|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 96/7/20: چرا عضو مي شوند؟! چرا لفت مي دهند؟!
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 2990
پنجشنبه بيست و هفتم مهرماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2984 20/7/96 > صفحه 9 (زاويه) > متن
 
      


چرا عضو مي شوند؟! چرا لفت مي دهند؟!


نويسنده: قادر باستاني *

در عصر ارتباطات و دنياي مبتني بر فناوري هاي ديجيتالي، انگيزه هاي مختلف باعث مي شود، مردم به سوي جامعه مجازي پيش بروند؛ گويي مردم براي ادامه زندگي در ميان هم نوعان خود، چاره اي جز حضور فعال در فضاي مجازي ندارند. آمار نشان مي دهد، بيش از سه ميليارد نفر - يعني ٤٠ درصد از جمعيت جهان- از اينترنت استفاده مي کنند. تعداد مشترکان تلفن همراه، به تعداد کل جمعيت جهان – بيش از هفت ميليارد نفر- بالغ شده و در کشورهاي درحال توسعه، با سرعت دوبرابر نسبت به کشورهاي توسعه يافته، رشد داشته است.
     دراين حال، نقش تلفن همراه به عنوان ابزاري براي انتشار اخبار و رويدادها به صورت ديجيتال، اهميت بيشتري يافته است. امروز تلفن همراه، پاسخي به نيازها و آرزوهاي انسان مدرن محسوب مي شود. جامعه اطلاعاتي سيار، نوع جديدي از جامعه است که اجتماعي شدن و معاشرت مبتني بر تلفن همراه را، هم ممکن و هم ضروري مي کند؛ تا آنجا که افراد فاقد تلفن همراه، به زودي خود را عضو يک قبيله در حال نابودي خواهند دانست و مديريت امور متداول در زندگي روزمره خود را در يک جامعه اشباع شده از تلفن همراه، دشوار خواهند يافت.
     يکي از تاثيرات اساسي تلفن همراه روي حيات اجتماعي، آن است که در دسترس بودن به طور مداوم، جايگزين نياز به پيروي از برنامه هاي دقيق و ازپيش تعيين شده مي شود. اين امر به مردم امکان مي دهد تا بيشتر طبق برنامه ريزي هاي خودشان زندگي کنند. تاثير ديگر تلفن همراه، افزايش دوستان بالقوه براي برقراري ارتباط در هر محل خاص و لحظه بخصوص است. چنين مختصاتي باعث مي شود رسانه هاي اجتماعي مانند پيام رسان تلگرام که با تلفن همراه قابل استفاده هستند، اهميت مضاعفي پيدا کنند.
     اين روزها، کمتر کسي را پيدا مي کنيد که در تلگرام نباشد. هرروز که مي گذرد، اثرگذاري اين رسانه اجتماعي در فرهنگ، اقتصاد، سياست و اجتماع ايراني، بيشتر از گذشته به چشم مي آيد. روزي نيست که تيتر روزنامه ها و اخبار راديو و تلويزيون، تحت تاثير مستقيم مطالب کانال هاي تلگرامي نباشد. در سال ۲۰۱۷ ميلادي، تلگرام با حدود صد ميليون کاربر، هفتمين پيام رسان پُرکاربرد دنيا شناخته شد. بخش بزرگي از اين کاربران ايراني هستند. شوراي عالي فضاي مجازي، سال گذشته اعلام کرد که بالغ بر صد هزار کانال از سوي ايراني ها در همين تلگرام ايجاد شده است و در روز بيش از يک ميليون و ۲۰۰ هزار مطلب در فضاي آن توليد مي شود. اگر نيمه پر ليوان را بنگريم، امروز در کشور ما و در بستر تلگرام، ده ها هزار کسب وکار و فرصت اشتغال در حال انجام است. شکي نيست که اين رسانه، فارغ از برخي آسيب هاي اجتماعي و فرهنگي، باعث بهبود روابط و الفت خانواده ها شده، ميزان ساعات مطالعه مردم را به شدت بالا برده، نظارت مردم بر حاکميت را بهبود بخشيده، آگاهي هاي عمومي شهروندان را افزايش داده، باعث ارتقاي سطح همبستگي اجتماعي در جامعه شده، موجب رونق شعائر ديني و مناسک و مراسم مذهبي در کشور شده و صدها عملکرد مثبت ديگر داشته است.
     اغلب صاحبان کانال هاي تلگرامي و توليدکنندگان محتوا و ادمين گروه ها، دوست دارند بدانند، مردم تحت چه شرايطي در کانال ها و گروه هاي تلگرامي عضو مي شوند و در کدام شرايط، لفت مي دهند يا کانال را ترک مي کنند. براي پاسخ به اين سوال، لازم است، قدري بيشتر درباره «مخاطب رسانه اي» بدانيم.
    
