|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/4/26: 1+4 حلقه پنهان نوسان قيمتي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4199
چهارشنبه يكم آذر ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4095 26/4/96 > صفحه 5 (بازرگاني) > متن
 
 


1+4 حلقه پنهان نوسان قيمتي
تغييرات نرخ پنج ساله 18 محصول عمده كشاورزي بررسي شد


دنياي اقتصاد: واکاوي روند قيمت خرده فروشي محصولات کشاورزي طي سال هاي 1390 تا 1395 از نوسانات بازار خرده فروشي محصولات در تمامي سال ها حکايت دارد. نوساناتي که نشان مي دهد متولي تنظيم بازار به دليل عدم نظارت در «1+4 حلقه پنهان» نتوانسته در فرآيند توزيع و انتقال محصول از توليدکننده تا مصرف کننده عملکرد مثبتي را ثبت کند. براساس گزارش «موسسه پژوهش هاي برنامه ريزي و اقتصاد کشاورزي»، روند تغييرات 18 محصول عمده کشاورزي طي پنج سال اخير نشان مي دهد که فارغ از تاثيراتي که متغيرهاي کلان در نوسانات قيمت محصولات کشاورزي و موادغذايي دارد، چهار حلقه «عمده فروشان»، «دلالان»، «واسطه ها» و «خرده فروشان» بيشترين سهم را در تغيير قيمت بازار دارند. اما افت وخيزهاي نرخ محصولات تنها به اين چهار حلقه بازنمي گردد، چراکه اطلاعات آماري نشان مي دهد در روند نوسانات، پاي عامل ديگري به نام «قيمت کالاي جانشين» در ميان است. جانشيني کالاها باعث مي شود که رفتار قيمتي يک محصول از قيمت محصول جانشين خود نيز تاثيرپذير باشد. از اين رو هر نوع سياست گذاري براي يک محصول بر ساير محصولات ديگر جانشين آن کالا، موثر است که ميزان تاثيرپذيري به عکس العمل محصول نسبت به قيمت کالاي جانشين بستگي دارد. نتايج اين گزارش نشان مي دهد به منظور تنظيم بازار داخلي محصولات، حداقل يک حلقه بعد از توليد يعني «عمده فروشان» بايد در حيطه وظيفه مندي وزارت جهاد کشاورزي قرار گيرد.
     در گزارش پيش رو که به بررسي تغييرات پنج ساله 18 محصول پرداخته شده به روند نوسانات مداوم قيمت اين محصولات و دلايل افت و خيزهاي نرخ ها پرداخته شده است. بدون شک يکي از ويژگي هاي محصولات کشاورزي نوسانات مداوم قيمت آنها است. در اين ميان عوامل بسياري وجود دارد که مي تواند منجر به نوسان قيمت محصول در بخش کشاورزي شود. ارزيابي ها نشان مي دهد عواملي همچون «تغييرات فصلي و سيکلي در عرضه»، «تغيير قيمت کالاهاي جانشين و مکمل»، «انتقال نوسان از قيمت هاي جهاني به بازار داخلي محصولات کشاورزي»، «نوسانات نرخ ارز»، «تغيير نرخ تعرفه گمرکي»، «درآمد واقعي مصرف کننده»، «وضعيت صنايع فرآوري»، «ميزان تقاضاي داخلي و خارجي»، «نوسان در هزينه هاي توليد»، «نوسانات ناشي از روند عمومي قيمت ها» و بالاخره «تکانه هاي قيمت نفت» در بالا و پايين شدن هيجاني قيمت محصولات کشاورزي تاثيرگذار هستند. در اين ميان فرآيندها و مکانيزم انتقال محصول از سر مزرعه و واحد توليدکننده به مصرف کننده نهايي و هزينه هاي مترتب بر آن نيز نقش مهمي در تعيين قيمت بازار دارد. به عبارت ديگر حاشيه بازاريابي نشان دهنده تمام هزينه هايي است که در جريان مسير بازاريابي محصول، از زمان برداشت و توليد تا پيش از رسيدن محصول به دست مصرف کننده ايجاد شده است. تحليلگران اقتصادي بر اين باورند که حاشيه بازاريابي درآمدي است که نصيب توليدکننده نمي شود، بلکه حاشيه بازاريابي را مي توان به صورت تفاوت قيمتي که مصرف کننده مي پردازد با قيمتي که توليدکننده دريافت مي کند، تعريف کرد. براين اساس هرچه حاشيه بازاريابي بيشتر باشد نشان دهنده سهم کمتر توليدکننده از قيمت بازار محصول است.
     
