|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 96/1/31: ميهمان ١٢ساله سياره حلقه دار
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3034
پنجشنبه بيست و سوم آذر ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2844 31/1/96 > صفحه 11 (علم) > متن
 
      


ميهمان ١٢ساله سياره حلقه دار
سفينه هاي «كاسيني» و «هويگنس»، چه دستاوردهايي داشتند؟

نويسنده: بابك فرهادي

سازمان فضايي ناسا اعلام کرد سفينه کاسيني پس از نزديک به يک دهه فعاليت و کاوش در اطراف سياره زحل، سرانجام به پايان دوران ماموريت خود رسيده است و به زودي کارش به پايان مي رسد. کاوشگر کاسيني که روزگاري هر تصوير تازه يا کشف جديد آن، با عنوان هاي درشت در صفحه اول رسانه ها منتشر مي شد، کم کم به روزهاي آخر ماموريت موفق خود نزديک مي شود. اکنون به صفحه هاي آخر کتاب کاسيني رسيده ايم و به زودي پايان اين ماموريت اعلام مي شود. به همين مناسبت، به بررسي اين ماموريت و دستاوردهاي علمي آن مي پردازيم.
    
    کاوشگر کاسيني ٢٣ مهر سال ١٣٧٦ خورشيدي (١٥ اکتبر ١٩٩٧ ميلادي) سفر خود را به سوي يکي از شگفت انگيزترين سياره هاي منظومه شمسي آغاز کرد. زحل يا کيوان، سياره حلقه دار منظومه شمسي، منظومه اي شگفت انگيز از اقمار مختلف را در اطراف خود گرد هم آورده است. اين سياره به دليل ساختار خيره کننده حلقه هايش و همچنين تعداد زياد قمرهايش، سال هاي طولاني توجه بسياري از رصدگران را به خود جلب کرده بود.
    
    تنها قمر جودار منظومه شمسي
    تايتان، تنها قمر بزرگ منظومه شمسي است که جوي قابل ملاحظه دارد و در اطراف اين سياره در حال چرخش است. اين قمر سال هاي طولاني يکي از اهداف اصلي دانشمندان براي بررسي هاي دقيق تر بوده است. به همين دليل هنگام طراحي کاسيني، با مشارکت سازمان فضايي اروپا، کاوشگري سطح نشين طراحي و ساخته شد تا سوار بر فضاپيماي کاسيني عازم منظومه کيوان شود و بر سطح تايتان فرود آيد.
    
    مسير حرکت
    کاسيني براي رسيدن به زحل مسيري پيچيده را پشت سر گذاشت. اين فضاپيما دو بار از کنار سياره زهره عبور کرد، يک بار از کنار زمين گذشت و يک بار نيز با عبور از کنار مشتري، از کمک گرانشي اين سياره ها براي رسيدن به کيوان بهره برد. اين فضاپيما سرانجام پس از سفري هفت ساله به مقصد خود رسيد و در تاريخ ١١ تير ١٣٨٣ (اول جولاي ٢٠٠٤) وارد مدار سياره زحل شد. فرود هويگنس بر سطح قمر تايتان با موفقيت خيره کننده اي همراه بود. اگرچه اين سطح نشين مدت کوتاهي بر سطح به فعاليت پرداخت، اما براي اولين بار داده هايي مستقيم را از زير لايه هاي ابرهاي غليظ تايتان به زمين فرستاد و درک دقيق تر وضعيت اين قمر را براي ما امکان پذير كرد. اين قمر تنها قمر منظومه شمسي است که جو دارد. بر سطح اين قمر باران هايي از جنس متان مي بارد و رودخانه هاي متان و درياچه هايي از متان مايع را بر سطح تشکيل مي دهد.
    
