|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 95/10/22: شطرنج سياسي خاورميانه و ويژگي هاي ايران
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 2785
سه شنبه پنجم بهمن ماه 1395



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2774 22/10/95 > صفحه 10 (سياست) > متن
 
      


شطرنج سياسي خاورميانه و ويژگي هاي ايران


نويسنده: احمد عظيمي بلوريان *

منطقه خاورميانه يا بخش عمده آن که آسياي غربي است، از دوران باستان تاکنون، همواره صحنه رقابت هاي شديد و جنگ و چپاول مهاجمان داخلي و خارجي بوده است. مرزهاي ميان کشورهاي اين منطقه به دليل دوستي و همکاري تنظيم نشده، بلکه ناشي از رقابت و جنگ و دشمني است. از جالب ترين پديده هاي ديگر خاورميانه، ظهور و ماندگاري اديان در اين منطقه است. از رقم ١٢٤ هزار پيامبر که در روايات مذهبي به آن اشاره مي شود، شايد بدون اغراق، به جز چند نفر آنها، عمدتا از اين منطقه برخاسته اند که طبق روايات اسلامي، نخستين پيامبر حضرت آدم (ع) و آخرين آنها حضرت رسول اکرم(ص) بوده است. آنچه ضروري است گفته شود، اين است که بيشتر اديان در همين منطقه خاورميانه، به ويژه در راستاي هلال حاصلخيز از شمال خليج فارس تا درياي مديترانه دربرگيرنده کشورهاي کنوني ايران، عراق، عربستان، يمن، عمان، سوريه، اردن، لبنان، فلسطين اشغالي، غرب ترکيه و شرق يونان و مصر و احتمالاقبرس شکل گرفته اند. در اينجا نيازي نيست از جايگاه اديان چين و هند و آسياي شرقي در زمينه ظهور اديان سخني گفته شود. اديان مسيحي و يهودي از راه مهاجرت يا تبليغ، از شرق به اروپا و قاره آمريکا صادر شدند، سپس مسيحيت غربي در جنگ هاي صليبي به زادگاه خود اما با چهره اي متفاوت بازگشت. مغولان و تيموريان با قبول اسلام، از آن براي سلطه بر بيزانس و همه کشورهاي عربي استفاده کرده و با ايجاد امپراتوري عثماني همه کشورهاي عرب را در يک دوره ٦٠٠ساله به صورت مستعمره خود درآوردند. دين و مذهب در هرکجا ظهور کرده، با باورها و سنت هاي محلي ممزوج شده است. ايرانيان به بزرگداشت از پيشوايان تاريخي خود مشهورند. اين بزرگداشت در ساخت بارگاه و مرقد پيشوايان ديني در فرهنگ ايرانيان متجلي است. مثلااگر روزي و روزگاري ميان ايران و عربستان تفاهمي براي اداره اماکن مقدسه اسلامي به مديريت ايرانيان به دست آيد، بدون ترديد مي توان گفت قبرستان بقيع از حالت منجمد و خشک کنوني به صورت «په رديسي» از آرامگاه هاي (حرم هاي) باشکوه اسلامي مانند کربلا، نجف، کاظمين، مشهد، قم و شيراز در خواهد آمد. بر عکس، اگر خداي نکرده اماکن مقدسه اسلامي در عراق به دست محارباتن تکفيري که هم اکنون در آن منطقه عليه دولت عراق مي جنگند بيفتد، احتمال صدمه ديدن اين اماکن بسيار زياد است. همين نفوذي که غربي ها امروز در فرهنگ شيخ نشينان خليج فارس و عربستان دارند - ازجمله برج ها و آسمان خراش هايي را که به صورت آزمايشي در امارات و قطر مي سازند- در گذشته هاي دوردست نيز داشته اند. اگر نقل قول ابن بطوطه را بپذيريم، شرايط ساده و بي آلايش عزيزترين مسجد جهان اسلام در مدينه در دوره خلافت وليدبن عبدالملک با استفاده