|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/1/31: تجربه زيسته يك نسل سوخته
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3789
يكشنبه سوم ارديبهشت ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3787 31/1/96 > صفحه 7 (سياستنامه) > متن
 
      


تاريخ انقلاب 
تجربه زيسته يك نسل سوخته
نقد و بررسي ماجراي نيمروز با حضور هاشم آقاجري و محمد امين قانعي راد و محمدحسين مهدويان

نويسنده: محسن آزموده

ماجراي نيمروز ساخته اميرحسين مهدويان روايت ٢٣٣ روز ملتهب و نفسگير از تاريخ نزديك و «بالفعل» انقلاب اسلامي است: وقايعي كه از ٣٠ خرداد ١٣٦٠ با ورود سازمان مجاهدين خلق (منافقين) به فاز مسلحانه آغاز شد و با زنجيره اي از ترورها و خشونت ها ادامه يافت، تا اينكه در نهايت در ١٩ بهمن همان سال يكي از اصلي ترين خانه هاي تيمي اين گروه توسط نيروهاي امنيتي منهدم شد و موسي خياباني نفر دوم اين سازمان به همراه تني چند از سران آنها از جمله اشرف ربيعي (همسر اول مسعود رجوي) در درگيري با نيروهاي امنيتي كشته شدند. فيلم از همان زمان اكران در جشنواره به دليل ساخت قدرتمند و روايت مستندگونه اش با واكنش هاي متفاوتي از سوي اهالي علوم انساني از جمله تاريخ پژوهان و اساتيد علوم انساني مواجه شد. آخرين آنها مربوط به جلسه نقد و بررسي بود كه با حضور محمد حسين مهدويان و ابراهيم اميني، كارگردان و فيلمنامه نويس جوان اين فيلم و هاشم آقاجري، استاد تاريخ و محمد امين قانعي راد، جامعه شناس در تالار شهيد چمران دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد. استقبال فراوان دانشجويان از اين فيلم و فضاي پر هيجان جلسه نشانگر آن است كه مساله اي كه عوامل فيلم بر آن انگشت گذاشته اند، هنوز محل بحث و واكنش برانگيز است و ضرورت دارد كه از جنبه هاي مختلف به آن توجه شود.
    
    
    مطلق انديشي تاريخي ما
    محمدامين قانعي راد*

    قانعي راد در آغاز با تاكيد بر اينكه از نگاه جامعه شناسي به فيلم ماجراي نيمروز مي پردازد، گفت: ماجراهاي فيلم تقريبا در يك سال رخ مي دهد و هدف من اين است كه آن را در يك بستر اجتماعي بررسي كنم و از رويكرد رخدادمحور و نيمروز خارج شوم و آن را با نگاهي نظري در گستره ١١٠ سالي كه جامعه ما پس از انقلاب مشروطه سپري كرده، بررسي مي كنم. ماجراي اين فيلم از پيامدهاي ورود توده هاي ايراني به تاريخ است، يعني ما توانستيم وارد تاريخ شويم و اين ورود نيز با فروپاشي ساخت هاي اجتماعي پيشين بود و پيامدهايي را براي زندگي سياسي ما ايجاد كرد كه شايد اجتناب ناپذير است. ورود ما در تاريخ در عصر پسامشروطه، يعني در زماني كه هر انساني مي خواهد به كنشگري تاريخي و سياسي بدل شود، همراه با فرآيند ظهور مطلق ها همراه است. يعني آنچه در زندان تاريخ مخفي و پنهان شده بود، مطلق ها بود و اين مطلق ها در اين گستره تاريخي سر بر آوردند و به نزاع با يكديگر برخاستند. از اين حيث تا حدي مي توان گفت اين برخوردها اجتناب ناپذير بود. اين جامعه شناس گفت: برخي اين فيلم را در ژانر فيلم هاي وسترن تحليل مي كنند، يعني در چارچوب نزاع جذاب و هيجان انگيز ميان مردان قانون شكن و مردان قانون. اما از موضعي بي طرفانه و جامعه شناختي نمي توان چنين تحليلي ارايه داد. در اين فيلم روايت طرف ديگر غايب است و نمي بينيم كه افراد مربوط به سازمان (منافقين) چگونه با مقوله مراقبت برخورد مي كنند. البته يكجا شاهديم كه فريده (دختر منافق) به حامد (مامور اطلاعات) تيراندازي مي كند، يعني مفهومي به نام عشق و علاقه و مراقبت را ناديده مي گيرد. همچنين صحنه هايي در فيلم هست كه نشان مي دهد جريان اطلاعاتي اي كه با سازمان (منافقين) مبارزه مي كند، اهل مراقبت است. مثلا صحنه اي كه كودك و خانواده اش ترور مي شوند و كمال (مامور اطلاعاتي با بازي هادي حجازي فر) سعي مي كند كودك را نجات دهد يا در سكانس ديگري از افرادش مي خواهد كه در تيراندازي مراقب خانه هاي مردم باشند و در سكانس پاياني نيز فرزند مسعود رجوي را بغل مي كند و حتي وقتي متوجه مي شود كه اين بچه كيست، باز او را در آغوش خود نگه مي دارد.
     * جامعه شناس و پژوهشگر
    
