|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران95/10/22: نبرد «آيت الله» با كهنه گرايي در اقتصاد
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6506
يكشنبه هفتم خرداد ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6405 22/10/95 > صفحه 5 (اقتصادي) > متن
 
      


نبرد «آيت الله» با كهنه گرايي در اقتصاد
روغني زنجاني رئيس سازمان برنامه و بودجه كابينه هاشمي در گفت وگو با «ايران» تشريح كرد


نيم نگاه
    
    نگاه برنامه اول توسعه، بازسازي در دو بعد بود. يکي بازسازي خرابي هاي ناشي از جنگ که در قالب طرح هاي عمراني انجام شد، يکي هم بازسازي و اصلاح سياست هاي اقتصادي
    آقاي هاشمي از آنجا که به بحث کارشناسي بسيار اعتقاد داشت، من فرصت کردم با ايشان کار بکنم، البته معنايش اين نيست که دولت جنگ به کار کارشناسي اعتقاد نداشت. ولي آقاي هاشمي بسيار ريز و مستقل وارد کار کارشناسي مي شد

    
    آيت الله هاشمي رفسنجاني ، پير سياست ايران که روز گذشته در دل خاک آرام گرفت، ميراث ماندگاري براي اقتصاد ايران برجاي گذاشته است؛ ميراثي از جنس برنامه ريزي و توسعه گرايي که البته هميشه تيغ هجمه ها عليه اين اقدام هاي او با اتهام رواج ليبراليسم غربي و بازگشت به نظام سرمايه داري، تيز شده است. او در شرايطي از اقتصاد باز و نظام بازار صحبت کرد، که تفکرات چپ بر تمام اقتصاد کشور سايه افکنده بود. اما در آن سال هايي که هنوز صداي آژير خطر از گوش شهر رخت برنبسته بود، اکبر هاشمي رفسنجاني چطور توانست نهادهايي مدرن را در ايران سنتي ايجاد کند؟ مسعود روغني زنجاني، در همان سال ها و در دوران رياست جمهوري آيت الله، رياست سازمان برنامه و بودجه را بر عهده داشته است. «ايران» براي غبارروبي از تاريخ برنامه  ريزي، با اين اقتصاددان و استاد برجسته توسعه اقتصادي، گفت و گويي تفصيلي داشته است.
    
    نام آيت الله هاشمي رفسنجاني در کنار برنامه نويسي توسعه بعد از دوران انقلاب، بسيار بلند شنيده مي شود. نقش ايشان در شروع دور جديد برنامه هاي توسعه در ايران چه بود؟
    برنامه 5 ساله توسعه يک دوره در زمان دولت جنگ با فعاليت هاي گسترده تنظيم شد که براي نخستين بار با مشارکت نظام اجرايي کشور و فعال شدن شوراي اقتصاد اتفاق مي افتاد و در آن هم از ايده هاي خود آقاي هاشمي استفاده مي شد. اما به دليل اينکه در آن زمان محيط نظامي پرتلاطم بود و روي متغيرهاي اقتصادي از جمله درآمدهاي نفتي تاثير مي گذاشت، در نهايت اين برنامه درمجلس متوقف شد اما با پايان جنگ، پذيرش قطعنامه 598 و آمدن دولت جديد، پشتيباني آقاي هاشمي منجر به تنظيم برنامه اول توسعه شد. دراين زمان کشور با هدف بازسازي پس از جنگ صاحب برنامه توسعه شد و ايجاد زيربناهايي مثل بنادر، نيروگاه ها و بازسازي صنعت نفت و پتروشيمي در اين برنامه به اجرا گذاشته شد. نقش آقاي هاشمي در پيشران کردن و مديريت کردن اين برنامه بسيار اساسي و فراموش نشدني بود.
    