    مخاطب کيست؟!
     در ارتباطات کلاسيک گفته مي شود، يک فراگرد ارتباطي، از فرستنده، پيام و گيرنده تشکيل شده است. اين سه رکن اساسي ارتباط را ارسطو در کتاب ريطوريقاي يا «فن بيان» ذکر مي کند و از گيرنده هاي پيام، با عنوان مستمعان نام مي برد؛ آنجا که به شنوندگان خطابه ها در يونان اشاره دارد. اين ديدگاه ارسطو، تا چند سال پيش، با کمي دخل وتصرف، مبناي علم ارتباطات انساني بود و واژه مخاطب، کم وبيش به عنوان گروهي از دريافت کنندگان هم زمان پيام ها در انتهاي يک فرايند خطي ارتباطي تعريف مي شد.
     با پيدايش عصر اطلاعات و توسعه فناوري هاي ارتباطات، ديگر مفهوم سنتي مخاطب از بين رفته و جاي آن را مجموعه هاي بي شماري از مصرف کنندگان انواع نامحدود خدمات اطلاعاتي گرفته است. در اين شرايط، به قول مک کويل در کتاب مخاطب شناسي، مفهوم رسانه جمعي ديگر کارايي سابق را ندارد و ديگر کسي مجبور به پذيرش يک بسته اطلاعاتي مشابه در يک زمان مشترک با ديگران نيست و نتيجه آن، اضمحلال رسانه هاي جمعي و انقراض مخاطبان رسانه اي به مفهوم تاريخي آن است.
    
    ١٤ ويژگي مخاطب جديد
     نکته مهمي که بايد صاحبان کانال هاي تلگرامي و توليدکنندگان محتوا در اين پيام رسان، به آن توجه ويژه کنند، اين واقعيت است که عصر مخاطب ديگر به پايان رسيده است؛ به نحوي که تمايز بين فرستنده و گيرنده که پيش تر براي تعريف مخاطب ضروري بود، ديگر اعتباري ندارد. در نتيجه انواع جديد و زيادي از مخاطبان پديد آمده اند که با الگوهاي قديم استفاده از رسانه به مقابله برخاسته اند. در اين رسانه هاي جديد، مخاطب ديگر نقش شنونده، مصرف کننده، گيرنده يا هدف منفعل را ندارد، بلکه مي تواند نقش جست وجوگر، مشورت خواه، پاسخ گو و نظاير آن را ايفا کند. همه اينها به قدرت يافتن روزافزون مخاطبان و قدرت کمتر رسانه ها انجاميده است.
     دکتر محسنيان راد، استاد علوم ارتباطات اجتماعي، از مخاطب با عنوان «افراد گزينشگر آن سوي رسانه ها» نام مي برد و در شرايط فعلي بازار پيام و گسترش روزافزون اختيارات و حق انتخاب آنان، ١٤ ويژگي براي آنها در نظر مي گيرد:
     ١- ويژگي هاي متمايز درون فردي و برون فردي هر پيام گير. ٢- مسائل متمايز فردي و اجتماعي هر پيام گير. ٣- انگيزه هاي گوناگون هر پيام گير براي يافتن خشنودي از محتواي رسانه ها. ٤- انتظارات خاص هر پيام گير از محتواي رسانه ها. ٥- دسته بندي پيام گيران به زيرگروه ها با توجه به محتواي رسانه، زمان پخش و ساير ويژگي هاي آنان. ٦- پرورش روحيه انتقادي و نقادبودن پيام گيران، لازمه متقاعدکردن آنهاست. ٧- فعال بودن پيام گيران. ٨- افزايش يافتن لحظه به لحظه گزينش گري و کنترل پيام گير بر محتواي مورداستفاده اش. ٩- پويايي و تغييرپذيري پيام گيران. ١٠- قصدداشتن يا هدفمندي پيام گيران در بهره مندي از رسانه ها. ١١- تاثيرناپذيري يا تاثيرپذيري سخت پيام گيران از محتواي رسانه ها.
     ١٢- اداره و پيش بيني پيام گيران از جانب رسانه ها کمتر قابل انجام است.
     ١٣- تاثير پس زمينه و محيط اجتماعي پيام گيران بر نحوه بهره مندي آنان از رسانه ها. ١٤- تاثير مشخصه هاي فردي پيام گيران بر نحوه بهره مندي آنان از رسانه ها، شامل جنسيت، موقعيت خانوادگي، موقعيت شغلي و تحصيلي، سطح درآمد و شيوه زندگي.
    