    
     فيلمي درباره تجربه يك نسل
    هاشم آقاجري **

    هاشم آقاجري در آغاز با انتقاد از واكنش دانشجويان به برخي صحنه ها كه با خنده همراه بود، گفت: اين موارد خنده ندارد، تماشاي اين فيلم بايد همه ما را به گريه وادارد. اين فيلم درباره تجربه يك نسل و انقلاب است و بيان نسلي سوخته است، نسلي كه دو طرفي كه از درون يك انقلاب بر آمده اند و هر كدام در پديداري آن سهمي داشتند، در نتيجه روند رويدادها روياروي يكديگر قرار مي گيرند و صحنه هاي تلخي را رقم مي زند. البته فيلم اكشن است و رابطه اي عاشقانه در خود دارد و در نتيجه جاذبه دارد و تماشاچي نسل امروز را جذب مي كند. اين استاد تاريخ در ادامه به دشواري تاريخ نگاري كنوني
     (current history) و تاريخ بالفعل (actual history) اشاره كرد و گفت: در نتيجه نبايد انتظار داشت در اين فيلم كه راجع به يك امر بالفعل سخن مي گويد، زاويه دوربين و راوي روايت، روايت دو طرف را بگويد. ما در اين فيلم روايت يك طرف را مي بينيم و بنابراين سخن گفتن درباره اين فيلم از منظر تاريخي دشوار مي شود. البته در فيلم به ضرورت هاي سينمايي مواردي از ناهمزماني (anachronism) را شاهديم، مثلا عمليات مهندسي به سال ١٣٦١ ربط داشت، نه به سال ١٣٦٠. يعني وقتي سازمان دچار بن بستي شد و ديد كه مهم ترين خانه هاي تيمي اش لو مي رود، به اين صرافت افتاد كه چطور اين اتفاق مي افتد و خواست در اين زمينه اطلاعات كسب كند و چون تمام عناصر نفوذي اش در دادستاني و دستگاه هاي اداري را از دست داده بود، به عمليات مهندسي روي آورد، يعني دستگيري عناصر گشتي اطراف خانه هاي تيمي و آنها را مي گرفتند و ٣ جنازه فيلم مربوط به اين سال است.
    
     فراخواني تجربه زيسته
     آقاجري گفت: اين فيلم براي من نوعي فراخواني تجربه زيسته است. من در اين سال ها در جبهه مقابل مجاهدين خلق بودم. آنها را از نزديك مي شناختم. قبل از انقلاب سمپات سازمان بودم. از سال ١٣٥٤ و تغيير مواضع، همراه با دوستان ديگري كه انشعاب كردند و به فكر طرح ديگري براي ادامه مبارزه چريكي و مسلحانه با ايدئولوژي اسلامي افتادند، با مسوولم شهيد غلامحسين صفاتي و ساير دوستان جدا شديم. اما سازمان (منافقين) را هم قبل و هم بعد از انقلاب مي شناختم. الان از اين تجربه زيسته فاصله مي گيرم و با نگاهي مورخانه به فيلم مي نگرم. آقاجري تاكيد كرد اين پرسش مهمي است كه چرا در سال هاي اخير شاهد ساخت فيلم هايي درباره اين رخدادها هستيم و در ادامه تاكيد كرد: ما در اين فيلم مردم را به صورت فعال نمي بينيم. در حالي كه گواهي مي دهم واقعا اگر حضور و همكاري اطلاعاتي مردم با دستگاه هاي امنيتي نبود، مبارزه با اين وقايع غيرممكن مي شد. آن سال ها يك اطلاعات سپاه كوچك و كميته هاي خودجوش مردمي بودند و اينها سازمان لازم را نداشتند. اطلاعاتي كه مردم كوچه و بازار مي دادند، به نيروهاي طرفدار نظام كمك مي كرد.
    