    تمديد ماموريت موفق
    کاسيني اما پس از ماموريت هويگنس به کار خود ادامه داد. ماموريت چهارساله کاسيني با موفقيتي خيره کننده همراه بود و بعد از پايان آن دوره، بار ديگر تمديد شد. داده هاي دقيق و بي نظير از ساختار حلقه ها، قمرها و فعاليت هاي شگفت انگيز آنها، رفتارها و جزئيات دقيقي از برخي از اقمار ويژه اي که در اطراف زحل در حال گردش هستند، همچون انسلادوس، بخشي از دستاوردهاي اين ماموريت بود. علاوه بر اينها، در اين ماموريت، تصاوير خيره کننده اي تهيه و به زمين ارسال شد که علاوه بر آنکه اطلاعات علمي بسياري در اختيار دانشمندان و کارشناسان قرار داد، ناظران غيرمتخصص را نيز مسحور زيبايي منظومه شمسي ما و به ويژه سياره حلقه دار کيوان و قمرهاي آن کرد. اما مانند هر داستان باشکوه ديگري، ماموريت کاسيني نيز به آخرين صفحات خود نزديک مي شود. روز يکشنبه سوم ارديبهشت سال جاري (٢٣ آوريل) کاسيني آخرين مانور خود را به سوي قلمرو ناشناخته زحل آغاز مي کند. اين مانور کاوشگر کاسيني را در مداري قرار مي دهد که از شکاف ميان سياره کيوان و حلقه هاي آن عبور کند. تاکنون هيچ کاوشگري از اين منطقه عبور نکرده است. قرار است کاسيني ٢٢ بار اين مدار را طي کند که هر مرحله از اين فرايند، به سطح سياره کيوان نزديک تر مي شود و سرانجام در شهريورماه، کاسيني به درون جو زحل شيرجه مي زند و با رسيدن به بخش هاي غليظ تر جو در آن مي سوزد و از بين مي رود تا سفر ٢٠ ساله اش به پايان برسد.
    
    پايان دراماتيک
    اگرچه اين پايان دراماتيک از ابتدا يکي از گزينه هاي پايان ماموريت بود، اما آنچه اجماع عمومي را براي عملي کردن آن به وجود آورد، يافته هاي خود کاسيني بود. اين يافته ها بيانگر فعاليت هاي قمرهاي انسلادوس و تايتان بود و با کشف نمونه هايي از مواد آلي، احتمال شکل گيري حيات در آنها مطرح شده است. کاسيني يک رآکتور گرمايي راديواکتيو دارد که اگر به حال خود رها شود، ممکن است در اثر برخورد با قطعات حلقه ها يا تغيير مسير به دليل گرانش اقمار ديگر، به سمت يکي از اين اجرام کشيده شده و با برخورد به آنها، محيط طبيعي اين قمرها را آلوده کند. اما طبق برنامه قرار است در تابستان سال جاري، زماني که سوخت کاوشگر تمام شد، اتاق فرمان در زمين دستور شيرجه فضاپيما در اتمسفر کيوان را صادر کند. فضاپيما با سقوط در جو کيوان، به شدت داغ و ذوب مي شود و در نهايت از بين مي رود. مديران اين ماموريت مي خواهند اطمينان حاصل کنند که هيچ قطعه اي از فضاپيما در آينده بر انسلادوس و تايتان نمي افتد. اين دو قمر کيوان به عنوان نامزدهاي احتمالي براي يافتن آثار حيات شناسايي شده اند و دانشمندان نمي خواهند اين قمرها، به ميکروب هاي زميني (که ممکن است هنوز به سطح فضاپيما چسبيده باشد)، آلوده شوند هرچند احتمال روي دادن چنين اتفاقي بي نهايت کم است. نابودي کاسيني در جو زحل روشي مطمئن براي حفاظت از شرايط پويا در اقمار اطراف زحل است.
    