     چرا عضو مي شوند؟ چرا لفت مي دهند؟
     کاتز در الگوي «بهره مندي و خرسندي از رسانه ها»، انواع اصلي نياز افراد را نياز به اطلاعات، آرامش، همراهي، تفريح و فرار تقسيم کرده است. طبق اين نظريه، مخاطب به دنبال رفع نيازها و کسب رضامندي است و باور دارد که عضويت در يک کانال يا گروه مشخص، رضامندي و خرسندي مدنظرش را تامين مي کند. پس انتخاب يک کانال رسانه اي و محتواي آن، بيشتر فعاليت عقلاني و معطوف به اهداف و خرسندي هاي خاص است؛ بنابراين رسانه فقط براي ارضاي نيازهاي مخاطبان است و تاثيرات رسانه اي که به وسيله مردم بروز داده مي شود، مشخص کننده ارضاي نيازهاي آنان است.
     افراد، کم و بيش به صورت فعال، به دنبال محتوايي هستند که بيشترين رضايت را براي آنان فراهم کند. ميزان اين رضايت، بستگي به نيازها و علايق فرد دارد. مجموع نيازها و انگيزه هاي مخاطب در عضويت کانال ها و گروه ها را مي توان در چهار مقوله اصلي جاي داد:
     آگاهي و نظارت: مردم مي خواهند اخبار و اطلاعات از دنياي اطراف و نظارت بر محيط اجتماعي خويش، کسب کنند.
     روابط شخصي: مردم کانال و گروه ها را همراه و همنشين خود تلقي مي کنند و از محتواي آن براي ارتباط و گفت وگو با ديگران استفاده مي کنند.
     هويت شخصي: مردم براي کسب خودآگاهي، يافتن الگوهاي رفتاري و تقويت ارزش هاي شخصي عضو کانال و گروه مي شوند.
     سرگرمي و گريز از واقعيت: مردم براي سرگرم شدن و گريز از مشکلات زندگي روزمره و تخليه عاطفي، عضو کانال و گروه هاي تلگرامي مي شوند.
     زماني که فرد، خرسندي بسيار از محتواي يک کانال يا گروه تلگرامي مي يابد، عضويت در آن رسانه را به ديگران توصيه مي کند. شخصي که عضو شده است، اگر محتواي آن را براي خود مفيد و ارضا کننده ديد، عضويتش را تداوم مي بخشد و در غير اين صورت، آن گروه يا کانال را ترک مي کند. اين امر قابل سنجش و پيش بيني است؛ به اين معني که صاحبان کانال ها و ادمين هاي گروه ها و سوپرگروه ها، با انجام يک تحقيق علمي ساده، مي توانند وضعيت موجود خود را ارزيابي و وضعيت آينده را براساس آن پيش بيني کنند.
    