     فيلم به مخاطب جوان چيزي نمي دهد
     وي در ادامه گفت: اين فيلم درباره آن سال ها به مخاطب جوان چيز زيادي نمي دهد و تنها يك تصوير سياه و سفيد براي او ترسيم مي كند. اين فيلم هيچ آگاهي تاريخي به خصوص به مخاطب جوان نمي دهد و وقتي فيلم به پايان مي رسد، نمي فهميم كه چرا اين اتفاقات رخ داد و اساسا نيروها و جريانات درگير يا چه تحليل و استدلال و ايدئولوژي اي روياروي هم قرار گرفتند. يعني فيلم به سمت يك ماجراي اكشن و عملياتي مي رود كه صرفا جنبه برخورد دارد. كارگردان ممكن است مدعي شود تنها يك فيلم ساخته، اما به نظر من چون عناصر فيلم به يك مقطع تاريخي معين اشاره دارد و تا حدودي يك فيلم مستند تاريخي است، نمي تواند چنين ادعايي باشد. فيلم تلاش كرده اطلاعات مستندي ارايه كند، اما اشكال اين است كه تنها يك آرشيو را باز مي كند. آقاجري آغاز درگيري مجاهدين خلق (منافقين) با نيروهاي خط امامي را به سال ها پيش از ٣٠ خرداد ١٣٦٠ منتسب دانست و گفت: اين درگيري حتي پيش از انقلاب آغاز شد و براي ريشه يابي اين درگيري ها بايد به سال ١٣٥٤ و كودتا يا انشعاب در سازمان مجاهدين خلق برگرديم. در آن روزگار رهبري سازمان به عناصر ماركسيستي چون تقي شهرام و بهرام آرام افتاد و ايشان اعلام كردند كه سازمان مجاهدين خلق تغيير ايدئولوژي داده و ماركسيست شده است. اين امر يكي از پديده هاي مهم زمانه ما بود كه تاثير مهمي در تحولات بعد از انقلاب گذاشت.
    
     تنها يك روايت در فيلم هست
     آقاجري در ادامه تاكيد كرد: در اين فيلم نه فقط تنها يك روايت ديده مي شود، بلكه در نهايت در ميان روايت اين سو نيز تنها يكجانبه رفتار مي كند. يعني فيلم به يكي از گرايش هاي موجود در حاكميت سمپاتي نشان مي دهد. در برخورد با مجاهدين خلق در حاكميت دو گرايش وجود داشت، يكي اينكه بايد كاري كنيم مجاهدين خلق از يك سازمان مسلح به يك سازمان سياسي و شفاف بدل شود و وارد يك رقابت آزاد و قاعده مند شود و روايت ديگر اين بود كه بر اساس تحليلي كه داريم، پيش بيني مي كنيم سازمان مجاهدين خلق (منافقين) در تدارك قيام مسلحانه است و بر اساس اين تحليل شان مي گفتند بايد پيشدستي كنيم و آنها را سركوب كنيم. نماينده بارز اين گرايش دوم آقاي اسدالله لاجوردي بود. اما در فيلم شاهديم كه نهايتا اين گرايش دوم درست مي شود. يعني كساني هم كه معتقدند بايد گفت وگو كرد و كار سياسي كرد، به اشتباه خودشان پي مي برند.
    