    نگاه سياست هاي برنامه اول توسعه به چه سمتي بود؟ چه مشاوراني و از چه طيفي براي تدوين و اجراي اين برنامه کار مي کردند؟
    نگاه برنامه اول توسعه، بازسازي در دو بعد بود. يکي بازسازي خرابي هاي ناشي از جنگ که در قالب طرح هاي عمراني انجام شد، يکي هم بازسازي و اصلاح سياست هاي اقتصادي با توجه به اينکه در دوره جنگ ماشين اقتصادي کاملاً متوقف شده بود. راه اندازي مجدد اين ماشين با اصلاحات در سياست ها و راهبردهاي کلي اقتصاد بايد انجام مي گرفت. ازجمله سياست تک نرخي کردن ارز، جلوگيري از گسترش رانت و اصلاح سيستم نظام اداري و مقررات مربوطه که از گذشته براي ايجاد فضاي کسب و کار بخش خصوصي انبار شده بود. همچنين کم رنگ کردن نقش مستقيم دولت در اقتصاد و فعال کردن روابط ما با اقتصاد جهاني از سياست هاي اساسي بود. اين اصلاحات اقتصادي با تعديل قيمت ها شروع شد. اما نقش اساسي را در سياست هاي اقتصاد آزاد، خود آقاي هاشمي بازي مي کرد. ايشان باور داشت که جز با فعال کردن بازار به معناي شريف آن و به کار گرفتن منابع خارجي براي افزايش توليد، راهي ديگر باقي نمانده است. پس بايد قيمت ها اصلاح و انگيزه ايجاد شود. در کنار آقاي هاشمي متخصصان تحصيلکرده وجود داشتند. دکتر نوربخش نقش بزرگي داشت. نقش دکتر عادلي، نيلي و طبيبيان را نمي توان انکار کرد و همچنين وزيراني مانند دکتر حسينيان ، مهندس زنگنه و مهندس محلوجي همه نقش هاي محوري داشتند که در راستاي همان اقتصاد آزاد بود.
    
    الان در سال 95، صحبت از اقتصاد آزاد و اتصال به اقتصاد جهاني بسيار ساده است. اما سه دهه پيش در التهاب هاي بعد از انقلاب و جنگ تحميلي با سيطره تفکرات چپ، صحبت از سياست هاي باز اقتصادي تابو و نوعي بازگشت به نظام سرمايه داري به شمار مي آمده است. در فضاي آن زمان چطور برنامه ها با حرف هايي جديد پيش رفتند؟
    واکنش هاي مخالف طبيعي بود. اين نوع تفکر در حقيقت چرخش کليدي و اساسي در سياست هاي اقتصادي بود و باعث واکنش بسياري از افراد در حوزه تصميم گيري و در حوزه هاي غير تصميم گيري مثل دانشگاه ها و مطبوعات نيز شد. مخصوصاً اينکه گفتند اين سياست ها را بانک جهاني به ايران ديکته مي کند و مي خواهند کشور را وابسته کنند. در مجلس نيز اين حملات وجود داشت. بخصوص زماني که تبصره معروف براي اخذ وام خارجي مطرح شد. حتي دانشگاهيان با آن برخورد کردند و اين را نماد وابستگي سرمايه داران خارجي در ايران يا وابسته کردن ايران به منابع خارجي تلقي مي کردند. نماينده اين تفکرات مخالف نيز روزنامه سلام بود که سعي مي کرد افکار عمومي را نسبت به اين سياست هاي منفي و فشار بر دولت زياد کند ولي آقاي هاشمي اهل ريسک بود، پاي مساله اي که به آن اطمينان داشت مي ايستاد و حاضر به پرداخت هزينه هايش هم بود.در دوره بعدي و در مجلس چهارم، به دلايلي مانند افزايش قيمت ها در حوزه ارز و رواج سليقه هاي مختلف سياسي، پشت آقاي هاشمي را خالي کردند. آقاي هاشمي هم تا پايان دوره رياست جمهوري و هم تا آخرين لحظه زندگي خود از سياست هاي اصلاحات اقتصادي دفاع کرد. ولي از آنجايي که آيت الله عمل گرا بود و واقعيت ها را مي ديد، مي دانست هزينه ها چنان سنگين مي شود که ممکن است برنامه ها براي مدت طولاني تري متوقف شود و کشور زيان ببيند. ايشان با همين صبر و حوصله و تاکتيک خود سياست هاي کنترل اقتصاد را به اجرا گذاشتند و با تيم اقتصادي خود، فضاي جديدي را ايجاد کردند. بعد از او هم چون کشور صاحب تجربه شده بود، در دولت اصلاحات از همين سياست هايي که آقاي هاشمي و تيمش بنيانگذار آن بودند، استفاده و دفاع کردند.
    
