|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/4/26: عبرت 1928 براي توافق اوپك
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4102
چهارشنبه چهارم مرداد ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4095 26/4/96 > صفحه 11 (نفت و پتروشيمي) > متن
 
 


عبرت 1928 براي توافق اوپك
دو فرمول پيشنهادي براي بهينه كردن درآمد كشورهاي صادركننده نفت بررسي شدند



    
    دنياي اقتصاد: هفت ماه از اجراي «توافق کاهش توليد نفت» از سوي کشورهاي عضو و غيرعضو اوپک مي گذرد؛ توافقي که به گواه آمارهاي موجود (به استثناي ليبي و نيجريه) پايبندي بي سابقه اي نسبت به آن وجود داشته است، با اين حال تجربه تاريخي حکايت از شکست طرح هاي اين چنيني دارد.
     در واقع تجربه ثابت کرده است که اصولا طرح هايي مانند «توافق کاهش توليد اوپک» در بلندمدت لزوما با نتايج مثبتي همراه نخواهد بود زيرا پايبندي به اين شکل از اعمال کنترل بر توليد يا سهم بازار، در بهترين حالت از سوي گروه تصميم گيرنده محترم شمرده خواهد شد و اجباري براي اجرا از سوي گروه هاي رقيب نخواهد داشت. در عين حال با توجه به اينکه اقتصاد توليدکنندگان سنتي طلاي سياه وابستگي شديدي به درآمدهاي ناشي از صادرات نفت خام دارد، اين طور به نظر مي رسد که اجراي کوتاه مدت محدوديت هاي توليد مي تواند نقشي تعيين کننده براي نجات اقتصاد اين کشورها از ورطه سقوط داشته باشد. بنابراين «محدوديت توليد» در کوتاه مدت مي تواند به افزايش قيمت نفت و بهبود درآمدهاي کشورهاي متکي به نفت منجر شود هرچند اين امتياز بهايي به نام «از دست رفتن سهم بازار» را به همراه دارد. با اين تفاسير با قرار دادن تجربه تاريخي صنعت نفت از کاهش توليد در کنار تحولات اخير اين صنعت که افزايش توليد و معضل مازاد عرضه نفت را به همراه داشته است؛ بايد ديد در مقابل اوپک به عنوان تامين کننده سنتي نفت خام دنيا، چه راهکار هايي وجود دارد؟ به اين ترتيب با وجود سابقه تاريخي که در پس «توافق کاهش توليد» وجود دارد، روند کند کاهش حجم ذخاير جهاني نفت خام به عنوان عاملي براي بر هم ريختن تعادل بازار، باعث شد اين طرح در نشست اواخر ماه مه اوپک در وين براي ۹ ماه ديگر تمديد شود. ريزش مداوم قيمت نفت از سال ۲۰۱۴ به اين سو، آن هم پس از دوره طلايي رشد قيمت ها باعث شد کشورهاي عضو اوپک که عموما به درآمدهاي نفتي خود وابسته هستند، طرحي با عنوان «کاهش توليد» را اجرايي کنند تا به واسطه آن از قيمت نفت حمايت شود.
    توافق کاهش روزانه ۸/ ۱ ميليون بشکه نفت خام از سوي کشورهاي عضو و غيرع‍ضو اوپک در حالي توانست از ابتداي اجرا (ژانويه ۲۰۱۷) قيمت نفت را تحت تاثير قرار دهد و باعث رشد آن شود که در ادامه مسير، به خصوص پس از تمديد اجراي اين توافق تا ماه مارس ۲۰۱۸، به نوعي کارآيي خود را از دست داد. بازار جهاني نفت انتظاري فراتر از «تمديد» توافق کاهش توليد از نشست اواخر ماه مه اوپک داشت و از ديگر سو افزايش توليد نفت در کشورهاي آمريکا، ليبي و نيجريه نيز باعث فشار بيشتري بر قيمت نفت شد. با اضافه شدن کاهش رشد تقاضا به چالش هاي پيشين، جان کمپ، تحليلگر ارشد رويترز با نگاهي به تجربيات مشابه در گذشته، آينده مبهمي را براي توافق کاهش توليد اوپک ترسيم مي کند. با اين حال برخي کارشناسان عقيده دارند چنانچه اوپک در پي دست يافتن به نتيجه اي مثبت در پي اجراي طرح کاهش توليد است، بهتر است از ادامه طرح کاهش توليد نا اميد نشود، همچنان که تاکنون نيز با پايبندي به اين طرح با افزايش درآمدهاي نفتي همراه بوده اند و از زيان بيشتر پيشگيري کرده اند. برخي موسسات بانکي نيز به اوپک «کاهش عميق تر توليد» را پيشنهاد مي کنند تا به اين واسطه به اهداف خود براي تقويت قيمت ها دست پيدا کنند اما اوپک هنوز ضرورتي براي انجام اين کار نديده است.
    اوپک با وجود پايبندي بالا به طرح کاهش توليد، در ماه گذشته ميلادي (ژوئن) 92/ 25 ميليون بشکه نفت خام صادر کرده است که 450 هزار بشکه بيشتر از ماه مه و 9/ 1 ميليون بشکه بيشتر از همين بازه زماني در سال گذشته است. اين ميزان رشد صادرات عمدتا به ليبي و نيجريه مربوط مي شود، دو عضوي که به علت مشکلات داخلي از کاهش توليد معاف شده اند. در کنار چالش ليبي و نيجريه که ممکن است به علت رشد توليد از حالت استثنا خارج شوند، رقابت ميان اين کشورها و توليدکنندگان شيل آمريکا با شدتي بيشتر از هر زمان ديگر در جريان است. رقابت اصلي ميان توليدکنندگان سنتي و غيرمتعارف نفت خام در دو نقطه کره زمين، بر سر حفظ درآمدهاي نفتي است. بر اساس اطلاعات بولتن سالانه اوپک، درآمد حاصل از صادرات نفت اين سازمان در سال 2016 در حالي به 446 ميليارد دلار سقوط کرده است که در سال 2012 در مجموع 1200 ميليارد دلار بوده است. اما تلاش اعضاي اوپک براي حفظ درآمد با توسل به طرح کاهش توليد در حالي است که تجربه گذشته نشان مي دهد اقدامات اينچنيني براي حمايت از قيمت نفت همزمان با حفظ سهم بازار، محکوم به شکست بوده است.
     
