|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/6/22: اصالت عقل و اصالت تجربه
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3956
پنجشنبه بيست و پنجم آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3904 22/6/96 > صفحه 9 (هنر و ادبيات) > متن
 
      


نگاه 
اصالت عقل و اصالت تجربه
درباره فيلم «آينده»، ساخته مي يا آنسن- لو

نويسنده: آيين فروتن

«آينده» مي يا آنسن- لُو، آشكارا از يك نسبت معين جان مي گيرد: از تعامل و رابطه اي جدايي ناپذير ميان كلام و انديشه فلسفي با حضور و تجربه زيستي، آن هم در اكنونيتي كه تجسد و محوريت آن، ايزابل اوپر است در نقش ناتالي، مسن ترين شخصيت محوري كارنامه سينمايي آنسن-لُو تا به امروز: يك استاد و آموزگار فلسفه كه ارتباط مستقيم اش با دانشجويان نوجوان و جوانش كماكان همان نيروي جواني فيلم هاي پيشين سينماگر سي وشش ساله فرانسوي را پاس داشته و تداومش را احضار مي كند. اوپر تجسدبخش شخصيت ناتالي، احتمالا همان بازيگر توانايي است كه فيلم به آن نياز داشت: شمايلي از يك زن خودساخته و مستحكم كه علاوه بر جايگاه حرفه اي اش، نقش فرزند براي مادر، همسر براي شوهرش و مادر براي دو بچه اش را نيز به عهده دارد و البته چه جاي تعجب كه اوپر، محتمل ترين گزينه براي چنين نقشي باشد، كسي كه در همان سال، شخصيت مصمم و غريب «او»ي پُل ورهوفن را نيز ماديت بخشيده بود.
     «آينده» اما به شكلي كنايي، از گذشته آغاز مي كند. از يك سفر با كشتي و تصوير ناتالي رو به چشم اندازهاي ساحلي دوردست: اندكي پيش تر نيز او را در حالي ديده ايم كه چيزي بر كاغذ مي نويسد: «آيا مي توانيم خود را جاي ديگري بگذاريم؟» به ساحل كه مي رسيم، بازديد ناتالي و خانواده اش از مقبره شاتوبريان را به نظاره مي نشينيم، گويي فيلم از همين آغاز با آن چشم اندازهاي روح افزاي خود و اين آرامگاه قديمي خاموش توامان زندگي و مرگ و حس سبُك بالي و غمگنانگي را با سادگي و ايجاز به يكديگر پيوند مي دهد: يا حتي به تعبيري مقدمه اي مي شود براي «آينده» پيش رو و آنچه در ادامه فيلم انتظار ما و شخصيت را مي كشد، يا آن طور كه عنوان انگليسي فيلم پيش بيني مي كند: چيزهايي كه در راه هستند.
     يك ميان نويس، «چند سال بعد» را اعلام مي كند و ما نيز اين چنين همراه با فيلم به آينده يا در واقع زمان حال فيلم كات مي شويم. همين ميان نويس ساده كه از چند سال بعد خبر مي دهد، ديري نمي انجامد كه با پيوستن به اعتراضي دانشجويي براي معضل كار و بازنشستگي، هرچه بيشتر اين آينده اي كه شاهدش هستيم را تقويت مي كند: آينده اي كه به معني يك تقابل نيز هست: مواجهه و رويارويي ناتالي با جهاني نوظهور و البته زندگي اي كه در گذر است: مسن تر شدن، تقابل جواني و پيري و البته حس دريغ و حسرت ناتالي روشنفكر در جداافتادگي از راديكاليسم روزگار جواني و شكست آرمان هايش. ولي ناتالي در مقام يك استاد فلسفه، كه حتي در صحنه اي از فيلم در پارك بين شاگردانش، بحث از «حقيقت» را طرح مي كند تا چه اندازه با حقيقت زندگي آشنا يا بيگانه است؟ اين امر به تدريج از خلال رابطه وي با شوهرش هاينز (و فضاي نسبتا مرفه و بورژوايي خانه شان) آشكار مي شود: هاينز برخلاف ناتالي – آن طور كه به واسطه ديالوگ هاي بي پيرايه، موجز و مختصر بيان مي شود - نه رابطه اي همدلانه با شاگردانش دارد و نه افكار و انديشه هاي راديكال را تاب مي آورد: حتي در صحنه اي از ناهار خانوادگي، با طعنه از روزگاري سخن مي گويد كه ناتالي همچون بسياري از همنسلانش در پاريس دلبستگي هاي استالينيستي داشته و در قامت يك همه چيزدان با غرور اعلام مي كند «من