     ريشه هاي تاريخي خرداد شصت
     اين استاد تاريخ منشا گرايش مذكور دوم را به همان سال ١٣٥٤ در زندان ها بازگرداند و گفت: در مواجهه پديده انحراف يا كودتا يا ارتداد (با تعابير مختلف ياد مي كردند) سه خط از هم جدا شده است. خط اول مي گفت اين سازماني كه بعد از آن باقي مانده از اسلام خارج شده اند و منافقند و بايد با آنها برخورد مستقيم و رودررو كرد. اين تحليل موتلفه و جناح بازاري انقلاب و بخشي از روحانيت بود. اين ديدگاه در زندان هاي رژيم شاه تا جايي پيش رفت كه اين جناح اولويت هايش را عوض كرد و حتي گفت مبارزه با رژيم به حاشيه رفته و مبارزه با ماركسيسم و مجاهدين خلقي كه در اصل ماركسيست هستند، اولويت اول ما است. خط دوم خود سازمان (منافقين) به رهبري مسعود رجوي بودند كه دقيقا خلاف گرايش اول بودند. اينها معتقد بودند كه خط اول مرتجع و بريده است و اساسا هر كس با ما مخالفت كند، نهايتا به دام پليس مي افتد. ايشان اتفاقا شگردهاي زيادي به كار مي بردند تا كساني كه با آنها مخالفند، به همكاري با پليس روي آورند و وقتي چنين مي شد، مي گفتند ما از اول گفتيم كه هر كس با ما نيست، وابسته به رژيم است. اما ميان اين دو جناح افراطي يك جريان سومي هم بود. اين جريان سوم معتقد بود كه ايدئولوژي سازمان ناخالصي هايي دارد و بايد با آن مرزبندي كرد. اما به هيچ وجه نيروهايي كه رسما ماركسيست نشده بودند را طرد نمي كردند و با آنها گفت وگو مي كردند و اولويت مبارزه را مخالفت با رژيم و ساواك مي دانستند. نماينده اين جريان شهيد رجايي، مهندس نبوي، گروه امت واحده و آيت الله طالقاني بود. آيت الله طالقاني ضمن انتقاد از مجاهدين خلق نمي خواست رودررو با آنها برخورد كند و اولويت را از مبارزه با رژيم به مبارزه با ماركسيسم بدل كند. آقاجري تاكيد كرد: اتفاقا هوشياري رهبري انقلاب در سال ١٣٥٧ در اين بود كه به جاي اينكه از حساسيت مذهبي عليه ماركسيست ها استفاده كند، جهت مبارزه را به سمت مبارزه با استبداد و استعمار و امپرياليسم سوق داد. اما آن دو گرايش اول با تضادهايي كه با هم داشتند دو طرف را آنچنان در مواضع شان نسبت به هم مطلق كرد و نسبت به هم كينه دار كرد كه بعد از انقلاب وقتي هر دو از زندان رژيم شاه آزاد شدند، اين دعواها ادامه يافت. در حزب جمهوري اسلامي دو جناح به تدريج شكل گرفت، همچنان كه در سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي دو جناح شكل گرفت: جناح راست و جناح چپ. كساني چون آقاي لاجوردي، عسگر اولادي، آيت، بادامچيان و... در جناح راست حزب بودند و وقتي مهندس موسوي در سال اول انقلاب در روزنامه جمهوري اسلامي يادداشتي به مناسبت ٢٩ اسفند و ملي شدن نفت نوشت، مورد هجمه جناح راست حزب قرار گرفت. بنابراين جناح راست حزب جمهوري اسلامي و جناح راست سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي بودند كه معتقد بودند كه بايد با مجاهدين خلق (منافقين) پيشاپيش برخورد كنيم. خود مجاهدين خلق نيز اين تحليل را داشتند، يعني مي گفتند اين (به قول خودشان) «مرتجعين» با ما برخورد مي كنند و ما پيش از اينكه با ما برخورد كنند، بايد ضربه مان را بزنيم. تجربه زيسته من مي گويد مجاهدين خلق راه را براي عمليات مسلحانه هموار كرده بودند.
    