    منبع اختلاف قيمت ها
    ارزيابي ها نشان مي دهد يکي از مسائلي که همواره در بازاررساني محصولات کشاورزي در کشورهاي کمتر توسعه يافته و از جمله ايران مطرح بوده، اختلاف قيمت توليدکننده يعني قيمتي که توليدکننده دريافت مي کند با قيمتي است که مصرف کننده مي پردازد. اين در حالي است که اين اختلاف قيمت تنها به کشورهاي در حال توسعه اختصاص نداشته بلکه در کشورهاي پيشرفته نيز چنين اختلافي به چشم مي خورد. اما منبع اين اختلاف قيمت ها از کجا نشات مي گيرد؟ آمارها بيانگر اين موضوع است که اختلاف قيمت در کشورهاي توسعه يافته مربوط به خدماتي مانند «بسته بندي»، «درجه بندي» و «تبديل محصول به محصولي جديد» است؛ حال آنکه در کشورهاي کمتر توسعه يافته، سهم خدمات بسيار اندک بوده و عوامل واسطه اي همانند ميدان دار و دلالان (دست به دست شدن محصول بدون ايجاد ارزش افزوده) سهم عمده اي در اين اختلاف قيمت دارند. در اين ميان بررسي و تحليل اينکه حاشيه بازاريابي به چه ميزان بوده و در طول زمان چه تغييري کرده است، مي تواند راهنمايي براي مديريت کارآمد بازار محصولات کشاورزي و ايجاد زنجيره هاي عرضه باشد.
    اما دولت براي کنترل قيمت ها چه اقداماتي انجام داده است؟ نوع نگاه و نگرش براي حل تنگناهاي بازار و بازاريابي و کنترل و مديريت قيمت در بازار با سياست هاي دولت به اشکال مختلف در بازه هاي زماني متفاوت مشاهده شده است. از تعيين قيمت تضميني تا کنترل واردات، انواع و اقسام ابزارهاي سياستي براي کنترل مولفه هاي بازار محصولات کشاورزي از سوي دولت اتخاذ شده است، اما رويکرد غيرسيستمي و توجه ناکافي به تمامي بازيگران زنجيره عرضه محصول باعث شده که اثربخشي سياست هاي دولت در بازار کاهش يابد و مهم تر از آن تغيير رفتار بازيگران زنجيره عرضه را به دنبال داشته است. از اين رو بازار محصولات کشاورزي شاهد نوسانات قيمت که در برخي موارد جهشي است، بوده است. اما اينکه چه بايد کرد و چه سياست هاي بهينه اي را مي توان براي مديريت بازار محصولات کشاورزي توصيه کرد، قبل از هر سياست گذاري، شناخت وضعيت موجود و روند متغير قيمت در بازار و تعيين حاشيه بازاريابي را مي طلبد؛ اينکه مشخص شود آيا روند نوسانات قيمت محصول در بازار طي سال هاي گذشته از الگوي يکساني برخوردار بوده که اگر چنين باشد مي توان با مدل سازي مناسب، تغييرات آينده را پيش بيني کرد و در کنار آن بخش اعظم تغييرات قيمت در بازار ناشي از کدام فرآيند و مکانيزم زنجيره ارزش محصول (توليدکننده، خرده فروش و عمده فروش) است.
     