از فرهنگ معماري روم مدرنيزه شد. به اين ترتيب که وليدبن عبدالملک به امپراتور مسيحي روم پيام فرستاد که «من مي خواهم مسجد پيامبر خودمان را تعمير کنم و تو مرا در اين کار ياري کن». قيصر روم گروهي مهندس و کارگر فني با ٨٠ هزار مثقال طلابراي اين منظور به مدينه فرستاد که با آن خانه هاي اطراف مسجد را خريدند و به اين ترتيب موجبات توسعه مسجد را به شکلي که امروز هست، فراهم كردند. در همه دوره هاي هجوم پرتغالي ها و ديگر قدرت هاي اروپايي که نيروي دريايي خود را به قصد چپاول به خليج فارس مي فرستادند، شيخ نشين هاي خليج فارس در خدمتشان بودند و نيازهاي خدماتي آنها را تامين مي کردند. امروز که شيخ نشين ها به برکت فروش نفت و گاز به ثروت هاي هنگفت و نجومي دست يافته اند، نه تنها مشوق آمدن غربي ها و اقامت گزيدن و اشتغال آنها در خليج فارس شده اند، بلکه به دستور دولت انگليس، کنوانسيون امارات متحده عربي را در برابر ايران تشکيل داده اند که اکنون کنترل آن به دست آمريکا افتاده است اگرچه با نمايشي که به تازگي نخست وزير انگليس در مسافرت به امارات ترتيب داد و همه بزرگان شيخ نشين ها را در دو سوي خود به صف کشيد، هنوز سهمي از قدرت در اين منطقه را مطالبه مي کند. بازي امارات با دلار و در بازار مبادله دلار که موجب افزايش قيمت آن در ايران شده است، نيز شايد واکنشي از سوي آنها نسبت به شکست عربستان در حلب باشد. پيش از تشکيل اين کنوانسيون، اميرنشين هاي خليج فارس بيشتر باهم دشمن و رقيب بودند تا دوست. اين يک سوي قضيه است. سوي ديگر آن ورود بچه پول دارهاي امارات به خدمات خوش گذراني و عشرتکده اي است.
     تسهيلات کالاهاي عمده در قديم ميان اروپا و خاور دور علاوه بر جاده ابريشم، از مسير مديترانه و اروندرود و خليج فارس صورت مي گرفته و اين تجارت موجد علائق اعراب به غربي ها بوده است. امروز هم اين حالت و روحيه همکاري هيچ تفاوتي نکرده جز اينکه پول نفت و گاز به علاقه غربي ها نسبت به اين منطقه افزوده است. ديدن تصاوير شهرهاي ويران شده در اين منطقه، غربي ها را به وجد مي آورد. پيش بيني بازسازي شهرها، زيربناها، صنايع و خدمات در اين منطقه ويران شده هوس بر انگيز است. از ديد سياسي و قدرت نمايي هاي بين المللي، منطقه خاورميانه جولانگاه قدرت هاي غربي بوده و هست. پيش بيني اينکه در آينده چه خواهد شد، آسان نيست. اين منطقه مانند يک پل بزرگ در اتصال بازرگاني شرق و غرب عمل مي کند. جنگ هاي ٧٠٠ساله ميان ايران و روم و تلاش مدام رومي ها براي ماندن در جنوب قفقاز به بهانه حمايت از ارمنستان مسيحي هنوز از خاطره ها محو نشده است. حمايت رومي ها از مسيحيت در ارمنستان فقط يک بهانه بود. خود آنها مسيحيت را از منطقه خاورميانه گرفته بودند. اما تا همين اواخر از ميسيونر هاي مذهبي براي نفوذ در ايران و کشورهاي اطراف استفاده مي کردند. اختلاف ميان شيعه و سني چيزي است که انگليس ها در صد سال گذشته به آن دامن زده و از آن بهره برداري کرده اند. حضور غربي ها و دخالت آنها در منطقه خاورميانه نه تنها در طول زمان کم نشده، بلکه افزايش يافته است. امروز همه ما شاهد هستيم ناتو (يعني آمريکا و همه