     شناخت بايد مبتني بر واقع گرايي باشد
     آقاجري با بيان خاطره اي از آن روزها گفت: بعد از ٢٢ بهمن ١٣٥٧ به شهرم آبادان رفتم و تمام اسلحه هاي باقيمانده از رژيم جايي قرار گرفته بود كه مسووليتش با من بود. ابراهيم ذاكري كه از چهره هاي اصلي مجاهدين خلق (منافقين) بود و مسوول جنبش ملي مجاهدين در خوزستان بود و در آبادان، پيش من آمد و گفت ما تمام سلاح ها را مي خواهيم. من از دادن سلاح ها به او امتناع كردم و گفتم كه اين سلاح ها متعلق به انقلاب است و انقلاب هم رهبر دارد و من مسوولم كه وقتي رهبري انقلاب تعيين شد، آنها را به مسوول دولت انقلابي بدهم. او مرا تهديد كرد و گفت فلاني تو سلاح ها را به ما نمي دهي؟ تو سازمان را نمي شناسي؟ مي داني ممكن است در آينده برايت بد شود؟ من خنديدم و گفتم تو مرا تهديد مي كني؟ اين در حالي بود كه جايي كه كار مي كرديم، برخي از ديگر افراد مجاهدين زيردست من بودند و يكي از كارهاي ما دستگيري عناصري بود كه در تظاهرات و دستگيري عناصر انقلابي مرتكب شكنجه و قتل شده بودند. ما اينها را شناسايي و تحويل قانون مي داديم. من مي گفتم آقاي ذاكري اگر قرار بود من بترسم كه قبل از انقلاب با رژيم مبارزه نمي كردم! يعني از همان موقع يكي از آلترناتيوهاي مجاهدين خلق اين بود كه خودشان را براي روزي كه به نظرشان پيش مي آيد، آماده كنند. اما من مي پذيرم كه كنش و واكنش دو سويه افراطي در دو طرف، ماجرا را به اينجا كشاند. آقاجري در پايان اين بخش بحث خود گفت: با اين همه من معتقدم اين بحث مهمي است كه آنچه در خرداد ١٣٦٠ رخ داد، اجتناب پذير بود يا خير. جواب اين سوال هم ساده نيست. بيش از ٢٠٠ سال از انقلاب فرانسه مي گذرد و هنوز اين پرسش مطرح است كه آيا ترورهاي ژاكوبني ناگزير بود يا نه. اما با اين همه درگيري هاي خرداد ٦٠ اجتناب ناپذير بود و اين روندي كه رخ داد، يك روند ديالكتيك موازي تشديدكننده مطلق انديشي و فرهنگ حذف بود كه آمادگي فكري و ايدئولوژيكي و فرهنگي نداشت. اين فيلم بهانه اي مي تواند باشد براي اينكه وقتي به گذشته مي نگريم، از آن درس بگيريم. به تعبير يكي از فيلسوفان، ملتي كه تاريخ خودش را نشناسد، مجبور به تكرار آن است. ما براي آنكه آن تاريخ را تكرار نكنيم، بايد آن را بشناسيم، اما بايد شناخت ما مبتني بر واقع گرايي باشد. براي روايت منصفانه بايد نيمه دوم و روايت ديگر را هم بشناسيم و در تعامل اين دو بايد ببينيم كه چرا و چگونه به اينجا رسيديم.
    ** استاد تاريخ دانشگاه تربيت مدرس
    
    
    دو شكل مواجهه با فيلم
    ابراهيم اميني ***

    ابراهيم اميني، نويسنده فيلمنامه ماجراي نيمروز در پاسخ به اين پرسش كه براي نگاشتن اين فيلم از چه منابعي بهره گرفته است، گفت: نگاه استادان آقاجري و قانعي راد براي بحث درباره فيلم تاريخي است، در حالي كه من و (محمد) حسين (مهدويان، فيلمساز) نظرگاهي سينمايي داريم و به همين خاطر نحوه مواجهه مان با اثر متفاوت است و در نتيجه چون در دو جهان متفاوت به سر مي بريم، شايد گفت وگويي در يك جهان شكل نگيرد. به همين خاطر ترجيح مي دهم شنونده حرف ها باشم، چون اين اثر براي ما پيش از هر چيز يك فيلم سينمايي است. وي در پاسخ به اين سوال كه فيلم به هر حال مستندگونه و درباره يك واقعه تاريخي نزديك است و منابع او در نوشتن فيلمنامه چه بوده، تاكيد كرد: از منابع موجود و چاپ شده استفاده كرده ايم، همچنين با برخي آدم ها صحبت كرديم. اما اين خواست اساتيد كه ماجرا از دو سو روايت شود يا حتي پيشينه ماجرا بيان شود، هدف ما نبود. ما از جايي شروع كرديم كه اين سوال در ذهن مخاطب عام شكل نگيرد. ما از جايي وارد رويدادها شديم كه خشونت آغاز شده و فرصتي براي تحليل اينكه چه شد ٣٠ خرداد ٦٠ رخ داد، نداشتيم. اساسا هيچ كس اين فرصت را (در بيان سينمايي) ندارد، زيرا بحث بسيار مفصل است و حرف زدن درباره اش ساعت ها طول مي كشد و اينكه چطور مي توان آن را به زبان سينمايي ترجمه كرد، دشوار است و من به آن شك دارم.
    *** نويسنده فيلمنامه
    
