|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق94/10/1: «بيس فنل آ» با بدن ما چه مي كند؟
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3286
سه شنبه 15 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2476 1/10/94 > صفحه 12 (علم) > متن
 
      


«بيس فنل آ» با بدن ما چه مي كند؟
اثرهاي ناخواسته يك ماده صنعتي بر سلامت انسان

نويسنده: عليرضا پرداختي* . عبدالله مصطفايي

بيس فنل آ يا همان BPA از جمله مواد شيميايي است که به مقدار زياد توليد و مصرف مي شود. معمولااز اين ماده به عنوان پلاستي سايزر (نرم کننده) يا به عنوان ماده واسط در توليد رزين هاي اپوکسي، پلاستيک هاي پلي کربناته و نيز به عنوان ماده افزودني براي حذف اسيد کلريدريک اضافي حين توليد PVC استفاده مي کنند. اين ماده به مقدار وسيعي در توليد تجهيزات پزشکي و بهداشتي به کار مي رود. البته بايد به کامپوزيت هاي دنداني، لنزهاي تماسي، عدسي عينک، اسباب بازي ها، CD و DVD نيز اشاره کرد. به دليل توليد زياد ماده بيس فنل آ، مشتقات آن به نحو وسيعي در محيط منتشر مي شود که باعث آلودگي خاک و آب هاي زيرزميني مي شوند. بيس فنل آ از جمله موادي است که در ساخت پلاستيک هاي داراي تماس مستقيم با موادغذايي (FCMS) به کار مي رود. از اين ماده در پلاستيک هاي بسته بندي، وسايل آشپزخانه، پوشش در فلزي، ظروف شيشه اي و پوشش دروني کنسرو و کمپوت ها براي مجزاکردن ماده غذايي از قسمت فلزي و جلوگيري از خوردگي آن استفاده مي شود.
    
    تاريخچه توليد و استفاده
     اين ماده در سال ١٨٩١ توسط يک شيمي دان روس به نام «دياني» کشف شد. در دهه ١٩٣٠ به دليل دارابودن بعضي خواص، سعي شد که از آن به عنوان استروژن مصنوعي استفاده کنند که پس از آزمايش هاي فراوان، براي اين هدف ضعيف تشخيص داده شد. در دهه ١٩٥٠ از آن در ساخت پليمرهاي پلي کربناته استفاده شد و اين پليمرها توانستند از مقبوليت بالايي نزد اهالي صنعت برخوردار شوند. در اواخر دهه ١٩٩٠ بود که نتايج منفي استفاده از اين مواد در مقالات علمي منعکس شد که حاصل آزمايش هاي انجام گرفته روي موش ها و حيوانات آزمايشگاهي بود و در همين دوران، سازمان حفاظت محيط زيست آمريکا ميزان مجاز ورود اين ماده را ٥٠ميکروگرم در روز به ازاي هر کيلوگرم از وزن انسان اعلام کرد. بعدها به دليل بروز مشکلات ناشي از اين ماده در انسان ها، ديگر کشورها نيز دست به کار شدند و در سال ٢٠٠٨ کانادا اين مقدار مجاز را به عدد ٢٥ کاهش داد. به دليل اهميت موضوع، اداره ايمني غذايي اروپا (EFSA) وارد اين بحث شد و پس از انجام تحقيقات فراوان، در اوايل سال ٢٠١٥ اعلام کرد که اين عدد را به عدد چهار کاهش مي دهد، ولي چندماه بعد، موسسه ملي تغذيه در دانشگاه فني دانمارک با نامناسب و زياددانستن اين مقدار، درخواست کرد که اين عدد به ٧،٠ميکروگرم در روز به ازاي هر کيلوگرم از وزن انسان تقليل داده شود تا بتوان صنايع را وادار کرد که در استفاده از اين مواد سختگيرتر باشند تا انسان ها بتوانند هرچه بيشتر از بيماري هاي ناشي از اين ماده در امان بمانند.
    