     مقياس سنجش مخاطب تلگرامي
     جامعه شناسان نامدار، هربرت ميد و پيش تر از او چارلز کولي، معتقدند که ما براي برقرارکردن ارتباط، نياز به نوعي گروه يا فرد مرجع داريم تا خودمان را به آنها ارائه کنيم و نيازمند يک فرهنگ و فضاي اجتماعي مشترک و زبان يکسان هستيم؛ در نتيجه هنگامي که طرف ديگر ارتباط، به طور مستقيم قابل مشاهده نباشد، بايد ساخته يا تخيل شود. به اين ترتيب، ارتباط گران براي مخاطبان خيالي خود پيام مي سازند و مخاطبان، امتداد دنياي اجتماعي ارتباط گران هستند؛ يعني تصوير مخاطب، بازتابي از محيط اجتماعي و فرهنگي خود ارتباط گر است.
     در اين تصوير خيالي از مخاطب، توليدکنندگان محتوا، در يک رقابت فشرده، تلاش مي کنند محتواهايي در کانال يا گروه خود قرار دهند که باعث رونق رسانه شود و در اين رقابت، تعداد اعضاي هر کانال و تعداد افرادي که يک پيام را خوانده اند، به مقياسي براي سنجش اعتبار آن رسانه اجتماعي تبديل شده است. صاحبان کانال ها دوست دارند به طور مداوم اعضاي شان بيشتر شود و محتواي شان بيشتر خوانده شود. دليل آن در منافع گردانندگان کانال نهفته است؛ آنهايي که از اين رهگذر، آگهي هاي بيشتري کسب مي کنند و مي توانند به کار خود توسعه دهند و آنهايي که دنبال پروپاگانداي حزب و دسته و جناح يا سازماني هستند، امتياز روزافزون از اسپانسر خود طلب مي کنند. در هر صورت افزايش عضو، اعتبار به دنبال دارد و ريزش آن، سبب مشکلات بسياري براي شان مي شود.
     تحقيقات بسياري در اين باره که چگونه مي توان نظر افراد را جلب کرد تا عضو يک کانال شوند و چگونه مي شود از ريزش ناگهاني مخاطب پيشگيري کرد، در مراکز پژوهشي و دانشگاهي دنيا در جريان است که بخش اعظم آنها به بازاريابي کالا و فروش محصولات در فضاي مجازي اختصاص يافته است.
     در ايران، پژوهش درخوري درباره کانال هاي تلگرامي هنوز صورت نگرفته است؛ اما آنچه براساس نظريات ارتباط جمعي و مخاطب پژوهي مي توان گفت، اين است که صاحبان و دست اندرکاران کانال ها، بايد در همه حال مراقب مخاطبان خود باشند و سعي کنند هر از گاهي با روش علمي، مخاطب سنجي کنند و ميزان تمايل آنان به مطالب کانال خود را اندازه گيري کنند.
     براي اين اندازه گيري، نياز به يک مقياس و طيف بندي داريم. من يک مقياس هفت درجه اي درباره ميزان تمايل مخاطب به محتواي کانال طراحي کرده ام که مي تواند در اين اندازه گيري مفيد واقع شود.
     مخاطب، پيام گير، کاربر، فرد گزينش گر آن سوي رسانه يا هر اسمي که بر گيرنده پيام در رسانه هاي اجتماعي بگذاريم، در مواجهه با هر پيام ارتباطي شامل متن، تصوير، فيلم يا موسيقي در هر کانال يا گروه تلگرامي، يکي از هفت واکنش زير را نشان مي دهد:
    
    واکنش اول: شيفتگي
     فرد از يک محتوا بسيار خرسند شده؛ به نحوي که چند بار آن را براي خود تکرار مي کند. حس خيلي خوبي دارد و آن را براي همه افرادي که با آنها در تلگرام ارتباط دارد، فوروارد مي کند. کپي پيام را نيز براي خود نگه مي دارد. او براي عضويت ديگران در اين کانال يا گروه، تبليغ مي کند.
    
    واکنش دوم: خرسندي
     فرد از محتوا خرسند شده و احساس خوبي پيدا مي کند و در دل خود به توليدکننده محتوا آفرين مي گويد و آن را براي بعضي از دوستانش فوروارد مي کند و به نزديکان و دوستان خود توصيه مي کند در صورت امکان عضو گروه يا کانال شوند.
    
    واکنش سوم: خوشايندي
     فرد حالت خوشايندي از محتوا دارد؛ ولي جذابيتش چنان نيست که آن را براي کسي فوروارد کند.
    