    شباهت تايتان و زمين
    اخترشناسان موفق به کشف شواهدي از شباهت قمر تايتان با سياره زمين شده اند. طبق تحقيقات پيشين دانشمندان، تايتان که يکي از بزرگ ترين قمرهاي سياره زحل است، تنها جرم آسماني بعد از زمين محسوب مي شود که داراي منابع اثبات شده سطحي مايعات از جمله رودخانه، دريا و باران است. اين قمر که کمي بزرگ تر از سياره عطارد است، سطحي جامد و صخره اي دارد. دانشمندان در کشف شواهد جديد خود از شباهت تايتان به زمين، نشان داده اند که گاز موجود در جو اين قمر به صورت جريان بادهاي قطبي، از فضاي آن خارج مي شود. دکتر «اندرو کاتس»، استاد فيزيک کالج دانشگاهي لندن در انگليس و سرپرست پروژه بادهاي قطبي گفت: «درک مکانيسمي که به موجب آن، تايتان جو خود را از دست مي دهد، جزء اولويت هاي تحقيقاتي ماست. تمايل داريم اين مکانيسم را در تايتان و ساير اجرام آسماني بررسي کنيم تا به درک بهتري درباره اين پديده دست يابيم». دکتر «کاتس» و همکارانش با تجزيه و تحليل داده هاي دريافتي از دستگاه طيف سنج پلاسماي فضاپيماي کاسيني که دور سياره زحل در حال چرخش است، موفق به کشف گازهاي خروجي از جو قمر تايتان شدند که حاوي ذرات معلق است. انواع ذرات کشف شده، محققان را به اين نتيجه رساند که در سطح اين قمر، بادهاي قطبي گسترده اي وجود دارد. دکتر «کاتس» اعلام کرد: «جو تايتان اساسا از نيتروژن و متان تشکيل شده و فشار اين گازها، ٥٠ درصد بيشتر از سطح زمين است». وي در ادامه افزود: «طبق اطلاعات دريافتي از فضاپيماي کاسيني در چند سال گذشته، روزانه هفت تن هيدروکربن از جو تايتان خارج مي شود، اما در آن زمان، توضيحي براي اين پديده وجود نداشت. اين مطالعه جديد، شواهدي مستدل براي اين رويداد ارائه کرده است. فضاپيماي کاسيني براي اولين بار در سال ٢٠٠٦ از وجود ابرهايي بر فراز قطب شمال تايتان خبر داد. دانشمندان ناسا دريافتند که اين ابرها بسيار شبيه به ابرهاي قطبي موجود در لايه استراتوسفر بوده و حاوي مقاديري يخ متان است. پيش از اين وجود ذرات يخ در جو تايتان کشف نشده بود».
    
    آغاز دوراني تازه
    پايان کاسيني اما آغاز دوراني خواهد بود که ميراث کاسيني، بيشتر قدر مي بيند. بسياري از داده ها و يافته هاي کاسيني منتظر بررسي هاي دقيق تر دانشمندان هستند. مطالعاتي که سال هاي سال بعد از پايان کاسيني ادامه خواهد يافت و نام آن را در تاريخ کاوش هاي فضايي منظومه شمسي در رده يکي از پيشگامان شناخت سياره طوق برگردن منظومه شمسي ثبت خواهد کرد.
    
    مديران برنامه کاسيني
    فضاپيماي فضايي کاسيني و کاوشگر هويگنس همراه آن را ناسا (سازمان فضايي آمريکا) و سازمان هاي فضايي اروپا براي کاوش به فضا فرستادند. هدف اصلي کاسيني آن بود که به دور کيوان يا زحل بگردد و اطلاعاتي از آن را به زمين مخابره کند، ولي هويگنس يک کاوشگر کوچک بود که از کاسيني جدا شد و به سمت تايتان (يکي از قمرهاي زحل) رفت و اطلاعاتي از سطح آن به زمين فرستاد.
    