    ريز نوسانات محصولات
    فارغ از تاثيراتي که متغيرهاي کلان در نوسانات قيمت محصولات کشاورزي و موادغذايي دارد، در اين گزارش به روندهاي پنج ساله و ماهيانه قيمت تعدادي از مهم ترين محصولات پرداخته شده است که به طور خاص در مورد حبوبات بررسي ها نشان مي دهد که رابطه مستقيمي بين تغيير قيمت عدس، لوبياي چيتي و نخود در بازار خرده فروشي مشاهده مي شود. درصد تغييرات قيمت حبوبات بيانگر ارتباط مستقيم تغييرات قيمت اين سه محصول با هم است. بنابراين، با افزايش قيمت هر يک از حبوبات تغيير قيمت ديگري رخ خواهد داد که به درصد تاثيرپذيري به کشش متقابل دو به دوي محصول و کشش قيمتي هر محصول بستگي دارد. اما درخصوص انواع گوشت و تخم مرغ بررسي ها نشان مي دهد تغييرات قيمت گوشت گوساله و گوسفند کاملا در يکديگر تاثيرگذار بوده و با گوشت مرغ و تخم مرغ هم ارتباط جانشيني داشته است.
    ازسوي ديگر بررسي تغييرات قيمت حبوبات، گوشت و تخم مرغ نشان دهنده تاثيرگذاري و تاثيرپذيري اين محصولات از تغيير قيمت يکديگر است. براي نمونه اگر قيمت گوشت يک درصد افزايش يابد ميزان تقاضاي گوشت مرغ در حدود 71/ 0 درصد و تقاضاي حبوبات 13/ 0 درصد افزايش مي يابد. با افزايش تقاضاي گوشت مرغ به اندازه 71/ 0 درصد به دليل افزايش قيمت گوشت قرمز، قيمت گوشت مرغ در حدود 93/ 0 درصد افزايش مي يابد. براي حبوبات با افزايش تقاضا براي حبوبات به اندازه 13/ 0 درصد به دليل افزايش قيمت گوشت قرمز و قيمت حبوبات در حدود 25/ 0درصد افزايش خواهد يافت. بررسي تغيير قيمت سيب زميني، گوجه فرنگي و خيار هم نشان مي دهد که بين خيار و گوجه فرنگي ارتباط قيمتي مستقيم و جانشيني وجود دارد. درخصوص سيب زميني ارتباط معکوس ميان قيمت خيار و گوجه و سيب زميني مشاهده شده است. به عبارت ديگر، برنامه توليد و عرضه اين محصولات در بازار قيمت خيار و گوجه تاثيرگذار است که به آن «پديده تار عنکبوتي» هم گفته مي شود. بررسي تغيير قيمت پرتقال و سيب درختي نشان مي دهد که بين اين دو محصول ارتباط قيمتي مستقيم و جانشيني وجود دارد؛ به عبارت ديگر با تغيير يک درصد در قيمت محصول، تقاضا کمتر از يک درصد تغيير مي کند. بنابراين براي تحريک تقاضا و افزايش آن، قيمت به تنهايي نمي تواند تعيين کننده باشد. اما آنچه از بررسي هاي آماري مشخص مي شود اين است که فرآيند توزيع و انتقال محصول از توليدکننده تا مصرف کننده، بيشترين سهم را در افزايش قيمت محصولات در بازار داشته است.
     از طرف ديگر جانشيني کالاها باعث مي شود که رفتار قيمتي يک محصول از قيمت محصول جانشين خود نيز تاثيرپذير باشد. از اين رو هر نوع سياست گذاري براي يک محصول بر ساير محصولات ديگر جانشين آن کالا، موثر است که ميزان تاثيرپذيري به عکس العمل محصول نسبت به قيمت کالاي جانشين بستگي داشته است.
     
    تصرف حلقه عمده فروشان
    براساس قانون انتزاع، تجارت اعم از صادرات، واردات و تنظيم بازار داخلي محصولات کشاورزي به وزارت جهاد کشاورزي واگذار شده است که نشان مي دهد با اين قانون موضوع تنظيم بازار نيز به عهده وزارت جهاد کشاورزي است. مفهوم تنظيم بازار نوعي مداخله دولت در بازار است و شامل مجموعه اي از مقررات و سياست هايي است که براي حمايت از عوامل اصلي بازار (توليدکنندگان و مصرف کنندگان) و براي کنترل متغيرهاي اصلي بازار (مقدار و قيمت) از سوي دولت اعمال مي شود. به عبارت ديگر، تنظيم بازار يعني دخالت در ساز و کار عرضه و تقاضا. به عبارتي سياست هاي تنظيم بازار عمدتا با اين توجيه اجرا مي شوند که زمينه را براي برقراري رقابت و بهبود مولفه هاي بازار مهيا کنند. اين در حالي است که برون داد دخالت دولت در بازار، «افزايش رقابت و رقابت پذيري در چرخه زنجيره عرضه» و «جلوگيري از نوسانات قيمت» را به همراه دارد. براساس اين گزارش براي مداخله بهينه وزارت جهاد کشاورزي در بازار، سازوکارهاي اجرايي و در اختيار داشتن حلقه هاي مختلف کانال هاي توزيع و فروش نياز است تا بتوان بازار را مديريت کرد. اما سياست گذاري و مديريت کانال هاي توزيع و فروش بعد از توليد که شامل عمده فروشان، دلالان، واسطه ها و خرده فروشان مي شود که در حيطه وظيفه مندي وزارت جهاد کشاورزي نبوده، دقيقا همان بخشي است که بيشترين سهم را در تغيير قيمت بازار دارند. ارزيابي هاي اين گزارش نشان مي دهد به منظور تنظيم بازار داخلي محصولات، حداقل يک حلقه بعد از توليد يعني عمده فروشان بايد در حيطه وظيفه مندي وزارت جهاد کشاورزي قرار گيرد.
    
    
1+4 حلقه پنهان نوسان قيمتي / تغييرات نرخ پنج ساله 18 محصول عمده کشاورزي بررسي شد
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4095 به تاريخ 26/4/96، صفحه 5 (بازرگاني)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 16 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مشرق موعود
متن مطالب شماره 43، پاييز 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است