    واکنش چهارم: بي تفاوتي
     فرد به سرعت از کنار محتوا عبور مي کند. هيچ حس خوش يا بد نسبت به محتوا در خود احساس نمي کند و بود و نبود آن برايش علي السويه است.
    
    واکنش پنجم: ناخرسندي
     فرد حس ناخوشايندي از محتوا دارد و از اينکه آن را دريافت کرده، ناراحت مي شود و با ناخرسندي از کنار محتوا عبور مي کند.
    
    واکنش ششم: تنفر
     فرد از محتوا حس کاملا بدي در خود احساس مي کند و با ديدن محتوا، چهره اش برافروخته مي شود، به توليدکننده محتوا ناسزا مي گويد و به سرعت آن مطلب را حذف مي کند. اين ناراحتي تا ساعاتي در او تداوم دارد.
    
    واکنش هفتم: انزجار
     فرد از محتوا عصباني مي شود و احساس بسيار ناخوشايندي در خود مي يابد و به سرعت از آن کانال يا گروه لفت مي دهد و خارج مي شود. به ديگران هم توصيه مي کند که عضو آن کانال يا گروه نشوند.
    
    نحوه سنجش ميزان تمايل مخاطب
     براي اندازه گيري ميزان تمايل افراد و عکس العمل آنان نسبت به محتواي کانال يا گروه تلگرامي، به اين ترتيب عمل کنيد:
     ١- تعداد مشخصي از مخاطبان خود را بسته به تعداد کل اعضاي کانال انتخاب کنيد. براي اين کار از جدول مورگان استفاده کنيد. به عنوان مثال، اگر صد هزار عضو داريد، تعداد ٣٨٤ نفر مي تواند نتيجه قابل تعميم به شما بدهد. هرچه تعداد حجم نمونه کمتر باشد، نتايج به دست آمده، ضعيف تر خواهد بود. ٢- از پاسخ دهنده ها بخواهيد، تعداد ١٠ مورد محتواي مختلف را که قبلا مشخص کرده ايد و براي شان ارسال کرده ايد، روي مقياس دوقطبي هفت درجه اي که در بالا ذکر شد، علامت گذاري کنند. در دو قطب اين مقياس، واکنش هاي متضاد با هم قرار دارند. ٣- پاسخ ها را تحليل کنيد. براي تحليل کمّي، به درجه بندي هاي مقياس، نمره هايي از يک تا هفت بدهيد و سپس با محاسبه جمع نمرات هريک از مقياس ها، نتيجه را مشخص کنيد.
     اين مقياس، ابزاري است که در مدت زمان کوتاه، اطلاعات بسيار مفيدي را درباره نگرش اعضاي کانال يا گروه به دست مي دهد و با کمک اين مقياس، مي توانيد وضعيت رضايتمندي اعضا از محتواي کانال خود را بدانيد و اگر در مرحله بحراني است، آن را پيش بيني کنيد و تغيير و تحول لازم را در محتوا انجام دهيد تا هم از ريزش عضو پيشگيري کنيد و هم شاهد رويش هاي جديد در کانال خود باشيد.
    * مدرس علوم ارتباطات اجتماعي چرا عضو مي شوند؟! چرا لفت مي دهند؟!
    


 روزنامه شرق ، شماره 2984 به تاريخ 20/7/96، صفحه 9 (زاويه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 16 بار
    



آثار ديگري از "قادر باستاني "

  برد شيرين ٩٦، ثمره رشد رسانه هاي اجتماعي
قادر باستاني *، شرق 2/3/96
مشاهده متن    
  اگر تغيير مي خواهد دلم
قادر باستاني *، شرق 23/2/96
مشاهده متن    
  خاطرات هاشمي چگونه تدوين مي شد / مروري بر روند ٢٠ سال خاطره نويسي در آستانه چهلمين روز درگذشت آيت الله
قادر باستاني *، شرق 26/11/95
مشاهده متن    
  تحريم خارجي و محدوديت داخلي
قادر باستاني، شرق 29/7/89
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه رازي
متن مطالب شماره 7 (پياپي 331)، مهر 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است