کشورهاي عضو سازمان پيمان آتلانتيک شمالي) به صورت نيروي جنگي از دره پنجشير در دورترين نقطه افغانستان تا يمن حضور دارند. ترکيه، همسايه ايران خود عضوي از ناتو است و سال هاي سال متقاضي ورود به اتحاديه اروپا بوده است. غرب مسلما از گسترش اتحاديه اروپا استقبال مي کند، اما ترکيه استثناست. ترکيه هم يک کشور مسلمان است و هم اگر به اتحاديه اروپا بپيوندد، جوانان گرسنه ترکيه يک شبه تا دورترين نقطه اروپا براي يافتن کار خواهند رفت که اين امر تعادل دستمزدهاي اتحاديه را به هم خواهد زد. پايگاه هوايي اينجرليک ترکيه در اختيار آمريکاست. اسرائيل دوست متحد آمريکاست و به قول چامسکي - که خود يک يهودي است- اسرائيل اهرم نفوذ آمريکا در خاورميانه است. متحدشدن امارات با عنوان «امارات متحده عربي» در مقابله با نفوذ ايران صورت گرفته است که در بالابه آن اشاره شد. عربستان که جاي خود دارد. حضور آمريکا همراه با عربستان در صحنه جنگ يمن يک واقعيت در برابر چشم ماست. پايگاه هاي نيروي دريايي آمريکا و انگليس در بحرين نمونه ديگري از حضور دائمي اين دو قدرت در خليج فارس است. خبرگزاري الجزيره اسما متعلق به قطر است اما کلابه وسيله آمريکا تاسيس و اداره مي شود و به احتمال زياد، دونالد ترامپ در سرمايه گذاري آن نقش دارد.
     همه مرزهاي سياسي جداکننده کشورهاي خاورميانه را غربي ها براي مردم خاورميانه ترسيم کرده اند. مرزهاي ايران را عمدتا دولت انگليس براي ما ترسيم کرده و مرزهاي شمالي ايران در دوره فرمانروايي ايل قاجار ازسوي روسيه با هماهنگي انگليس بر ما تحميل شده اند. جدايي ايران از منطقه هرات در زماني از سوي انگليس بر ايران تحميل شد که هندوستان مستعمره انگليس بود. حفاظت از آن در برابر ايران و جلوگيري از حمله روسيه به هند، يک هدف استراتژيک براي دولت هاي وقت در انگلستان بود.
     در چنين شرايط و صحنه پيچيده اي، انتظار مقامات ايران براي توقف قانون موسوم به ايسا (قانون تحريم ايران که در سال ۱۹۹۶ در زمان رياست جمهوري کلينتون به تصويب رسيد)، شايد تحقق نيابد. اگرچه هم در ايران و هم در ميان ايرانيان مقيم آمريکا کساني هستند که پيروزي جمهوري خواهان را از ديد منافع ملي ايران به فال نيک مي گيرند، اما به توجه به تشديد روحيه امپراتوري خواهي در ميان جمهوري خواهان و يکپارچگي بي بديل کنگره و کاخ سفيد، شايد روحيه تهاجمي آمريکا با ورود ترامپ به کاخ سفيد تقويت شود. زمزمه رويداد جنگ جهاني سوم نيز اين روزها به گوش مي رسد. چرب ترين لقمه براي بازي قدرت ها و راه انداختن جنگ و تقسيم منافع حاصله از آن همين منطقه خاورميانه است. حاصل اين جنگ باز هم غارت ثروت سرشار خاورميانه و تقسيم کشورهاي بزرگ آن به واحدهاي کوچک تر است. بازي با کشورهاي کوچک تر، آسان تر از مبارزه با کشورهاي بزرگ تر و قوي تر است. اين بار هم مانند گذشته هاي دوردست، ايران شايد تنها قدرت منطقه اي و مقاوم در برابر غرب است. عربستان، ترکيه، مصر و پاکستان با تفاوت کمي متمايل به همکاري با غرب هستند و از اظهار همدلي با غرب ابايي ندارند. نامزدي جيمز ماتيس به عنوان وزير دفاع آمريکا کار را حساس تر کرده است. اگرچه طبق