|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 95/10/22: در خواب سري نيست سري اگر هست در بيداريست١
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 2915
چهارشنبه بيست و هشتم تير ماه



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2774 22/10/95 > صفحه 9 (كتاب) > متن
 
      


نگاه 
در خواب سري نيست سري اگر هست در بيداريست١
يادداشتي از فرهاد مهندس پور دربارۀ «فتحنامۀ كلات»


نمايشنامۀ «فتحنامۀ کلات» را بهرام بيضايي در سال ١٣٦١ نوشته و يکي از نمايشنامه هايي است که در آن بهرام بيضايي، پژوهشگر، نويسنده و کارگردان تئاتر و سينماي ايران اين بار نيز خواسته و توانسته است در قالب داستاني تاريخي به سه ويژگي بنياديني که پيش از اين نيز در نگرۀ خود داشته بپردازد. در اينجا تلاش خواهم کرد اشاره اي کوتاه به اين سه ويژگي داشته باشم.
    نخست اين که اين نمايشنامه اي است در فرم اجرايي نمايش ايراني، و افزون بر آن براي بهره وري از گسترۀ آزادانۀ هنر روايي سنت نمايش هاي ايراني. «قصه خوان» در اينجا نقش خود را با روايت زمينۀ نمايش و معرفي اشخاص نسخه آغاز مي کند، همچنان که با گفتار خود، نمايش را به سرانجام مي رساند. ولي بيش از اين در جاي جاي متن و به شکلي که بسيار ساده مي نمايد به تفسير رويدادها مي پردازد. به اين ترتيب «قصه خوان» و «پيرزنان» در جايگاهي که يادآور همسرايان در تراژدي هاي يوناني اند، در شمايلي يکه، و در بخشبندي رويدادها، گسست هاي زماني را فراهم مي کند. اين فرايند يادآور تنهايي درک ناشدني «آي بانو» است، يکه زني که شهرزادوار خود را به مهلکۀ مردان و سرداران جنگجو مي اندازد. اين همه براي آن است تا گفته آيد که آنچه روي مي دهد امکاني پيش از اين، ناممکن شده است؛ بخشي غايب مانده يا انکارشده از زندگي که نمايش آن را امکان پذير ساخته است. پلات نمايشنامه در درون اين فرمِ بي پيرايۀ روايي، با ورود شخصيت «آي بانو» و تصميم او براي واژگوني وضعيت به سويه اي انساني و به دور از خشونت و جنگ، و با رويدادهايي که به شتاب رخ مي دهند، پيچيده و پيچيده تر شده است. «فتحنامۀ کلات» از اين منظر، و در قياس با نمايشنامۀ «افرا يا روز مي گذرد» که بهرام بيضايي آن را در سال ١٣٧٦ نوشته، پلاتي پيچيده تر دارد. صحنه هاي رويارويي «آي بانو» با سرداران جنگ، با توغاي، با توي خان و با دوستاقبان و مير اجل جزو به يادماندني ترين موقعيت ها در نمايشنامه هاي فارسي اند. و باز از اين دست، دگرگوني شخصيت توغاي در رويارويي با دوستاقبان و مير اجل، و سپس «آي بانو» است که دستاورد آگاهي هايي است که شخصيت در فضا و بحران زيستي اش آن را درمي يابد و اين همه پي آمد جهان پيچيده و درهم تنيده اي است که بهرام بيضايي آن را در درامي روايي بنا کرده و اين مايۀ شگفتي است.
    دوم اين که زبان نمايشنامه، شعري بي پيرايه و به تمامي نمايشي است تا آنجا که يادآور «شعر طبيعت چيزها» در تاکيدهاي نيما يوشيج است. اين ويژگي که هنوز مسئله شعر فارسي است، در نمايشنامۀ «فتحنامۀ کلات» و در قالب شعر نمايشي، تازگي و زندگي خود را يافته است. نمي دانم اگر نيما امروز زنده مي بود دراين باره چه مي گفت ولي اگر منظومه «افسانه» را گام نخست در شعر نمايشي فارسي بدانيم بهرام بيضايي با فراخواندن آن در زمينۀ فرم نمايشي و روايي ايراني،
    