    افت و خيز قيمت ها، بازي تاريخي نفت
    از زمان حفر نخستين چاه نفت در سال 1895 تاکنون، همواره «هراس» در بازار نفت باعث نوسان قيمت ها شده است. در يک زمان هراس از کمبود عرضه باعث رشد قيمت نفت شده است و در زماني ديگر پيشرفت تکنولوژي، کشف منبعي جديد يا تمايل به جايگزيني انرژي هاي تجديدپذير به جاي انرژي هاي فسيلي، هراس مازاد عرضه و ريزش قيمت ها را به دنبال داشته است. براي مثال ترس از کمبود عرضه نفت خام در طول جنگ جهاني اول و نگراني هاي بعدي که از تخريب چاه هاي نفت در ايالات متحده آمريکا در دوران پس از جنگ ناشي شده بود، باعث شد قيمت واقعي نفت خام رشدي بيش از دو برابري در هر بشکه داشته باشد و از 15 دلار بر بشکه در سال 1915 به 37 دلار در سال 1920 برسد. نتيجه اين رشد قيمت، رونق اکتشاف و افزايش توليد نفت و ريزش مداوم قيمت ها در پي آن تا رسيدن به 19 دلار بر بشکه در سال 1923 بود. اتفاقي که در سال هاي گذشته نيز با رشد قيمت نفت خام در رابطه با توليدکنندگان نفت هاي غيرمتعارف رخ داد. دريافتن ريشه هاي تاريخي اتفاقات صنعت نفت از آنجا اهميت دارد که بررسي ها نشان مي دهد عرضه بيش از اندازه نفت خام در حال حاضر و ريزش قيمتي که رخ داده است، ريشه در اواسط دهه گذشته دارد. قيمت هاي بالاي نفت بين سال هاي 2004 تا 2014 رونق اکتشاف نفت خام در سراسر جهان و همچنين پيشرفت چشمگير حفاري هاي افقي و تکنيک شکست هيدروليکي را در ايالات متحده آمريکا در پي داشت. در عين حال، هزينه هاي نسبتا بالاي اکتشاف و توليد نفت خام باعث شد دولت ها، شرکت ها و مصرف کنندگان به فکر افزايش بهره وري در مصرف انرژي بيفتند و از ديگر سو به دنبال انرژي هاي جايگزين مانند انرژي هاي تجديدپذير و انرژي الکتريسيته باشند. به اين ترتيب پس از رقم خوردن اتفاقات ياد شده در اواسط دهه گذشته و گسترش رکود در بازار نفت، افزايش درخواست ها براي هماهنگي بيشتر ميان توليدکنندگان به منظور کاهش توليد و تقويت قيمت ها مانند آنچه اوپک انجام داد، اجتناب ناپذير بود.
     
