|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران95/12/28: پايان سلطه بيگانه بر طلاي سياه
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6479
چهارشنبه ششم ارديبهشت ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6460 28/12/95 > صفحه 14 (فرهنگ و هنر) > متن
 
      


يادداشت 
پايان سلطه بيگانه بر طلاي سياه
به مناسبت سالروز ملي شدن صنعت نفت ايران

نويسنده: مظفر شاهدي*

لايحه ملي شدن صنعت نفت ايران در 17 اسفند 1329 از سوي «کميسيون مخصوص نفت» که دکتر محمد مصدق در راس آن جاي داشت، به مجلس شوراي ملي دوره شانزدهم ارائه شد. کميسيون مخصوص نفت که 18 نفر از نمايندگان مجلس شوراي ملي در آن عضو بودند، در اول تير 1329 و با هدف رسيدگي و تعيين تکليف لايحه موسوم به گس- گلشائيان تشکيل شده بود. مجلس شوراي ملي در 24 اسفند 1329 به لايحه ملي شدن صنعت نفت راي مثبت داد. مجلس سناي دوره اول هم در 29 اسفند 1329 بر مصوبه قانوني مجلس شوراي ملي مهر تاييد زده و بدين ترتيب صنعت نفت ايران در سراسر کشور ملي اعلام شد. نخستين بار در دوره ناصرالدين شاه و در سال 1872م/ 1251ش/ 1289ق بود که استخراج و بهره برداري از نفت ايران در قرارداد پرآوازه رويتر گنجانده شد. اما لغو قرارداد رويتر پايان ماجرا نبود. پس از پيگيري هاي متعدد نهايتاً امتياز اکتشاف و استخراج نفت ايران (به جز ايالات شمالي ايران) در سال 1901م/ 1280ش/ 1319ق براي مدت 60 سال از سوي مظفرالدين شاه به ويليام ناکس دارسي از اتباع انگلستان واگذار شد. در سال 1908م/ 1287ش بود که تلاش هاي بي وقفه که گاه نوميدکننده مي نمود، به ثمر نشست و نخستين چاه در منطقه مسجدسليمان به نفت رسيد. مدتي کوتاهي بعد شرکت نفت برمه که دولت انگلستان مالک آن بود امتياز دارسي را خريداري کرده و در 14 آوريل 1909/ 25 فروردين 1288 شرکتي فرعي تحت عنوان «شرکت نفت انگليس و ايران» تاسيس کرد. از آن پس هدايت و بهره برداري از نفت ايران به وزارت درياداري بريتانيا واگذار شد که مالک بزرگترين ناوگان دريايي جهان بود و در طول دوران جنگ جهاني اول بخش اعظمي از سوخت مورد نياز خود را از نفت ايران تامين کرد. در آن ميان دولت ايران هيچگونه نظارتي بر روند استخراج و صدور نفت نداشت و هيچ آشکار نبود حق السهمِ ناچيز 16 درصدي ايران با چه سازوکاري محاسبه و پرداخت مي شود. در سال 1312ش/ 1933م رضاشاه در اعتراض به وضعيت نابسامان مذکور قرارداد جديدي با شرکت نفت انگليس و ايران منعقد کرد که ميزان حق السهم ايران را اندکي افزايش داد، اما مدت قرارداد را براي 60 سال آتي (تا 31 دسامبر 1993/ 10 دي 1372) تمديد کرد. مدت قرارداد قبلي در سال 1961م/ 1340ش پايان مي يافت. اگرچه قانون ملي شدن صنعت نفت قرارداد سال 1933 را ملغي کرد، اما کودتاي 28 مرداد 1332 تا حد زيادي دستاوردهاي نهضت ملي شدن صنعت نفت ايران را بر باد داد. بعد از مدت ها مذاکرات نمايندگان دولت ايران با نمايندگان شرکت هاي نفتي، مجلس شوراي ملي دوره 18 در 29 مهر 1333 قرارداد جديد نفتي ايران موسوم به کنسرسيوم را تصويب کرد که به موجب آن بار ديگر اکتشاف، استخراج و صدور و فروش نفت ايران براي مدت 25 سال به شرکت هاي نفتي عضو کنسرسيوم واگذار مي شد. فقط در جريان مذاکرات موسوم به سنت موريس ميان شاه ايران و نمايندگان کنسرسيوم در سالهاي 1351- 1352 بود که قرارداد جديد «خريد- فروش» ميان دولت ايران و شرکت هاي عضو کنسرسيوم منعقد شد (و در 9 مرداد 1352 در مجلس شوراي ملي تصويب و به صورت قانون در آمد) که بر اساس آن شرکت هاي نفتي براي 20سال آتي فقط در جايگاه خريداران نفت در صنعت نفت ايران داراي اولويت شدند. با اين حال در سال 1358 و در آستانه پيروزي انقلاب اسلامي و خاتمه دوره 25 ساله قرارداداوليه کنسرسيوم به سلطه شرکت هاي عضو کنسرسيوم بر صنعت نفت ايران خاتمه داده شد.
    
    
    *پژوهشگر تاريخ معاصر ايرانیادداشت: پايان سلطه بيگانه بر طلاي سياه / به مناسبت سالروز ملي شدن صنعت نفت ايران
    


 روزنامه ايران، شماره 6460 به تاريخ 28/12/95، صفحه 14 (فرهنگ و هنر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار
    



آثار ديگري از "مظفر شاهدي"

  ناتوان در اداره امور / به بهانه مرگ «جمشيد آموزگار» نخست وزير عصر پهلوي
مظفر شاهدي*، ايران 10/7/95
مشاهده متن    
  به كجا مي رويم؟! از عمل سياسي تا تاريخ نگاري
مظفر شاهدي، شرق 7/6/95
مشاهده متن    
  اوج همبستگي ملي / قيام سي ام تير 1331 از دريچه اي ديگر
مظفر شاهدي*، ايران 31/4/95
مشاهده متن    
  اراده اي كه محقق نشد
مظفر شاهدي *، شرق 23/3/95
مشاهده متن    
  كودتاي سوم اسفند؛ ريشه ها و پيامدها / نود و پنج سال از كودتاي رضاخان ميرپنج گذشت
مظفر شاهدي*، ايران 4/12/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه پيام دريا
متن مطالب شماره 243، اسفند 1395 و فروردين 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است