     به آن پيدايي و گستره اي چشمگير بخشيده است. براي نمونه:
    اوبرات: سربند بر سرش، بنشانند بر خرش!
    سولدوس: جنگ جامۀ توغاي بر قاطري بپوشانيم؛ کلاهخود اين بر آن!
    پتياره اي نشسته سوارش دهل زنان!
    و يا: آي بانو: پس چرا نمي جنگي؛
    توغاي پشت کرده به دشمن،
    توغاي لاف زن!
     توغاي: من؟
    آي بانو: توغاي فراري خاموش!
    مُهر توغاي را بزنيد زير اين فرمان
    بياويزيد و بخوانيد براي توغانيان؛
    شمشير هر چه زودتر بنهند، تا از مرگ بي امان برهند.
    بهرام بيضايي براي خلق فضاي تاريخي نمايشنامه، دايرۀ بزرگي از واژگان فارسي، ترکي، مغولي، سغدي و تاجيک را به شعر کشانده و به گفتگوي نمايشي درآورده است. اين نمونه ها را مي توان در گفتگوي توغاي با سردارانش به فراواني يافت. فضاي خالي صحنه، آنچه که در توضيح صحنه آمده، با همين زبان نمايشي، آوردگاه و تجلي گاه همۀ صحنه ها و کارزارهايي شده است که بيرون از صحنه رخ مي دهند تا آنجا که در بخش هاي پاياني در آمد و شد پيک ها، با انفجاري از تصاوير روبروييم که دستاورد گفتار اشخاص نمايش است. بهرام بيضايي در فتحنامۀ کلات با اتکا به همين شعر روايي، همۀ زوايا و فضاهاي دراماتيک را ساخته و پرداخته است. زبان در فتحنامۀ کلات يک کارکرد ديگر هم دارد؛ آرايه اي است که شخصيت هاي نمايش با آن پنهان مي شوند تا صورتي ديگر را از خود بنمايانند. زبان در اين نمايشنامه بخشي از «بدل پوشي» کسان نمايش است. درست در همين جاست که بهرام بيضايي به يکي از ويژگي هاي زبان فارسي امروز اشاره مي کند.
    سوم اين که «فتحنامۀ کلات» نمايشنامه اي به صراحت و روشني، امروزين است؛ نمايشنامه اي درباره ايران امروز و انسان امروز، بي آن که نيازي باشد کسان نمايش مصداقي صريح داشته باشند. به اين ترتيب گويا ما با نمايشنامه اي با رويدادي تاريخي روبرو نيستيم؛ اين ما هستيم در صورت هاي بدل پوشانۀ مان. نه داستانِ کسان نمايش، که منطق زيست شان و عقلانيت رودرروئي شان امروزين است. مفاهيمي همچون «شهر» در گفتگوي توغاي با دينکيز، و يا «عشق» در گفتار «آي بانو» مفاهيمي به روز و امروزين شده اند. به امروز کشاندن تاريخ، بخشي از فرايند «تاريخي کردن تاريخ» است که براي ما ايرانيان از شام شب ضروري تر است و ازاين رو بايد سپاسگزار بهرام بيضايي باشيم.
    برگردان «فتحنامۀ کلات» به انگليسي به همت والاي منوچهر انور کاري است کارستان در ترجمۀ ما براي ديگران. هرچند اين ارزيابي در توان و دانش من نيست، ولي بسيار مشتاقم راي صاحبنظران را دراين باره بدانم که زبان نمايشنامه در ترجمه چگونه طراحي و بازآفريني شده است. زيرا شاعرانگي بهرام بيضايي در جهاني که هيچ شاعرانه نيست، کاري است شگرف. براي اين همه، بايد بيش از اينها سپاسگزار نعمت وجود او باشيم. نمي دانم آيا اساسا مي توانم چشم داشته باشم که برگردان انگليسي شعر نمايشي فتحنامۀ کلات، براي خوانندۀ انگليسي زبان همان قدر لذت بخش باشد يا نه.
    ١. صفحه ٩٩ نمايشنامه دهم دي ١٣٩٥
    نگاه : در خواب سري نيست سري اگر هست در بيداريست١ / يادداشتي از فرهاد مهندس پور دربارۀ «فتحنامۀ کلات»
    


 روزنامه شرق ، شماره 2774 به تاريخ 22/10/95، صفحه 9 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 17 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه حكمت اسلامي
متن مطالب شماره 11 (پياپي 304)، زمستان 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است