    اولين تجربه کاهش توليد در تاريخ نفت
    هر بار رکود، تلاش بيشتري را از سوي توليدکنندگان نفت خام براي همکاري، تعيين محدوديت توليد و ثابت نگه داشتن سهم بازار به همراه دارد. اين تلاش اگرچه بارها با نتايج مختلف در تاريخ تکرار شده است اما بدترين نوع اين تلاش، توافقنامه اي مخفي ميان استاندارد اويل نيوجرسي (اکسون موبيل فعلي)، رويال داچ شل و شرکت نفت ايران و انگليس (بي پي فعلي و شرکت ملي نفت ايران) در سپتامبر سال 1928 (۸۹ سال قبل) بوده است. اين سه شرکت بزرگ نفتي با توافق بر سر سهم بازار خود در تاريخ ياد شده، تصميم به محدود کردن توليدات خود گرفتند تا به اين ترتيب قيمت ها در بازار تقويت شوند. اولين توافق کاهش توليد با وجود ظاهر خوبي که داشت در نهايت با شکست همراه شد زيرا توافق اين سه شرکت براي کاهش توليد و عدم گسترش سهم بازار در نهايت با قدرت گرفتن رقبا و کشف ميادين بزرگ نفتي و افزايش توليد، خنثي شد. مانند آنچه حالا اوپک در مقابله با شيل آمريکا و همچنين ليبي و نيجريه با آن مواجه است.
    از ديگر سو توافقنامه سه شرکت بزرگ نفتي يک مشکل بزرگ داشت و آن اين بود که به طور مشخص توليد و واردات نفت خام آمريکا را شامل نمي شد زيرا هرگونه فعاليت منجر به ايجاد انحصار در آمريکا از سوي قوانين اين کشور محدود و ممنوع مي شد. اين مشکل در حال حاضر نيز وجود دارد. آنچنان که با وجود مشارکت کشورهاي عضو و غيرعضو اوپک در طرح کاهش توليد و تمايل اوپک براي همراه کردن توليدکنندگان آمريکايي، قوانين اين کشور اجازه پيوستن شرکت هاي آمريکايي به اين طرح را نمي دهد. با تمام اين اوصاف موافقتنامه آکناکري يک شکست بود. بخش بزرگي از دليل اين شکست رکود حاکم در آن شرايط بود که منجر به کاهش تقاضاي نفت شده بود تا آنجا که شرکت هاي نفتي براي پيشگيري از ريزش بيشتر قيمت ها در حال تلاش براي محدود کردن عرضه نفت بودند؛ اما درست همزمان با تلاش اين شرکت ها براي کنترل عرضه، در سال ۱۹۳۰ کشف يک ميدان نفتي فوق بزرگ در شرق تگزاس سرآغاز رقابتي سنگين در حفاري چاه هاي نفت خام و جاري شدن سيل نفت خام آمريکا به بازارهاي جهاني شد. به دنبال ورود آمريکا به بازارهاي صادراتي، روسيه و روماني نيز به عنوان دو کشوري که در توافق نامه آکناکري حضور نداشتند، نفت خام توليدي خود را با قيمتي ارزان روانه بازار اروپا کردند تا به اين ترتيب اثبات شود سه شرکتي که توافق نامه آکناکري را امضا کرده بودند قادر به کنترل افزايش عرضه از سوي ديگر کشورها نيستند.
     
    هشدار آکناکري
    آکناکري توافق نامه اي است که سال ها قبل به امضا رسيده با اين حال درس هاي فراواني براي توافق فعلي اوپک دارد. رونق توليد نفت شيل آمريکا در پي کاهش هزينه هاي توليد براي آنها و رشد عرضه اي که از سوي ساير کشورهاي عضو (ليبي و نيجريه) و غيرعضو اوپک در جريان است در واقع واکنشي نسبت به نگراني هاي قبلي از کمبود عرضه و رشد قيمت نفت است. همان طور که رونق اکتشاف در دهه ۲۰ ميلادي پاسخي به ترس هاي پيشين نسبت به تخريب ميدان هاي نفتي در طول جنگ جهاني بود. از ديگر سو مانند آنچه در قرارداد آکناکري رخ داد، اوپک نيز طبق آنچه قوانين آمريکا اعمال مي کند، قادر به همراه کردن توليدکنندگان نفت خام اين کشور در جريان کاهش توليد نيست. به اين ترتيب هرگونه تلاش براي کاهش توليد، تثبيت سهم بازار و حمايت از قيمت ها الزاما منابع جديد يا نامتعارف توليد نفت را تحت پوشش چنين توافقي قرار نمي دهد و حتي موجب تقويت آنها نيز مي شود.
     