سنت ايالات متحده، وزير دفاع بايد غيرنظامي باشد که بتواند مانع زياده روي نيروهاي مسلح آمريکا شود، اما ترامپ با روحيه اي که دارد، اين سنت پسنديده را کنار گذاشته و ترسي از کنگره ندارد، زيرا کنگره در سلطه جمهوري خواهان است؛ مگر اينکه در زمان رسميت يافتن دولت جديد معجزه اي رخ دهد. دشمني جيمز ماتيس با دولت جمهوري اسلامي ايران ورد زبان همه خبرگزاري هاست. حتي اگر آمريکا در خاورميانه يک جنگ علني مانند جنگ جهاني دوم به راه بيندازد، به نظر مي رسد تاکتيک بمباران هدف هاي خود را در مقايسه با بمباران هيروشيما تغيير دهد و از عوامل نيابتي در منطقه -که يکي بمب اتم دارد و ديگري پول- استفاده کند.
     پيش بيني رفتار ترامپ در بازي شطرنج خاورميانه به چند دليل آسان نيست؛ نخست اينکه برخي از گفته هاي ترامپ از پيش از انتخابات تا به امروز ١٨٠ درجه تغيير کرده اند. دوم اينکه اگر قرار باشد ما براي تشخيص روحيه ترامپ، روحيه و باورهاي معاصران و دوستان او را ملاک عمل قرار دهيم (اگر مي خواهي کسي را بشناسي به دوستان و اطرافيان او نگاه کن)، کساني را که تاکنون براي کابينه يا پست هاي دولتي خود برگزيده است، از ديد مصالح جمهوري اسلامي ايران زياد مطلوب نيستند. سوم اينکه ترامپ در شمار قابل توجهي از کشورهاي منطقه خاورميانه علائق شخصي دارد که پيش از اين گفته شد.
     درست است نفوذ و قدرت غرب در خاورميانه امروز بيش از هر زماني است، اما نبايد فراموش کنيم در ملي کردن صنعت نفت، ايران توانست پشت انگليس را که يک ابرقدرت جهاني بود به خاک بمالد. اگر پس از ملي شدن نفت، مقدمات سقوط دکتر مصدق فراهم شد، به دليل يکپارچه نبودن نظام حکومتي ايران بود. وابستگي خوني دکتر مصدق به سلسله قاجار و نفرت طبيعي وي از پهلوي هاي تازه به دوران رسيده، به اين دوگانگي در حکومت کمک کرده بود. هرکس به راه خود مي رفت؛ نه حکومت يکپارچه بود و نه دولت. رقابت بين المللي ميان ابرقدرت هاي آن زمان هم که جاي خود داشت. حاصل اين شد که سهم عمده اي از علائق مربوط به صنعت نفت به دست آمريکا افتاد. کشمکش هاي داخلي راه را براي مانور سيستم هاي امنيتي آمريکا و انگليس هموار کند. درست است ايران در آن دوران زيان ديد و از چاله درنيامده به چاه افتاد، اما نبايد فراموش کرد پوست نازنين دولت فخيمه را يکپارچه كند. از آن زمان تاکنون، قدرت انگلستان در جهان تنزل يافته است. درعوض، ايران براي خود سري در ميان سرهاست. اما ما نبايد مغرورانه عمل کنيم. بسياري چيزها هست که مي تواند به ما کمک کند. برخي از راه درس گرفتن از تجربه ديگران به دست مي آيد. براي مثال، آمريکا، انگليس و شوروي در جنگ جهاني دوم در برابر آلمان نازي متحد شدند، اما پس از جنگ با تشکيل سازمان سنتو شوروي را محاصره کردند. اروپا، روسيه و چين درحال حاضر هنوز دقيقا نمي دانند چگونه با ترامپ برخورد کنند. اما بدون ترديد در اتاق هاي دربسته فکري به رايزني مشغولند. ما به لحاظ برخورد با جهان تا اندازه اي کم احتياط هستيم. حرکت و نحوه عمل دشمن مي تواند براي مسئولان ايراني آموزنده باشد. در همين ايالات متحده، همه کارمندان دولت حق دارند در انتخابات