اينچنين نبودم» (حتي اگر ناتالي اين گرايش را زودگذر بخواند و عنوان كند پس از خواندن آثار سولژنيستين از آن نگرش دست شسته است) . اختلاف ديدگاه ها ميان ناتالي و هاينز، اين چنين در سطح تقابل آرا و انديشه هاي فلسفي شان بروز مي كند تا سرانجام به خيانت هاينز پي مي بريم، هاينز پس از بيست وپنج سال زندگي مشترك (كه خود، حاكي از گذر زمان، تقابل جواني/پيري، گذشته و امروز دارد) ناتالي را رها مي كند و اينچنين ابعاد انتزاعي و ديدگاه هاي فلسفي ناتالي با جنبه اي پيش تر نامكشوف و انضمامي از زندگي در كشاكش قرار مي گيرند. اكنون شخصيت زن فيلم بايد به دركي متفاوت از زندگي در نسبتي بي واسطه تر نايل شود. همان درازكشيدن و چرت ناگهاني و ناشي از خستگي و بي خيالي (و شايد حتي خيال پردازي) پس از خبر جدايي هاينز، بر چمن هاي پارك به سادگي اين نقطه گذار را در شخصيت او به نمايش مي گذارند. نمايي از پشت سر ناتالي، بر چمن ها، در حالي كه باد به آرامي در ميانه اين حس كرختي و آزردگي، خيال و ملال برگه هاي كاري او را به حركت درمي آورند: گويي اين باد سبُك بال، همان باد تغيير و تحولات است: آن هم اگر به نقش چشم اندازهاي طبيعي يا همين فضاي پارك به مثابه نقاط ثابتي كه فيلم هر ازگاهي به آن بازمي گردد، تاكيد كنيم، يا آن نگاه اندوهگين و شكسته ناتالي به كرانه آزاد و بي انتهاي ساحل، دريا و آسمان از پشت پنجره ماشين: در حالي كه مي شنود مادرش در خانه سالمندان از غذا خوردن امتناع كرده و بستري شده است. حادثه اي كه به ناچار او را در ماشين هاينز مي نشاند و آن چند شاخه گل در دستش كه در دويدن بي صداي او با همراهي قطعه «آوازخواندن بر آب» شوبرت لحظه اي فيلم را تماما به موازات شخصيت ناتالي و شمايل اوپر به سطحي ديگر برمي كشد: طبيعت، زندگي، تجربه انديشيده (و انديشمندانه)، تجربه زيسته، جواني، پيري و مرگ در منظومه اي زنده در تعامل و تقابل دايمي در فيلم حضوري پيوسته دارند.
     «آينده»، از آن جنس فيلم هايي است كه با ايجازي روان و بي تكلف بيشتر از نزديكي به شمايل بازيگر اصلي خود و ظرفيت هاي فيلمنامه بهره مي گيرد: نه به اين معنا كه كارگرداني و ميزانسن، در فيلم غايب باشند، بلكه كمتر به چشم مي آيند. مهم ترين نيروي محركه «آينده»، قدرت تدوين و زمان بندي هاي اغلب كوتاه صحنه هاست: براي نمونه وقتي هاينز تصميم اش بر جدايي را به ناتالي اطلاع مي دهد و صحنه با چند ديالوگ مختصر، با دوري از وجوه پُرتب وتاب يا تنش دراماتيكي به اتمام مي رسد: يا حتي مثل همان ديدار ابتدايي از آرامگاه شاتوبريان، و مقدمه كوتاه فيلم: يا زماني كه ناتالي در صحنه اي گذرا به سينما رفته و به تماشاي فيلم «كپي برابر اصل» عباس كيارستمي مي نشيند، صحنه اي موجز كه نه فقط ارتباطي تماتيك درباب فراموشي، يادآوري، جواني، پيري و زندگي مشترك را طرح مي كند، بلكه حتي فرصتي مي آفريند تا يك بازيگري، همزاد ديگرش را در يك فيلم (يا در واقع، يك فيلم در فيلم) بيابد. دو بازيگر سرشناس سينماي فرانسه غيرمستقيم در يك سالن سينما باهم چهره در چهره مي شوند: نگاه اوپر به ژوليت بينوش، يا به شكلي استعاري، حتي توامان نگاه بينوش به اوپر. و طرح دوباره همان جمله اي كه ناتالي بر تكه كاغذي مي نوشت: «آيا ما مي توانيم خود را جاي ديگري بگذاريم؟»