    آيت الله هاشمي رفسنجاني به انديشه هاي جديدي در اقتصاد بعد از جنگ و انقلاب مجال ظهور داد در حالي که از تحصيلات آکادميک اقتصادي برخوردار نبود. اين خط فکري و عملي چطور شکل گرفته بود؟
    آقاي هاشمي در صنف خود نوعي نوانديش ديني بود. نوانديش ديني که به قرائت جديدي باور داشت و در چارچوب اين قرائت، اعتقاد به مقابله با مدرنيته نداشت. در حالي که الان هم هنوز عده اي دنبال مقابله با مدرنيته هستند. همين اواخر کليپي از ايشان پخش شد که مي گفت اين همه با ماهواره مقابله کرديد، به کجا رسيديد. بر همين اساس وقتي به مراحل تصميم گيري مي رسيد، نگاهش به کارشناسان و متخصصان بسيار مثبت بود. ضمن اينکه خودش فردي با تجربه و بسيار باهوش بود و نگاهش با بازاري هاي سنتي که صاحب مباني تئوريک نبودند، بسيار فاصله داشت. ايشان با متخصصان و اهل فن نکاتي مطرح مي کردند که حتي ما و ديگراني که متخصص و درس خوانده بوديم براي پاسخ گويي به ايشان فرصت مي خواستيم. هر وقت در محافل اقتصادي سوالي مطرح مي شد، با حوصله تمام گوش مي کرد و به هيچ وجه صحبت هاي ديگران را قطع نمي کرد. اين ويژگي باعث مي شد ايشان نگاه باز داشته باشد و در نتيجه اگر در گذشته ديدگاه هايي داشت و در قالب آنها تصميماتي گرفته بود، براحتي در تصميماتش تجديد نظر مي کرد. بعضي ها معتقدند همان طور که ايشان در پذيرش قطعنامه 598 نقش اساسي داشت، در ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر هم نقش اصلي داشت. حتي اگر اين حرف را صحيح بپنداريم، ايشان جرات پذيرش اشتباه را داشت. جرات اين را داشت که وقتي به نتيجه مي رسيد که تصميم غلطي گرفته، آن را جبران کند. در نتيجه ايشان به روز بود و به روز مي شد ولي اصولش تغيير نمي کرد.
    
    سازمان برنامه و بودجه در طول تاريخ فراز و نشيب زيادي داشته است. در زماني که شما در دوره آيت الله رياست آن را برعهده داشتيد، نقش اين سازمان در کشور چطور بود و چگونه احيا شد؟
    آقاي هاشمي از آنجا که به بحث کارشناسي بسيار اعتقاد داشت، من فرصت کردم با ايشان کار بکنم، البته معنايش اين نيست که دولت جنگ به کار کارشناسي اعتقاد نداشت. ولي آقاي هاشمي بسيار ريز و مستقل وارد کار کارشناسي مي شد و به همين دليل فرصت تاريخي براي کارشناسان و رهبران سياسي کشور ايجاد کرد. اين در شرايطي بود که تفکر غالب آن زمان اعتقاد داشت پي ريزي سازمان برنامه را امريکايي ها در ايران انجام داده اند و در نتيجه همه خروجي آن به نفع امريکايي ها بوده است. اين انديشه باعث شده بود اين سازمان بسيار آسيب ببيند تا زماني که آقاي هاشمي با برنامه اول سر کار آمد، اين زمان، دوره طلايي بود. احياي سازمان، احياي اسم و نام نيست. احياي سازماني است که در آن کارشناسان مختلف و رده بالافرصت دارند بدون لکنت زبان، با شخصيت مستقل و بدون ترس و واهمه نظرات شان را ارائه دهند. آقاي هاشمي اين فرصت را بسيار خوب در کشور اجرا کرد. البته در دوره هاي بعدي مورد غضب احمدي نژاد قرار گرفت؛ دقيقاً با همان ديدگاهي که اين سازمان صاحب تفکر امريکايي است و مانند توپ دوره محمدعلي شاه به مجلس، سازمان برنامه را به توپ بستند.
    
