي براي بررسي سخن او باقي نخواهد ماند. با توجه به اينکه اشاره شد در اختلاف نظرها بايد روشي مستقل از باورهاي خود را بررسي کنيم و چنين امکاني وجود ندارد، به نظر مي رسد که ما بايد به يک شکاکيت فراگير روي بياوريم. در پاسخ به چنين مواردي بايد گفت اعتماد به طرف مقابل را تا جايي مي توان بالابرد که قابليت هاي معرفتي ما را که به آنها آگاه هستيم زير سوال نبرد.
     نقدي که ممکن است به «مصالحه گرايي» وارد شود اين است که چون اين يک موضع فلسفي است و افرادي با آن مخالفند، شخصي که به مصالحه گرايي باور دارد، بايد اعتماد نسبت به موضع خود را کاهش دهد و اعتماد به موضع مخالفان مصالحه گرايي را افزايش دهد. به نظر مي رسد که اين استدلال نشان مي دهد که مصالحه گرايي خود را نقض مي کند. براي اينکه بتوانيم نشان دهيم اين چنين نيست، بايد تمايزي بين دو تعريف از «نقض خود» قائل باشيم. برخي مواضع به صورت بالفعل خود را نقض مي کنند.
     به عنوان مثال، وقتي من بگويم هيچ حقيقتي وجود ندارد، طبيعتاً جمله خود را نيز عاري از هرگونه حقيقتي پنداشته ام و چون جمله خود من هم نمي تواند صحيح باشد، بنابراين، خود را نقض کرده ام. از طرف ديگر، برخي مواضع به صورت بالقوه مي توانند خود را نقض کنند. اين بدان معني است که تنها در صورتي که شواهدي مرتبط و قانع کننده وجود داشته باشند که نشان دهند موضع ما خود را نقض مي کند، ما از آن موضع دست مي کشيم. مصالحه گرايي از اين قبيل است يعني در شرايطي که شواهد کافي به دست بياوريم که اين رويکرد خود را نقض مي کند بايد آن را کنار بگذاريم. کريستنسن به اصلي اشاره مي کند به نام «تواضع حداقلي» که بدين قرار است: شما در مورد موضوعي 10 دقيقه انديشيده و به نتيجه اي در آن مورد رسيده ايد، در طرف مقابل، افرادي که در اين زمينه تخصص بيشتري دارند مدت زماني طولاني و با دقت زيادي به اين موضوع انديشيده و به بررسي آن پرداخته اند و گفته هاي آنها نتيجه شما را نقض مي کند. او مي گويد که اين اصل که با مصالحه گرايي تفاوت دارد نيز مي تواند در شرايطي خود را نقض کند.
    ممکن است در شرايطي شواهدي به دست بيايد که درست بودن نتيجه فکر 10 دقيقه اي شما مشخص شود و غلط بودن فکر حساب شده و عميق متخصصان را زير سوال ببرد، با وجود اين احتمال بالقوه، نمي توانيم بگوييم که اصل «تواضع حداقلي»، خود را نقض مي کند. موضعي که کريستنسن در مورد مصالحه گرايي پيشنهاد مي کند اين است که نبايد نسبت بدرستي آن مطمئن بود، با اين حال بايد سخت کوشيد و به تقويت اين موضع با ارائه دلايل و برهان هاي مختلف پرداخت، به اين اميد که روزي اين موضع نسبت به اختلاف نظر فراگير شود.
    
    منبع:Christensen، D. (2009)، Disagreement as Evidence: The Epistemology of Controversy. Philosophy Compass، 4: 756–767.
    
    
    
    با تو موافق نيستم! / «معرفت شناسي اختلاف نظر» از نگاه ديويد كريستنسن
    


 روزنامه ايران، شماره 5791 به تاريخ 22/8/93، صفحه 17 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 98 بار
    



آثار ديگري از "زهير باقري نوع پرست"

  به كدام متخصص اعتماد كنيم؟ / راه حلي براي «اختلاف نظر متخصصان»
زهير باقري نوع پرست، ايران 25/2/96
مشاهده متن    
  محبوبيت سيگار! / «جهل شناسي»، به عنوان شاخه اي از فلسفه رواج اين پديده را چگونه تبيين مي كند؟
زهير باقري نوع پرست، ايران 21/12/95
مشاهده متن    
  برداشت انسان ها از درد و رنج حيوان ها / سخنراني پروفسور پيتر سينگر (استاد اخلاق زيستي دانشگاه پرينستون امريكا) به مناسبت چهلمين سال انتشار كتابش «آزادي حيوانات»
زهير باقري نوع پرست *، ايران 21/4/95
مشاهده متن    
  مسئوليت پذيري عقلاني / نشست اختصاصي «ايران» با پروفسور تام استونهم (استاد فلسفه دانشگاه يورك انگلستان)
زهير باقري نوع پرست*، ايران 18/1/95
مشاهده متن    
  ورود به طبيعت تا به كجا؟ / ملاحظاتي اخلاقي پيرامون محيط زيست
زهير باقري نوع پرست، ايران 17/12/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مطالعات سياسي
متن مطالب شماره 35، بهار 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است