    
    فيلم تاريخي، تاريخ فيلم شده نيست
    محمد حسين مهدويان ****

    محمدحسين مهدويان، كارگردان در آغاز گفت: وقتي از فيلم تاريخي سخن مي گوييم، منظورمان تاريخ فيلم شده نيست. اين فيلم مستند و قابل استناد نيست. حتي فيلم مستند هم به عنوان يك امر تاريخي قابل استناد نيست. تاريخ روش ها و متدولوژي خودش را دارد و مواجهه سينما با تاريخ، علمي نيست. اگر تاريخ را علم فرض كنيم، سينما نمي تواند به شكل علمي با تاريخ مواجه شود. فرآيند (علم) تاريخ خودآگاه و مبتني بر منطق و دانش و استدلال و استناد است، اما فرآيند تاثيرگذاري سينما ناخودآگاه، احساسي و عاطفي است و شيوه سخن گفتن در سينما با شيوه روايت گري در تاريخ متفاوت است. اين محصول نگاه سياسي در تاريخ معاصر ما است كه مي خواهد سينما را چون يك رسانه به بردگي سياسي، تاريخي يا اجتماعي بگيرد. سينما اين سرسپردگي و وادادگي را ندارد و به شيوه خودش عمل مي كند. وي در ادامه گفت: مساله من در ساختن ماجراي نيمروز تحليل تاريخ يا بازخواني روايت هاي تاريخي نبوده است. كما اينكه فكر مي كنم مخاطب امروز دنبال اين تحليل ها نيست. دعوايي در سال هاي آغاز دهه شصت رخ داد و من متولد سال ١٣٦٠ هستم و تا به سن مدرسه رفتن برسم، اين دعواها تمام شده بود و من با نسلي رشد كردم كه نگاه متفاوتي داشته است. مساله من خشونت و ناامني است كه به لحاظ عاطفي در فيلم حضور دارد. من داستاني براي تماشاگر با ارجاع به وقايع تاريخي روايت مي كنم، اما هدفم فهم از زندگي در شرايط خشونت بار و ناامن است. مخاطب من نسل امروز است.
    
     مساله فيلم من خشونت و ناامني بود
     مهدويان با اشاره به فيلم كمال الملك علي حاتمي گفت: مساله حاتمي در آن فيلم ثبت تاريخي زندگي كمال الملك روي پرده سينما نيست، بلكه مساله او اين است كه از طريق بازخواني زندگي كمال الملك به فهمي از مواجهه هنر و سياست برسد و به همين خاطر در فيلم وقايعي را مشاهديم كه از نظر تاريخي رخ نداده است، مثل سكانس پاياني كه ديدار رضاخان و كمال الملك كه از نظر تاريخي رخ نداده است. مرحوم حاتمي براي نشان دادن مواجهه سياست و هنر، ناگزير بوده اين سكانس را بسازد و جعل تاريخي كند و كساني كه آن زمان او را به شدت به خاطر اين جعل نقد كردند، به درك از نيت فيلمساز نرسيدند و با روش تحليلي به نقد فيلم او پرداختند. وي تاكيد كرد: مساله فيلم من خشونت و ناامني بود. به نظر من نسل ما بسيار مترقي تر از نسل قبلي است. ما در آستانه خشونت قرار گرفتيم اما اسلحه دست نگرفتيم. اين اتفاق مهمي است. ما وقتي به گذشته نگاه مي كنيم، به نسل خودمان مباهات مي كنيم، زيرا مي توانستيم خشونت ورزي كنيم و نكرديم. ساختن اين فيلم نوعي واكنش نسل جديدتري از فيلمسازها به تاريخ است. من بحث هاي مفصلي با همنسلان دكتر آقاجري از طيف هاي متفاوت داشتم. اما من هم همان نيتي را داشتم كه دكتر آقاجري گفت يعني از تاريخ درس بگيريم تا آن را تكرار كنيم. من فكر مي كنم فهم خشونت و ناامني كه در فيلم وجود دارد، براي نسل من دو پيامد دارد، يكي اينكه مي فهميم زندگي در خشونت و فضاي ناامن به هر دليلي كه باشد، چطور است، دوم اينكه به نسل خودمان امتياز بدهم، زيرا در وقايعي كه در سال هاي اخير رخ داد و نسل ما صحنه گردان بود، از روش هاي مسالمت آميز بهره گرفتيم. در غير اين صورت بحث هاي تاريخي و ريشه اي و تحليلي درباره ٣٠ خرداد و سازمان مجاهدين و... اگرچه جذابند، اما مساله فيلم من نبودند.
    