     مادر از دنيا مي رود و اين خبر پس از ترك سالن سينما به ناتالي داده مي شود: يك بار ديگر لحظه اي كه گذرا و با كمينه گرايي ارايه مي شود و چند قدم در تاريكي خياباني در پاريس، با چهره بُهت زده و گيج اوپر تا سوارشدنش بر تاكسي كافي است تا حس سرگشتگي اين زن را با وجود تمام روحيه جنگنده اش به تصوير بكشد، همان او كه پيش تر به شاگرد قديمي خود، فابي ين چنين گفته بود: «لازم نيست برايم دلسوزي كني. من به لحاظ فكري اقناع هستم. اين براي شاد بودن كافي است». ولي آيا اين صرفا واكنش دفاعي ناتالي است يا واقعا به گفته خود باور دارد؟ جملاتي كه ناتالي در مراسم بزرگداشت مادرش از پاسكال مي خواند، بخش عمده اي از حس و وضعيت او را توصيف مي كنند: «طبيعت بايستي همه چيز را گفته يا هيچ نگويد، تا دريابم كدامين علت را پي بگيرم، ولي در وضعيت فعلي ام، با ناديده گرفتن آنچه هستم يا آنچه بايد انجام دهم، نه وضعيتم را مي دانم نه وظيفه ام را».
     به مانند سفر نخست فيلم، سفر ناتالي به طبيعت بكر نزد شاگرد سابقش - فابي ين - و دوستان جوان او نقطه عزيمت تازه اي مي شود. با دوربين هانسن-لُو كه طي فيلم با بهره گيري از شيشه ها، ميزانسن و فاصله و نزديكي خود را به جهان ناتالي معين مي سازد. كافي است نمايي كه ناتالي در ماشين فابي ين نشسته را موكد سازيم: در نقطه مقابل آن نگاه غمگين درون ماشين شوهر سابق، موسيقي شوبرت و طبيعت تيره فام كه جاي خود را به موسيقي فولك و رهاي وودي گاتري، لبخندش و چشم انداز سرسبز پيرامون مي دهد. ارتباط ناتالي و فابي ين هرچند به دور از جنبه هاي رمانتيك و عاطفي بيان نشده نيست ولي آنچه اينجا بيشتر اهميت دارد، تداعي انديشه نيچه است در باب ارتباط ميان شاگرد و استاد، و شاگردي كه از استاد خود بالاتر رفته و پيش مي افتد: در اينجا، نيروي جواني فابي ين به عنوان شاگرد، زندگي را به استاد كهنه كار خود نشان مي دهد. لحظه، بارقه و لمحه اي از «حقيقت» زندگي و آرامش عميق دروني. چنانكه در انتها گويي ناتالي براي نوه تازه به دنيا آمده اش چنين نقشي را بايد ايفا كند. همان پرسش بنيادين ابتدايي فيلم، «آيا مي توانيم خود را جاي ديگري بگذاريم؟» و حتي از آن هم مهم تر آيا قادر خواهيم بود فرد تازه اي بوده و دوباره از نو آغاز كنيم؟
     در ابتداي فيلم، جايي شنيده بوديم كه هاينز درباره كلاسش و بحث از «عقل گرايي و تجربه گرايي» گفته بود. اكنون دريافته ايم كه ناتالي در روند فيلم چه مسيري را پيموده است تا از انتزاع فلسفي به تجربه اي زيسته از زندگي دست يابد. ولي اين به نوعي، خود فيلم و تجربه مي يا آنسن-لُو نيز هست، با فيلمي در ظاهر ساده، كه بي آنكه به دنبال جاه طلبي ها و بلندپروازي هاي سينمايي باشد به آرامي خود را به حسي از تجربه ملموس زندگي نزديك مي كند. اثري كه بي شك، بدون حضور توامان نبوغ و تجربه ايزابل اوپر ناممكن بود: بازيگري كه ابدا به سادگي نمي توان «شخص ديگري را جاي او گذاشت».
    نگاه: اصالت عقل و اصالت تجربه / درباره فيلم «آينده»، ساخته مي يا آنسن- لو
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3904 به تاريخ 22/6/96، صفحه 9 (هنر و ادبيات)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 10 بار
    



آثار ديگري از "آيين فروتن"

  مرز ميانِ ديدن و نديدن
آيين فروتن، اعتماد 17/8/96
مشاهده متن    
  خانه آدمك هاي مومي / درباره فيلم «فريب خورده» ساخته سوفيا كاپولا
آيين فروتن، اعتماد 24/7/96
مشاهده متن    
  جدال آسمان و زمين
آيين فروتن، اعتماد 5/7/96
مشاهده متن    
  ميزانسن مرده است؟ / درباره فيلم « سيرانوادا»
آيين فروتن، اعتماد 18/5/96
مشاهده متن    
  بازنگري و باز انديشي زندگي
آيين فروتن، اعتماد 21/4/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله بلاغت كاربردي و نقد بلاغي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 5)، بهار و تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است