    نحوه در معرض بيس فنل آ قرارگرفتن در زندگي روزمره
     ترکيب بيس فنل آ به نحو وسيعي در زندگي روزمره مورد استفاده قرار مي گيرد. بنابراين مسيرهاي متفاوتي براي در معرض قرارگيري انسان وجود دارد که از آن جمله مي توان به مسيرهاي بلعيدن، تنفس و پوست اشاره کرد. منابع اصلي در معرض قرارگرفتن انسان عبارت است از: بسته بندي موادغذايي، گردوغبار، مواد پرکننده دندان، تجهيزات پزشکي، کاغذهاي حرارتي، اسباب بازي و وسايل مرتبط با کودکان و نوزادان. محصولات غذايي منبع اصلي در معرض قرارگيري بيس فنل آ به شمار مي روند که سهم آن چندين برابر ديگر منابع است. مهم ترين منبع براي در معرض قرارگيري از طريق رژيم غذايي مربوط به غذاهاي کنسروي است. البته اين ماده در گوشت، شير، تخم مرغ و ديگر موادغذايي تازه نيز گزارش شده است که ناشي از چراي حيوانات در محيط هاي آلوده و نيز ناشي از آب آلوده است. از بيس فنل آ در پوشش بدنه داخلي قوطي هاي کنسرو و در فلزي ظروف شيشه اي استفاده مي شود تا از تماس مستقيم موادغذايي با فلز جلوگيري شده و ضمنا پايداري حرارتي و مکانيکي ظروف کنسرو نيز حفظ شود. پوشش هايي که با اين هدف مورد استفاده قرار مي گيرند از رزين هاي اپوکسي ساخته شده اند. براساس آمار، هرساله حدود ٩ درصد از بيس فنل آ توليدشده به مصرف لايه داخلي ظروف کنسرو مي رسد. حرارت ديدن اين ظروف حين عمليات استرليزاسيون يا آماده سازي، به نشت بيس فنل آ از داخل پوشش اپوکسي به درون موادغذايي منجر خواهد شد و ازاين رو پتانسيل در معرض قرارگيري را افزايش مي دهد. بيشترين افزايش غلظت بيس فنل آ در دماي ١٢١ درجه سانتي گراد در مدت ٩٠ دقيقه گزارش شده است. البته گفته شده که تاثير دما بيش از تاثير زمان حرارت ديدن است. استرليزاسيون غذاهاي کنسروشده باعث مهاجرت ٨٠ تا صددرصد بيس فنل آ به محتويات قوطي هاي کنسرو خواهد شد. البته غذاهايي با PH کمتر و چربي بيشتر داراي غلظت بالاتري از بيس فنل آ خواهند بود. به علاوه آلودگي موادغذايي با بيس فنل آ مي تواند نتيجه ذخيره اين مواد در پلاستيک هاي پلي کربناته باشد (مثل ظروف قابل استفاده مجدد، بطري هاي پلي کربناته آب و نوشابه) که در ادامه مي توان به ظروف شير پلي کربناته نوزادان اشاره کرد. خطر اين ظروف با گرم کردن و پخت موادغذايي در مايکروويوها افزايش مي يابد. به علاوه، بيس فنل آ مي تواند توسط غبارهاي حاصل از سطوح لمينيت شده ساختمان ها، چسب هاي حاوي رزين هاي اپوکسي، رنگ ها و دستگاه هاي الکترونيکي خانگي منتشر شود. در تحقيقي مشخص شد که ٩٥درصد از ٥٦ نمونه حاوي اين گونه غبارها، داراي بيس فنل آ در محدوده ١٠-٨،٠ ميکروگرم به ازاي هر گرم غبار است. با وجود اين، در ادارات و آزمايشگاه ها به دليل وجود مبلمان و تجهيزات الکترونيکي، غلظت هاي بيشتري از بيس فنل آ گزارش شده است. کودکان و نوزادان در منزل بيشتر در معرض اين ماده قرار مي گيرند که عموما از طريق دهان و هواي آلوده منتقل مي شود. آمارها بيان مي کند که در معرض قرارگيري از طريق غبار، کمتر از پنج درصد کل در معرض قرارگيري است. بزرگ سالان از هواي آلوده روزانه حدود ٤.