    نام گذاري سفينه ها
    اين دو فضاپيما را به افتخار دو منجم نامدار اروپايي «جوواني کاسيني» و «کريستين هويگنس» ناميده اند. «جوواني دومنيکو کاسيني» (متولد هشتم ژوئن ١٦٢٥ و درگذشته ١٤ سپتامبر ١٧١٢) رياضي دان، اخترشناس، مهندس و اخترشناس ايتاليايي بود. «کاسيني» به همراه رابرت هوک، لکه قرمز بزرگ را در سياره مشتري کشف کرد. «کاسيني» همچنين نخستين کسي بود که چهار ماه کيوان را رصد کرد. «کاسيني» همچنين در حدود سال ١٦٩٠ شکاف کاسيني را در ميان حلقه هاي زحل کشف کرد. «کريستين هويگنس» نيز دانشمند و فيزيک دان سرشناس هلندي قرن هفدهم بود. وي ١٤ آوريل ١٦٢٩ در لاهه هلند به دنيا آمد و بعدها با اختراع ساعت پاندولي، نام خود را در ميان مخترعان جهان ثبت کرد. «کريستين» خيلي زود به رياضيات علاقه مند شد و به تحصيل آن پرداخت. وي در دانشگاه هاي ليدن و بردا مشغول به تحصيل شد. ٢٢ سال بيشتر نداشت که در زمينه علوم رياضي و ستاره شناسي رساله اي نوشت که مورد توجه «رنه دکارت»، استاد رياضياتش قرار گرفت. «هويگنس» در ٣٤سالگي به عضويت انجمن سلطنتي انگليس انتخاب شد و در زمان توقفش در لندن، با «نيوتن» فيزيک دان بزرگ آشنا شد و با او در زمينه مسائل علمي به بحث و تبادل نظر پرداخت. در اين زمان تلسکوپ جديدي اختراع شد و «هويگنس» به رشته ستاره شناسي علاقه بيشتري پيدا کرد. لوازم و وسايلي که او از آنها استفاده مي کرد، بسيار قديمي و کهنه بودند و او تصميم گرفت که خودش عدسي هاي تلسکوپ را بسازد. در سال ١٦٥٦ تلسکوپي ساخت و با استفاده از آن توانست سحابي جبار را کشف و بزرگ ترين قمر زحل به نام تايتان را مشاهده کند. بيشتر شهرت «هويگنس» مربوط به نظريه اي است که درباره ماهيت نور بيان کرده است. او ماهيت ذره اي نور را نپذيرفت و نظريه موجي نور را مطرح کرد، ولي چون فرضيه ذره اي نيوتن بهتر مي توانست پديده هاي بازتابش و شکست و حرکت مستقيم نور را توضيح دهد، از اين رو اين نظريه مدت ها مسکوت ماند تا آنکه آزمايش معروف يانگ و سپس تئوري ماکسول درباره امواج الکترومغناطيس جان تازه اي به نظريه هويگنس داد.
    ميهمان ١٢ساله سياره حلقه دار / سفينه هاي «کاسيني» و «هويگنس»، چه دستاوردهايي داشتند؟
    


 روزنامه شرق ، شماره 2844 به تاريخ 31/1/96، صفحه 11 (علم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 16 بار
    



آثار ديگري از "بابك فرهادي"

  طرز تهيه دانشمند فوري
بابك فرهادي، شرق 4/8/96
مشاهده متن    
  پيام انسان ها به ساكنان ماوراي آسمان ها / نگاهي به فعاليت هاي ٤٠ ساله وويجرها
بابك فرهادي، شرق 6/7/96
مشاهده متن    
  گزارشي از يك خودكشي برنامه ريزي شده / پايان تلخ فضاپيماي موفق كاسيني
بابك فرهادي، شرق 30/6/96
مشاهده متن    
  راه عملي مقابله / پيشگيري از گرمايش زمين
بابك فرهادي، شرق 12/5/96
مشاهده متن    
  خفته در اعماق سرد و تاريك منظومه خورشيدي / احتمال يافتن سياره ديگري در منظومه شمسي
بابك فرهادي، شرق 8/4/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
دو ماهنامه طلوع بهداشت
متن مطالب شماره 4 (پياپي 1604)، مهر و آبان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است