|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد95/12/28: عيدي آخر سال در دوره قاجار
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4102
چهارشنبه چهارم مرداد ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4010 28/12/95 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


واكاوي 
عيدي آخر سال در دوره قاجار


نويسنده: امين محمدي*


    
    در گستره تاريخ ايران، تامين منابع مالي براي پرداخت حقوق (مواجب) و دستمزدها يکي از چالش هاي مهم براي تمامي حکومت ها بوده است؛ چراکه حکومت اگر نمي توانست به موقع حقوق کارکنان کشوري و لشکري را پرداخت کند، احتمال رشوه گيري، فساد، سرکشي و شورش آنها وجود داشت و چه بسا بسياري از آنها با گرايش به دشمنان زمينه سقوط حکومت و روي کار آمدن حکومت جديد را فراهم مي آوردند. نمونه بارز اين موضوع، قواي نظامي بود که بي نظمي يا ناتواني در پرداخت جيره و مواجب آنها فروپاشي حکومت را در پي داشت. پيش از کشف نفت که خيلي زود يگانه منبع تامين تمامي هزينه هاي دولتي در ايران شد، منابع مالي پرداخت هاي دولتي اغلب ماليات هايي بود که به عناوين مختلف از مردم به ويژه کشاورزان اخذ مي شد. حقوق کارکنان از خزانه مرکزي يا از محل ماليات ولايات پرداخت مي شد؛ به اين صورت که پرداخت مواجب فلان شخص را از محل ماليات فلان شهر پرداخت مي کردند.
     براي برقراري حقوق صاحب منصبان، فرمان کتبي از طرف شاه قاجار يا حکمي از طرف حکام ولايات که اغلب از شاهزادگان بودند صادر مي شد و مستوفيان که امور مالي حکومت را برعهده داشتند ملزم به تاييد و ثبت آن در دفاتر مالي بودند. دولت يا هر کارفرماي ديگر افزون بر مواجب که به صورت ماهانه، سه ماهه، شش ماهه يا سالانه پرداخت مي شد، وجوهي را به عنوان انعام و اخراجات به مستخدمين خود اعطا مي کردند؛ انعام به مناسبت هايي چون عيد و پيروزي در جنگ و عقد قراردادها به عنوان پاداش داده مي شد و اخراجات هم بابت مخارج خريد لباس و غذا يا هزينه مسکن پرداخت مي شد. از سوي ديگر برخي پرداخت ها به صورت جنسي صورت مي گرفت، از جمله خانواري، سيورسات و جيره که اغلب شامل خورد و خوراک آنها مي شد. يکي از انواع پرداخت ها که طرفداران بسياري داشت و سود فراواني را براي دارنده آن حاصل مي کرد، اعطاي تيول در ازاي مواجب بود؛ به اين صورت که به اشخاص بابت مواجبشان زمين داده مي شد و صاحب تيول تمام منافع آن زمين را کسب مي کرد.
    از آنجا که همواره ارزش تيول ها بسيار بيشتر از مواجب اختصاص يافته براي اشخاص بود، دولت با ضرر روبه رو مي شد. به اين معني که دولت زميني را در ازاي 10 هزار تومان مواجب سالانه به يک صاحب منصب مي داد درحالي که آن زمين براي صاحب منصب درآمدي بيش از 250 هزار تومان در برداشت، در نتيجه با استقرار مشروطيت در اولين قوانين مصوب مجلس شوراي ملي رسم تيول داري به کلي منسوخ شد و دولت تمامي اراضي را به مالکيت خود درآورد. از نکات جالب در اين دوره مي توان به ضبط يک سوم از ميزان مواجب اشخاص متوفي از سوي دولت اشاره کرد. باقي مواجب در حق ورثه طي يک فرمان جديد منتقل مي شد.مواجب مستخدمين جديد و اضافه مواجب ها از محل ضبط مواجب متوفيان پرداخت مي شد.برخي درآمدها نيز به صورت غيررسمي به دست مي آمد؛ مانند پيشکش و تعارف که دريافت آن از شاه گرفته تا مستخدم جزء، مرسوم و رايج بود و به طورکلي ماهيتي رشوه گونه داشت و گيرنده آن با درخواستي از طرف پرداخت کننده مواجه مي شد. درخواست هايي مانند اعطاي فرمان حکومت، منصب، لقب، تيول و اضافه مواجب که بسته به مقام گيرنده و ميزان پرداخت متفاوت بود. به طور کلي، در دوره قاجار به مجموع درآمدهاي هر شخص اعم از مواجب، مقرري، مستمري، انعام، پيشکش و ... مداخل گفته مي شد. يکي از پرداختي هاي مهم در دوره قاجار عيدي آخر سال بود که در پژوهش هاي تاريخي مورد بي توجهي قرار گرفته است. پيشينه اين سنت به روشني مشخص نيست و کشف آن نياز به يک پژوهش همه جانبه دارد. در دوره قاجاريه پيش از فرا رسيدن عيد نوروز کارفرمايان دولتي و غيردولتي به صورت نقدي و جنسي مبالغي را به کارکنان خود پرداخت مي کردند تا در عيد نوروز به دنبال افزايش مخارج، دغدغه هاي معيشتي زيردستان خود را برطرف کنند.در سفرنامه دکتر ويلز با عنوان «ايران در يک قرن پيش» درباره اين سنت آمده است: «يک نفر نوکر يا مستخدم در ايران علاوه بر حقوق و لباس و خرج و خوراک سالانه، انعام و مداخل 10 درصد و ...، در خاتمه سال و رسيدن عيد نوروز هم حداقل برابر با يک ماه حقوق خود به عنوان عيدي دريافت مي دارد.» دکتر ويلز در سفرنامه خود بيشتر به موضوعات مختص ايرانيان پرداخته است و براساس مطالبش مي توان دريافت که پرداخت عيدي آخر سال يک سنت کاملاايراني است. دريافتي عيدي آخر سال جدا از وجه نقدي بود که پس از تحويل سال، شاه، شاهزادگان و صاحب منصبان عالي رتبه به زيردستان خود به عنوان عيدي مي دادند. با تاسيس بانک ملي در دوره پهلوي، سازوکار کهن و پيچيده پرداخت ها با استفاده از صدور فرمان و برات منسوخ شد و از آن پس حقوق و عيدي کارکنان دولتي از طريق بانک ملي مستقيما پرداخت مي شد. با وجود اين تغييرات، پرداخت عيدي پايان سال به عنوان يک سنت ايراني با سابقه تاريخي هنوز هم رايج است و دولت و ديگر کارفرمايان همه ساله پيش از فرارسيدن عيد نوروز مبلغي برابر با حقوق يک ماه را به کارکنان خود پرداخت مي کنند.
    
    *پژوهشگر تاريخ
    
    واكاوي: عيدي آخر سال در دوره قاجار
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4010 به تاريخ 28/12/95، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 24 بار



آثار ديگري از "امين محمدي"

  الزامات تعيين نرخ سود در نظام بانک ها
امين محمدي*، دنياي اقتصاد 4/2/90
مشاهده متن    
  فلسفه اخلاق در محضر فلسفه تحليلي
امين محمدي زاد، اعتماد ملي 18/3/88
مشاهده متن    [PDF]    
  رساله اي در خودآگاهي بازار / در حاشيه انتشار تجار و دولت در عصر قاجار
امين محمدي زاد، اعتماد ملي 6/3/88
  نگرش ميان رشته اي به حقوق بشر
امين محمدي زاد، اعتماد ملي 10/2/88
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه آرشيو پزشكي ايراني
متن مطالب شماره 6 (پياپي 2006)، Jun 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است