    اوپک تحولات صنعت نفت را بپذيرد
    با اين اوصاف و با توجه به نيازي که کشورهاي توليدکننده سنتي نفت خام به افزايش درآمدهاي نفتي دارند، کارشناسان عقيده دارند اوپک بايد شرايط و تحولات فعلي صنعت نفت را بپذيرد و به اين موضوع واقف باشد که با قدرت گرفتن توليدکنندگان نفت شيل و شديدتر شدن رقابت ها، آنها ديگر نمي توانند به شکل سنتي هم سهم بازار و هم قيمت ها را کنترل کنند. در واقع توليدکنندگان سنتي ديگر تنها عرضه کنندگان نفت به بازار جهاني نيستند و عدم حضور آنها در بازار به سرعت با توليدکنندگان نفت هاي غيرمتعارف جبران مي شود. در اين زمينه مي توان گفت اوپک در حال حاضر با مشکلي مشابه آنچه ۵۰ سال پيش از اين رخ داده بود، مواجه است؛ يعني افزايش شديد قيمت واقعي نفت(20014-2004) و افزايش عرضه توليد نفت خام در نتيجه آن. به اين ترتيب با افزايش برداشت نفت خام از درياي شمال، آلاسکا، اتحاد جماهير شوروي و چين، سهم اوپک از بازار جهاني نفت از ۵۱ درصد در سال ۱۹۷۳ به ۲۸ درصد در سال ۱۹۸۵ رسيد. اين طور به نظر مي رسد که اوپک هرگز قادر به بازگرداندن سهم از دست رفته خود از بازار جهاني نفت خام نباشد. توليد نفت خام از منابعي مانند درياي شمال و آلاسکا که معمولا با هزينه هاي بالايي همراه بوده اند، به رغم کاهش واقعي قيمت ها در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ اثبات کرد که اين منابع توليد به طرز شگفت انگيزي در مقابل کاهش قيمت نفت خام مقاوم شده اند، مانند آنچه حالا در مورد توليدکنندگان نفت شيل رخ داده است. در چنين شرايطي دو راهکار از سوي کارشناسان در رابطه با نوع برخورد با تحولات بازار و صنعت نفت پيشنهاد مي شود. برخي کارشناسان با ابراز مخالفت خود نسبت به کنترل توليد عقيده دارند اين قيمت ها هستند که بايد وضعيت بازار را مشخص کنند. اين راهکار در شرايطي مطرح مي شود که چنانچه اوپک بخواهد توليد را به حال خود رها کند و قيمت ها حضور يا عدم حضور توليدکنندگان را در بازار تعيين کنند، با افزايش بيش از اندازه توليد به منظور کسب سهم بيشتردر بازار و در نتيجه ريزش شديد قيمت ها مواجه خواهيم بود. اين راهکار مي تواند اقتصاد کشورهاي وابسته به نفت را با تهديدي جدي مواجه کند. در مقابل گروه ديگري از کارشناسان با اشاره به ضربه هايي که رها کردن بازار مي تواند به کشورهاي وابسته به نفت وارد کند، عقيده دارند «محدود کردن توليد» به عنوان راهکاري موقت مي تواند به نفع کشورهاي وابسته به نفت باشد حتي اگر منجر به تهديد سهم بازار آنها شود. اين راهکار در کوتاه مدت مي تواند منجر به افزايش درآمد کشورهاي نفت خيز شود تا اين کشورها بتوانند با تکيه بر اين درآمدها برنامه هايي را که براي کاهش وابستگي به درآمدهاي نفت دارند، به تدريج اجرايي کنند. با تمام اين اوصاف بايد ديد اوپک در مقابل توليدکنندگان نفت هاي غيرمتعارف در نهايت چه راهکاري اتخاذ خواهد کرد تا شکست تاريخي ديگري در زمينه کاهش توليد نفت را به ثبت نرساند
    عبرت 1928 براي توافق اوپک / دو فرمول پيشنهادي براي بهينه کردن درآمد کشورهاي صادرکننده نفت بررسي شدند
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4095 به تاريخ 26/4/96، صفحه 11 (نفت و پتروشيمي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 5 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
DISCOURSE
متن مطالب شماره 3 (پياپي 1103)، Winter 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است