٠ و نوزادان ٣.٥ نانوگرم به ازاي هر کيلو از وزن خود ماده بيس فنل آ دريافت مي کنند. پليمرهاي پرکننده دندان يا اصطلاحا کامپوزيت ها، شامل مونومرهايي هستند که مي تواند حاوي بيس فنل آ باشند که مي توان به Bis_GMA اشاره کرد. در اينجا بيس فنل آ از پرکننده هاي دندان يا مواد مناسب براي بازسازي تاج دندان منتشر مي شود. در تحقيقي مشخص شد که پس از پرکردن دندان ها، ميزان بيس فنل آ در بزاق در حداکثر مقدار خود بوده است که با گذشت زمان کاهش مي يابد. با وجود اين هرچند مقدار اين بيس فنل آ کم است، ولي براي طولاني مدت است. پس از بازسازي تاج دندان هاي انتهايي دهان، روزانه بين ١٣ميکروگرم تا ٣٠ميلي گرم از بيس فنل آ انتشار مي يابد. اين آمارها گوياي آن است که امور دندان پزشکي يک منبع اصلي به خصوص در افراد داراي تعداد زياد دندان هاي پرشده با اين گونه مواد است. بيس فنل آ به مقدار کم از تجهيزات پزشکي که حاوي پلي کربنات ها يا نرم کننده هاي پلي سولفونه باشند، نيز آزاد شده و انتشار مي يابد (٣٥.٠-٣.٠ ميکروگرم) که در مورد اين تجهيزات مي توان به لنزهاي تماسي چشم، پروب ها، وسايل استنشاق، لوله ها و وسايل انتقال خون، کاتترها، انکوباتور نوزادان و دستگاه هاي دياليز اشاره کرد. اين ترکيب در پلاستيک هاي پلي کربناته وجود دارد و توليد اين پلاستيک ها به دليل خواص مناسب، از رشد قابل توجهي در صنايع پتروشيمي برخوردار است. اما طبق بررسي هاي انجام شده، اتصالات مولکول هاي بيس فنل آ در پلاستيک پلي کربناتي با گرم شدن يا قرارگرفتن در معرض اسيدها و بازها، شکسته مي شود و مي تواند وارد غذا، شير يا نوشابه يا آبميوه درون ظروف پلي کربناته شده و درنهايت وارد بدن انسان شود. بررسي ها نشان مي دهد اين ترکيب پس از ورود به بدن مي تواند دستگاه غدد درون ريز و هورمون ها را با اختلال مواجه کند. اين موضوع چنان حاد شد که چندسال قبل دولت کانادا در يک اقدام ضربتي تصميم گرفت به کارگيري پلاستيک هاي پلي کربناته براي ساخت بطري هاي شيردهي نوزادان را ممنوع کند. گفته شده است اين ترکيب مي تواند افراد را در معرض بيماري هاي قلبي و عروقي، ديابت و حتي بيماري هاي کبدي قرار دهد. همان طور که گفته شد، از ديگر مشکلات اين ترکيب مي توان به چاقي و بلوغ زودرس اشاره کرد. اين ماده در نوزادان و کودکان از طريق بازي با اسباب بازي ها و تماس با پستانک و دندان گير (وسيله گازگرفتن کودک تا دندان درآوردن) وارد دهان کودک مي شود. بزاق حاصل از يک تماس ٢٤ ساعته با جغجغه بين ١.٢-١٤.٠ ميکروگرم در ليتر و پستانک بين ١٤-١١.٠ ميکروگرم در ليتر از بيس فنل آ بوده است. بزاق حاصل از تماس يک دقيقه اي با پستانک و دندان گير حاوي ٣.٠ ميکروگرم در ليتر و ٩.٥ ميکروگرم در ليتر از ماده بيس فنل آ گزارش شده است.
    