     مهدويان در برابر آقاجري
     آقاجري در واكنش به اظهارات كارگردان با پذيرش تمايز ميان فيلم سينمايي و تاريخ گفت: اما دو پرسش مطرح است. اول اينكه آيا اين فيلم تفكر برانگيز است و تماشاگر را به تامل وا مي دارد و دوم اينكه آيا با انتقالي كه فيلم ايجاد مي كند، در نهايت تقابل عشق و خشونت را مي بينيم يا خير؟ يك طرفه بودن فيلم باعث شده اين پيام به درستي منتقل نشود. مهدويان در واكنش به پرسش هاي آقاجري تاكيد كرد كه فيلم درباره خشونت است، اما درباره آن موضعگيري نمي كند. اين فيلم خشونت را به تصوير مي كشد و راجع به آن قضاوت مي كند. از دو طرف هم خشونت را مي بينيم. مثلا كمال شخصيتي است كه از اين طرف خشونت مي كند. آقاجري نيز در جواب گفت: البته كمال در نهايت كودك را در آغوش مي كشد و حتي مخاطب با او همذات پنداري مي كند و به او حق مي دهد. البته شايد انتظار زيادي از كارگردان باشد كه همه خشونت را به تصوير بكشد.
    
     هر روايتي ايدئولوژيك است
     در ادامه جلسه به دليل انتقادها ملتهب شد و سپس قانعي راد به تقابل تاريخ و سينمايي كه در سخنان مهدويان بود، اشاره كرد و گفت: در مورد اين فيلم نمي توان اين تقابل را ايجاد كرد. اتفاقا فيلم بسيار به تاريخ متعهد است و با ناديده گرفتن برخي مسائل مي توان گفت با روايتي كه به صورت زمان شناختي (chronological) و واقع گرايانه از وقايع ارايه مي دهد، اين يك فيلم تاريخي است. يعني فيلم از ٣٠ خرداد ١٣٦٠ آغاز مي شود و تا ١٩ بهمن ١٣٦٠ ادامه مي يابد. بر اين اساس فيلم به سينماي سياسي و تاريخي و به نظر بسياري تحليلگران مستند تعلق دارد. الان (در اين جلسه) البته فيلمساز موضعي دارد كه خوب است، اما عدم انسجام دارد. يعني بر خلاف منتقدين سينمايي كارهاي تان، خودش را متعهد به متن سينما مي داند و تاكيد دارد كه به تحليل فني و سينمايي وفادار است، نه واقعيت هاي تاريخي و انتظار دارد كه ديگران بر اين مبنا او را قضاوت كنند. يعني از هنر و فقط هنر سخن مي گويد و گويا مسيري كه طي كرده هنر براي هنر است. اما آثارش دلالت هاي شديد ايدئولوژيك دارد كه نمي گويم بد يا خوب است، اما بايد به آن آگاه بود. همچنان كه يك فيلم وسترن غربي نيز دلالت هايي به نظم جامعه امريكايي، سرمايه داري، مالكيت خصوصي و... دارد. بسياري كار مهدويان را با سينماي انقلابي و متعهد آويني مقايسه كرده اند و آن را در مقابل سينماي روشنفكري فرهادي قرار داده اند، يعني هنري كه مي خواهد قهرمان ها و ضدقهرمان هاي جمعي (بر خلاف قهرمان ها و ضدقهرمان هاي فردي در سينماي پيش از انقلاب) را نشان دهد. بنابراين در همه روايت ها از جمله روايت من يا دكتر آقاجري جنبه هاي ايدئولوژيك هست و نمي توان ادعا كرد كه چنين جنبه هايي در فيلم وجود ندارد. منتها فيلمساز بايد به اين جنبه ها انسجام ببخشد. وي تاكيد كرد: اگر هدف فيلمساز از ساختن اين فيلم اين بوده كه نسل ما نبايد به خشونت فكر كند، بايد انتظار داشت كساني كه از سينما خارج مي شوند، اين تامل در آنها ايجاد شود. آيا اين فيلم توانسته اين پيام مراقبت و عشق را منتقل كند؟ آنچه جامعه ما به آن نياز دارد، گذر كردن از اين رخدادهاست. فيلمسازان ما بايد بتوانند اين پيام را منتقل كنند كه ما به جاي اعمال خشونت نياز به اين داريم كه اگرچه عدالت بايد رعايت شود، اما در كنار آن بايد مراقبت و عشق هم باشد.
    
