|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/6/23: شب هاي چهار فصل ايراني
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3911
پنجشنبه سي ام شهريور ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3905 23/6/96 > صفحه 9 (هنر و ادبيات) > متن
 
      


نقد 
شب هاي چهار فصل ايراني
نگاهي به مجموعه هايكوي «شب هاي پيراهنت» سروده پيام گنجگُلي

نويسنده: نيلوفر شريفي *

هايكو از قالب هاي محبوب در كشور ژاپن است كه قدمتي ٦٠٠ ساله دارد: قالبي محدود كه بيشتر بيانگر عوالم شاعر در مواجهه با طبيعت است: بي آنكه خود شاعر به عنوان نماد يا نشانه در متن دخالتي داشته باشد. هايكو تنها يك آنيتِ تصويرمحور است: شعري كوتاه با اعجاز كلمات كه از پيوستگي ١٧ هجا به صورتِ ٥ -٧- ٥ به ساخت مي رسد.
     اما هايكوي مدرن بعد از جنگ جهاني بر سر زبان ها افتاد و زندگي مدرن، ردايي نو بر قامت اين قالب كهن كشيد و «شيكي» با نقد هايكوي كلاسيك و با برهم زدن قاعده ٥ -٧- ٥ گرايشات تازه اي را مطرح كرد كه انقلاب گسترده اي در نويسشِ هايكو بود.
     در دوره معاصر قالب هايكو با تلاش احمد شاملو و ع. پاشايي به شاعران فارسي زبان معرفي شد. البته بايد اذعان كرد پيشينه كوته سرايي در شعر فارسي بسيار قديمي تر است و مي توان به رباعيات خيام و دوبيتي هاي باباطاهر اشاره كرد: به عبارتي تاريخ شعر ما با كوته سرايي بيگانه نيست. حتي در دوره معاصر ظهور بيژن جلالي شعر كوتاه را به معناي واقعي در ايران متحول كرد و تحسين شاعري چون فروغ را برانگيخت.
     اما هايكونويسي نوين ايران بعد از پيگيري و تلاش مضاعف سيروس نوذري رنگ تازه اي به خود گرفت و كاملا ايرانيزه شد. با اين تمهيدات مي توان به شاعران دهه ٩٠ رسيد كه اين نوع شعر را دنبال مي كنند. يكي از اين شاعران نوپرداز و هايكوسرا، پيام گنجگلي است كه به تازگي مجموعه شعرها و هايكوهايش را با عنوان «شب هاي پيراهنت» از سوي نشر شورآفرين منتشر كرده است.
     پيام گنجگلي در تقرير هايكو مي كوشد جهان را آنگونه كه مي بيند به تصوير بكشد نه آنگونه كه هست و اين رفتار به غايت شاعرانه است اما بايد ديد آيا او در مقام يك شاعر توانسته در اجرا نيز عملكرد موثري را به نمايش بگذارد يا خير.
     رولان بارت در كتاب «امپراتوري نشانه ها» معتقد است هايكو خاصيتي شبح وار دارد و عده اي مي پندارند به سادگي مي توانند چنين اشعاري بسرايند و اين سادگي اسرارآميز گاه فريبكار است. «Image » ايماژ يكي از مهم ترين مولفه هاي هايكونويسي به شمار مي رود زيرا شاعر هايكوسرا موظف است به لحاظ بارقه سبكي اين قالب، تصويري بسازد كه گستره اي از مفاهيم را در زبان تعبيه كند، بايد اذعان كرد هايكو تنها از دل يك تصوير به بالندگي مي رسد:. به عبارتي دال «significant » يك تصوير صوتي است كه با دلالتِ مفهومي «signifie» مدلول را مي سازد.
     پيام گنجگلي با آنيت هاي شاعرانه آشنايي دارد و از زبان ساده و بي پيرايه اي براي بيان عوالم و عواطف خود بهره مي جويد. او فصلي را در ذهن ترسيم مي كند كه درختان عريان مي شوند و اين قاطعيت غم انگيز تنها با دست هاي باد و پاييز ميسر است. شاعر با تقابل هاي ديالكتيكي، پاييز را فصل شكوفايي كلاغ ها مي داند و كلاغ با توجه به نمادي كه در ادبيات فارسي دارد نشانه خوبي براي سرآغاز يك فصل نيست.
    