    متابوليسم و سينتيک سميت بيس فنل آ
     بيس فنل آ در کبد توسط يوريدين ٥- دي فسفو- گلوکورونيل ترانسفراز (UGT) متابوليزه مي شود. البته اين ماده به مواد ديگري از قبيل سولفات بيس فنل آ و بيس فنل-٣و٤- کوئينون نيز متابوليزه مي شود. نيمه عمر بيس فنل آ در بدن حدود ٤،٥ ساعت تخمين زده شده است.
    
    خطرات سلامت ناشي از بيس فنل آ
     به دليل وجود ساختمان فنلي در بيس فنل آ، اين ماده در واکنش با دريافت کننده هاي استروژني بوده و با دريافت کننده هاي غدد درون ريز (ER) به عنوان آگونيت و آنتاگونيت عمل خواهد کرد. بنابراين بيس فنل آ نقش پاتوژني در چند نوع از بيماري هاي غدد درون ريز مثل عدم باروري زنان و مردان، بلوغ زودرس و مشکلاتي از قبيل سندرم پلي سيستيک تخمدان (PCOS) خواهد داشت. البته نتايج تحقيقات بيانگر آنست که اين ماده روي سيستم هاي عصبي، ايمني، رشد و توليدمثل انسان داراي اثرات زيانباري است. در يک پژوهش، محققان روي ٦٣٤ کارگر شاغل در چهار کارخانه در چين متمرکز شدند چون آنها در معرض مقادير زيادي از اين ماده قرار داشتند. آنها طي پنج سال آزمايش هاي لازم را روي اين کارگران انجام دادند تا مشکلات جنسي آنها با ديگر کارگراني که در معرض ماده بيس فنل آ قرار ندارند، مقايسه شود. موسسه تحقيقاتي بنياد کايزر اين تحقيق را با حمايت مالي «موسسه ملي ايمني و بهداشت شغلي» انجام داده است. نتايج اين تحقيق نشان داد مرداني که در معرض بيس فنل آ قرار داشتند، چندين برابر ديگر کارگران، داراي مشکل جنسي بودند. اين تحقيق در زمره اولين تحقيقات در زمينه اثرات اين ماده بر انسان به شمار مي رود چون تا پيش از اين، نتايج فقط مبتني بر آزمايش هاي صورت گرفته روي جانوران آزمايشگاهي بود. بعد از اين تحقيقات بود که کابينه دولت آمريکا متعهد شد به اين موضوع «نگاه جديدي» داشته باشد و ازاين رو انتظار انجام تحقيقات و بررسي هاي بيشتر در سازمان غذا و داروي آمريکا به وجود آمد. اين در حالي است که دولت فدرال در همان ابتدا مبلغ ٣٠ميليون دلار را براي دو سال بعد به محققان سراسر اين کشور اختصاص داد تا تحقيقات پيشرفته اي را در زمينه بيس فنل آ انجام داده و در مورد ايمني اين ماده تحقيق کنند.
    
    بيس فنل آ، مشکل آفرين براي غدد درون ريز
     طبق تعريف اداره ايمني غذايي اروپا (EFSA)، يک ماده مشکل آفرين براي غدد درون ريز عبارتست از يک ترکيب مصنوعي يا طبيعي که مشخصات زير را دارا باشد: فعاليت غددي داشته باشد يعني تاثيرات منفي بر سلامتي داشته و ارتباط بين فعاليت غدد و اثرات منفي آن تاييد شده باشد. تحقيقات نشان داده است که بيس فنل آ از خود فعاليت استروژني ضعيف بروز داده و مي تواند انجام وظيفه غدد درون ريز را با اختلال مواجه کند.
    