     فيلم من پيام ندارد
     مهدويان نيز در پاسخ به قانعي راد با تاكيد بر اينكه فيلم درباره خشونت و ناامني است و نه نفي آن، گفت: اينكه اصرار باشد كه فيلم پيام داشته باشد را نمي پذيرم. اينكه تماشاگر الزاما از سينما خارج شود و از خشونت متنفر باشد هدف من نيست. حتي ممكن است تماشاگري از سينما بيرون بيايد و از خشونت خوشش بيايد. من ضامن درك تماشاگر از وضعيت نيستم، بلكه اوضاعي را نشان مي دهم و مي گويم فيلم درباره خشونت است. يعني در فيلم مهم ترين چيزي كه احساس مي شود خشونت و ناامني است. البته تصور من اين است كه غالب تماشاگران در ناخودآگاه شان ترجيح مي دهند در اين شرايط خشونت بار زندگي نكنند، اما اگر كسي خوشش بيايد، من مسوولش نيستم.
    
     مبارزه با سازمان توتاليتر
     بحث قانعي راد پايان بخش نشست بود. وي گفت: بحث من درباره اصلاح شكل سازماني سهمگيني است كه به تسلط مطلق انديشي در اين كشور كمك كرد. منظورم ابداع سازمان مجاهدين خلق (منافقين) در ايران است. من با توجه به ادبيات هانا آرنت آن را يك سازمان توتاليتر مي خوانم. سازماني كه فرد را از كليه مناسبات اجتماعي و فردي خودش جدا مي كند. يك سازمان توتاليتر امكان تفرد و فرديت به افراد نمي دهد و همه افراد بايد يك شكل باشند و افرادي هستند كه حوزه خصوصي ندارند و در عرصه عشق و دوستي ها ديگري بايد در موردشان تصميم بگيرد. استبداد از اينجا وارد مي شود. يعني در شرايطي كه يك سازمان چريكي شكل مي گيرد كه تصور مي كند در سه ماه مي تواند تكليف وضعيت يك كشور در حال جنگ را روشن كند. اين بر نوعي توهم و عدم توجه بر واقعيت ها مبتني بود و از دل تحليل اين حرف ها درنمي آمد. اين توهم از دل مطلق انديشي و نفرت از خصم و تمايل براي اعمال خشونت اين تصور ايجاد مي شد كه نوعي توهم بود. اما بايد شرايطي را بررسي كرد كه به اين توهم اجازه ظهور مي داد. بنابراين نبايد اهميت سازمان توتاليتر را ناديده گرفت. نبايد به هيچ سازماني اجازه دهيم كه فرديت ما را از ما بگيرد و در مناسبات خصوصي ما دخالت كند. در سازمان هيچ فردي مسوول خودش نيست و هر كسي يك مسوول داشت. اين يعني سلب مسووليت فردي. حتي در ازدواج چنين بود. همچنين در يك سازمان توتاليتر عرصه گفت وگويي از افراد گرفته مي شود و آنها را در شرايطي قرار مي دهد كه فقط بايد دستورات را بشنوند و اطاعت كنند. هرجا كه سازمان توتاليتر شكل بگيرد، مطلق انديشي و خشونت و كشتار به صورت طبيعي بيرون خواهد آمد. بنابراين خشونت زدايي از تاريخ اين كشور بايد با مبارزه با سازمان توتاليتر همراه باشد.
    **** كارگردان ماجراي نيمروز تاريخ انقلاب: تجربه زيسته يك نسل سوخته / نقد و بررسي ماجراي نيمروز با حضور هاشم آقاجري و محمد امين قانعي راد و محمدحسين مهدويان
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3787 به تاريخ 31/1/96، صفحه 7 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 40 بار
    



آثار ديگري از "محسن آزموده"

  درك از سياست به مثابه بحثي فلسفي / تاملي بر مفهوم درك سياسي
محسن آزموده، اعتماد 27/1/96
مشاهده متن    
  فلسفه و انتخابات
محسن آزموده، اعتماد 27/1/96
مشاهده متن    
  اخلاقي زيستن هزينه دارد / مروري بر مكاتب اخلاقي در گفتاري از مصطفي ملكيان
محسن آزموده، اعتماد 26/1/96
مشاهده متن    
  ذكاوت و فراست استراتژيك / چين به روايت كيسينجر در گفت و گو با حسين راسي
محسن آزموده، اعتماد 19/1/96
مشاهده متن    
  در پرانتز گذاشتن
محسن آزموده، اعتماد 19/1/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
دو فصلنامه پژوهش زبان و ادبيات فرانسه
متن مطالب شماره 18، پاييز و زمستان 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است