    از اين رهگذر، پيام گنجگلي مي خواهد بدعت و قرائت تازه اي را پيش روي ما قرار دهد زيرا طرحِ هايكو هنگامي موفق است كه با گستره محدود كلماتش دنيايي از تاويل هاي بديع را در ذهن به حركت درآورد:
     مي شكفند
     كلاغ هاي بي قرار
     بر شاخه هاي چنار پاييزي
     در تفسير و معرفي هايكو بسيار نوشته اند. گويا بوميان ژاپني بر سر شاليزار هايكو را زمزمه مي كرده اند و با درونمايه و آميزش«ذِن» رفتار رازآلود طبيعت را انعكاس مي دادند اما طي سال هاي اخير و رواج هايكونويسي به خصوص در امريكا و غرب، شمايل هايكو دگرگون شد و امروزه مي توان حتي هايكوي اجتماعي را نيز خواند و لذت برد: آن طور كه پيام گنجگلي با آگاهي از اين پوست اندازي تاريخي هايكو، در آفرينه هايش اِلمان هاي صريح اجتماعي را بيان مي كند. اما شاعري كه به كنش هاي اجتماعي نزديك مي شود بايد به ياد داشته باشد خود را در ورطه «شعار» يا «مانفيست» گرفتار نكند.
    
     پيام گنجگلي با چنين كنشي در بافت زبان و معنا ذهن را به دهه چهل سوق مي دهد كه شعر در آن دوره ابزاري براي آرمان گرايي و مبارزات چريكي بوده است:
     مردي كه لبخندش را وقف كرد
     تنها جرمش
     ايمان بود
    
     پيام گنجگلي به نوعي در اين مجموعه توانسته به روح هايكو نزديك شود و رنگ طبيعت را به كلماتش ارزاني بخشد و اين الگوي نوشتاري با مولفه هاي رمانتيسيستي به سادگي درهم آميخته و رنگ شاعرانه اي به خود مي گيرند و به راحتي مي توان عبور رنگ ها را در توامان زمستان بازشناخت و فقدان قلب سرخ آدم برفي به گاه آمدن بهاران و بخارشدن برف ها شبكه هاي مدلولي را در ذهن امتداد مي دهد:
     برف ها كه آب شد
     همه چيز پيدا شد
     به جز قلب آدم برفي
    
     پيام گنجگلي در «شب هاي پيراهنت» با سيلان رفتار عاطفي اش اشعار باقوه اي را خلق كرده و اين مكاشفه دروني برخاسته از قريحه اي سركش است: هرچند در لابه لاي صفحات كتاب گاه شعرهايي را مي بينيم كه به زباني ديگر تكرار شده اند اما از سويي ديگر با شعرهايي مواجه مي شويم كه در نوع خود بسيار برانگيخته و از ساخت نحوي و زباني سالمي برخوردارند و به غايت روايت مرموزي را در ما مي آغازند:
     اين قطره هاي زلال اشك نيست
     تكه هايي از وجود يك شمع اند
     يا:
     خوابيده
     سوزن بان پير
     روي ريل قطار
    
     پيام گنجگلي در آفرينه هاي خود به رازهاي طبيعت با نگاه موثري چنگ مي زند و با جزيي نگري هوشمندانه اي چشم انداز متن را مي كاود و گاه ايجاد موقعيت هاي شاعرانه در آوردگاه كلام او پر از نبوغ شاعرانه است:
     زندگي شيرين است
     فقط
     براي كرمِ درونِ سيب
    * شاعر و مترجم
    
    نقد: شب هاي چهار فصل ايراني / نگاهي به مجموعه هايكوي «شب هاي پيراهنت» سروده پيام گنجگُلي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3905 به تاريخ 23/6/96، صفحه 9 (هنر و ادبيات)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 13 بار
    



آثار ديگري از "نيلوفر شريفي "
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه كنترل بيولوژيك آفات و بيماري هاي گياهي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 601)، بهار و تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است