    در آينده مشکلات بيشتر مي شود؟
     از بيس فنل آ در توليد کاغذهاي حرارتي براي پرينت رسيدها نيز استفاده مي شود و اگر پس از تماس با اين کاغذها، دست شسته نشود، امکان ورود اين ماده از طريق دهان يا تماس پوستي وجود دارد. مشخص شده است که اين کاغذهاي رسيد، پس از رژيم غذايي به عنوان دومين منبع براي در معرض قرار گيري افراد بالاي سه سال به شمار مي رود. موضوع مهم آنست که استفاده از اين رسيدها در جامعه در حال افزايش است و بايد راه چاره اي براي آن جست. امروزه در بانک ها، رستوران ها، پارکينگ ها، ورودي بزرگراه ها و مراکز ديگر از اين نوع رسيدهاي کاغذي استفاده مي شود. نتايج چندين تحقيق نشان داده است که غلظت بيس فنل آ در ادرار صندوق داراني که براي طولاني مدت در تماس با اين کاغذها بودند، دوبرابر افراد عادي جامعه بوده است. ميزان آزادشدن بيس فنل آ از طريق کاغذهاي حرارتي به تعداد دفعات و زمان تماس و ميزان تميزي دست افراد بستگي داشته است. بيان شده است که يک صندوق دار پس از ١٠ ساعت کار روزانه، در معرض ٧١ميکروگرم از اين ماده قرار دارد، ولي افراد معمولي روزانه در معرض ٦،٤٢ -١.٧ ميکروگرم قرار دارند.
    توليد در ايران
     کشور ما نيز از جمله توليدکنندگان پلاستيک هاي پلي کربناته در واحدهاي پتروشيمي است که طبق آمار سالانه حدود ٣٠هزارتن از اين نوع پلاستيک ها را براي مصارف گوناگون توليد مي کند. البته بايد توجه داشت که در صنايع مختلف پايين دستي نيز از اين پلاستيک ها براي توليد مواد ديگر استفاده مي شود و به نظر مي رسد که کارکنان تمامي اين واحدها و همسايگان آنها در معرض اين ريسک ها قرار دارند.
    
    پيشنهادها
     ١- ممنوع شدن فروش و ساخت بطري هاي شيردهي داراي بيس فنل آ اعم از خارجي يا داخلي در بازار ايران
     ٢- ايجاد برنامه اي براي پايش اين ماده در مواد خوراکي و مصرفي مختلف
     ٣- يافتن جايگزين هايي براي کاغذهاي حرارتي به دليل سرعت فراگيرشدن اين مواد در کشور
     ٤- تحقيق روي يافتن روش هاي جديد حفظ موادغذايي در قوطي هاي کمپوت و کنسرو
     ٥- برگزاري دوره هاي بازآموزي براي متخصصان رشته هاي مرتبط به خصوص متخصصان غدد درون ريز و ارولوژي براي درج آزمايش بيس فنل آ از خون و ادرار در آزمايش هاي تشخيص طبي جهت رديابي اين مواد در اقشار مختلف و يافتن ارتباط آن با بيماري ها
     ٦- تعيين مقادير استاندارد براي غلظت بيس فنل آ در آب، مواد خوراکي و هوا
     ٧- تعيين مقادير مجاز ملي براي ميزان دريافت گروه هاي سني مختلف در اجتماع
     ٨- انجام پايش هاي بيولوژيکي روي کارگران کارخانه هاي مرتبط با اين ماده و نيز کارخانه هاي مرتبط با پلي کربنات ها
     ٩- راه اندازي برنامه هاي آموزشي و تشويقي به منظور کاستن از مصرف اين گونه محصولات در جوانب مختلف زندگي.
     * استاديار دانشکده محيط زيست دانشگاه تهران«بيس فنل آ» با بدن ما چه مي کند؟ / اثرهاي ناخواسته يک ماده صنعتي بر سلامت انسان
    


 روزنامه شرق، شماره 2476 به تاريخ 1/10/94، صفحه 12 (علم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 272 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه فناوري نانو
متن مطالب شماره 252، مهر 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است