محلي، استاني و ملي به کانديداي مورد نظر خود راي دهند و حتي به انتخابات کمک مالي کنند. اما در موضع دولتي و در محيط اداري اجازه اظهارنظر در مسائل سياسي را ندارند. اگر کسي در دولت- از موضع کارمند تا مقامات بالا- حرف سياسي بزند بلافاصله مورد توبيخ، تذکر و اخراج قرار مي گيرد. در ايران هرکسي که صبح از خواب برمي خيزد، به هر شکلي که بخواهد اظهارنظر مي کند. اين اظهارنظرها بلافاصله در شبکه هاي ارتباطي بازتاب مي يابند. در انتخابات هشت سال گذشته آمريکا، انتخاب يک سياه پوست، آن هم فرزند يک مسلمان، از نوادر رويدادهاي سياسي در تاريخ آمريکا و حاصل تلاش ٥٠ساله سياه پوستان و تحقق روياي مارتين لوتر کينگ بود و او تلاش کرد نشان دهد برخورد فيزيکي و جنگيدن هميشه بهترين راه حل نيست. استاد سخن سعدي به زمامداران نصيحت مي کند با دشمن قوي پنجه درنيفتند، اما نمي گويد از حق خود بگذرند. حتي در جنگيدن هم استفاده از تاکتيک به حصول نتيجه بهتر کمک مي کند. در رابطه با آمريکا و حل اختلافات بايد به يک نکته مهم که از افکار عمومي به دور مانده نيز توجه شود. قاره آمريکا در کل - و ايالات متحده به طور مشخص- يک سرزمين مهاجرپذير است و زندگي اقتصادي و غناي فرهنگي آن بر همين اصل مهاجرپذيري شکل گرفته است. کشوري که مهاجرپذير است براي مردم دنيا و هر کشور ديگر دنيا يک حق نانوشته به وجود مي آورد. يعني هر کشور ديگر دنيا بسته به ميزان جمعيت خود حق مهاجرت به آمريکا و کار کسب در آن را دارد. ايران از اين قاعده مستثنا نيست. به عبارت ديگر، ايرانيان حق دارند از امکانات آمريکا براي کار و زندگي برخوردار شوند. اختلافات کوتاه مدت ميان دولت ها نبايد به حقوق بلندمدت مردم آنها خدشه وارد کند. فراموش نکنيم ايران يک کشور باستاني است و حق زيادي در متمدن کردن دنيا دارد. بالاترين ويژگي مردم اين منطقه «معنويت» است که درست نقطه مقابل «ماديت» فرهنگ غربي است و دوم، آشنايي ما با اصول رقابت و مبارزه است. در بازي شطرنج سياسي خاورميانه ويژگي هايي در برابر جمهوري اسلامي ايران قرار دارد که مي تواند به حل مشکلات ايران کمک کند.
    * پژوهشگر شطرنج سياسي خاورميانه و ويژگي هاي ايران
    


 روزنامه شرق ، شماره 2774 به تاريخ 22/10/95، صفحه 10 (سياست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 17 بار
    



آثار ديگري از "احمد عظيمي بلوريان "

  مطالب جرايد، رقابت هاي سياسي و گفتمان ميان ايران و آمريكا
احمد عظيمي بلوريان *، شرق 2/9/95
مشاهده متن    
  غلبه احساسات بر تصميم جدايي شهر ري از تهران
احمد عظيمي بلوريان، اعتماد 29/8/91
مشاهده متن    
  اصلاح كنيد ، تخريب نكنيد / طرح تحول اقتصادي و كپي برداري از جزوه بانك جهاني؛
احمد عظيمي بلوريان، اعتماد ملي 19/6/87
مشاهده متن    [PDF]    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

پايان نامه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه رشد آموزش فني و حرفه اي و كاردانش
متن مطالب شماره 44، زمستان 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1395-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است