    در طول سه دهه گذشته براي ميراث هاي آيت الله مانند سازمان برنامه و بودجه و برنامه هاي توسعه، اتفاق هاي زيادي افتاده است. همين طور انديشه اقتصاد باز که از دل دولت به آن پر و بال دادند، با چالش هاي زيادي براي خود آيت الله همراه بوده و همواره تيغ حمله ها با اتهام سرمايه داري و رواج ليبراليسم غربي تيز شده است. براي جمع بندي، شما اين سير را چطور مي بينيد؟
    آن هايي که به ايشان حمله مي کردند دو دسته اند. يکي دوستان اصلاح طلب بودند که روزنامه سلام نماد آنها بود. اما وقتي خودشان با واقعيت هاي اقتصادي آشنا شدند و اداره کشور را تجربه کردند، همان مسير را پيش گرفتند. دسته دوم آن هايي هستند که در اردوگاه اصولگرايي تند قرار مي گيرند و نمادشان احمدي نژاد است. او هم اين سياست ها را کنار گذاشت و هم سازمان برنامه را بست. آشفتگي اقدام هايش را هنوز در آشفتگي وحشتناک نظام اقتصادي مان لمس مي کنيم. پاسخ اين دسته منتقدان خيلي روشن است و مي توانند نتايج ديدگاه هايشان را در بحران هاي اقتصادي مان ببينند. آقاي هاشمي روي اصل 44 قانون اساسي در قالب تفکر توسعه بخش خصوصي کار کرد و رهبري هم آن را امضا کردند. اين اصل نشان مي دهد ايشان هرگز راه را گم نکرده و رهبري هم آن را تاييد کرده است ولي چون ايشان و انديشه هايشان را باور نداشتند، خصوصي سازي هم چنان ابتر مانده است. حتي اگر درست نگاه کنيم، سياست هاي اقتصاد مقاومتي محورهاي کليدي تداوم همان سياست است. در حال حاضر همان سياست ها، ولي عميق تر با توجه به تجربه مسئولان و نظام اجرايي کشور، در حال طي شدن است. ولي از آنجايي که در کشور ما اقتصاد، قرباني سياست هاست، نمي تواند مسيرش را براحتي و با هزينه هاي کمتر طي کند.
    
     کليد واژه هاي اقتصادي هاشمي
    
    انقلاب، مديون بازار است.
     عملاً در برنامه اول توسعه 96 ميليارد دلار خرج کرديم. حدود سي وچند ميليارد را به صورت فاينانس از خارج گرفتيم. به نظرم کار مهمي شد. هم بازسازي کرديم، هم زيربناها ساخته شد، هم تورم کنترل شد و هم نرخ بيکاري بسرعت پايين آمد.
     حتي کشورهاي مارکسيستي مثل چين و روسيه نيز به رقابت در عرصه اقتصاد روي آورده و دريافته اند که در حال حاضر بهترين راه براي دستيابي به يک اقتصاد شکوفا و قوي، رقابت است.
     الان دانشگاه هاي کشور مخصوصاً دانشگاه آزاد سراغ شرکت هاي دانش بنيان رفتند که هم اشتغالزا و هم مولد است.
     بايد تورمي که بيش از تحمل مردم متوسط به پايين است مرتفع شود چراکه اين يکي از مشکلات واقعي است و فساد ايجاد مي کند.
     در دوران جنگ شاهد بوديد که چطور بدون هيچ گونه امکاناتي جنگ را اداره کرديم. مگر مي شود يک کشور به تنهايي در جنگ بتواند آن را هدايت کند؟ ولي ما توانستيم با وحدت و حضور مردم از گردنه سختي ها عبور کنيم.
     بايد با برنامه ريزي هاي ضربتي و حساب شده، تهديد نقدينگي کشور را به فرصت براي رونق توليد و خروج از رکود تبديل کنيم.
     بحث خصوصي سازي هنوز آن گونه که بايد باشد، انجام نشده است. دونرخي بودن ارز، کمي در حال حل شدن است و هنوز هم مشکلاتي داريم. يارانه ها در سياست يارانه اي جهت دارتر شد و هنوز هم حل نشده و در سوخت و مسائل ديگر مشکل داريم.
    
    
    نبرد «آيت الله» با کهنه گرايي در اقتصاد / روغني زنجاني رئيس سازمان برنامه و بودجه کابينه هاشمي در گفت وگو با «ايران» تشريح کرد
    


 روزنامه ايران، شماره 6405 به تاريخ 22/10/95، صفحه 5 (اقتصادي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 13 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله ايراني تحقيقات پرستاري و مامايي
متن مطالب شماره 2 (پياپي 87)، Mar-Apr 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است