|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/7/20: آن و آيينه حافظ
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3956
پنجشنبه بيست و پنجم آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3927 20/7/96 > صفحه 16 (صفحه آخر) > متن
 
      


نگاه آخر 
آن و آيينه حافظ


نويسنده: كامبيز نوروزي

حسن تصادف اينكه وقتي ديوان خواجه را تيمنا باز مي كنم كه بيتي از خودش بگيرم براي نوشتن اين چندكلمه در مورد خودش، همان غزل معروف مي آيد كه با اين بيت ختم مي شود كه:
     شعر حافظ همه بيت الغزل معرفت است
     آفرين بر نفس دلكش و لطف سخنش
     انگار كه باد به گوشش رساند كه غرض، نوشتن درباره اوست كه خود تقلب مي رساند. در تاريخ و فرهنگ كساني هستند كه آدم براي ديدن شان بايد سر را خيلي بالا بگيرد تا چيزكي ببيند و بيشتر از حيرتي كه مي برد، لذت ببرد. حافظ يكي از آنهاست. از شاعراني مثل خيام و بابا طاهر بگذريم، حافظ يكي از كم گوترين شاعران تاريخ شعر پارسي است. از اوان شكل گيري سبك خراساني كه شروع اوج گيري شعرپارسي است، تا بعد از آن ادوار خراساني و هندي و دوره بازگشت، الي يومنا هذا، كمتر سراينده اي را مي شود يافت كه به شاعري شهره باشد و شعرهاي به قدر حافظ اندك باشند و اينقدر شعرها و انديشه و حس و حال و خيال هاي شاعرانه اش رسوخ و نفوذ كرده باشد. حافظ غزل سرا است. كل غزل هايي كه از او، به روايت هاي مختلف دردست است، حدود ٥٠٠ غزل بيشتر نيست. اين مقدار در مقايسه با شعراي ديگري چون فردوسي، ناصرخسرو، نظامي گنجوي، مولانا جلال الدين بلخي رومي، سعدي، جامي، صائب... تا در دوران خودمان شهريار و... خيلي كم است. اما همين تعداد اندك به شكلي عجيب و پرسش ساز، در زبان و فرهنگ و ادب فارسي نفوذ و رسوخي تام و تمام دارد كه بي مجامله و اغراق، از اين حيث سراينده اي را تاب هماوردي با او نيست. همين نكته تكراري براي دريافت اين واقعيت كافيست كه در خيلي خانه ها، از ديرباز پايين تر از قرآن كريم، مجلدي از حافظ هم نشسته است و بر سفره هفت سين سال نو ديوان خواجه هم جايي ثابت دارد و كم نيستند عاشقان فرقت زده و دردمندان بي دوا و سائلان بي جواب و درماندگان بي پناه كه در راهگشايي گره هاي عشق و زندگي، تفال به حافظ مي زنند و راه مي جويند. اين مرتبت كه در نزد ايرانيان ايجاد شده است، فقط مرتبت شاعري محض نمي تواند باشد. نگاهي كه فرهنگ ايراني به حافظ دارد، به گونه اي است كه در شعر او چيزي بيش از شعر مي يابد. خواجه شيراز، حافظ قرآن است. به لسان الغيب ملقب است. شايد نتوان كسي رايافت كه بيتي يا مصراعي از حافظ را در حافظه نداشته باشد. از ابيات او فراوان در مثل هاي فارسي وارد شده است. مثل اينكه «خوش بودگر محك تجربه آيد به ميان» يا «يارب آن نوگل خندان كه سپردي به منش» يا «گفتم غم تو دارم» و... فكر نمي كنم شاعري، حتي از تارك نشينان و نام آوران و بلندپايگاني چون سعدي و مولانا و فردوسي و ناصر خسرو و عطار و ديگران كه هركدام قله هاي سترگ فكر و هنر و ادبند، تا اين اندازه در فرهنگ عمومي جامعه ايران رخنه و نفوذ يافته باشد. چه چيز در غزل حافظ است كه با او چنين كرده و با ما چنين؟ پرسشي دشوار و پرمجادله است كه پاسخ به آن از همان مردان كهن مي خواهد كه بنده حقير جزوشان نيست.
     در فرهنگ عرفاني و صوفيه تعبير «آن» تعبير خاص و ويژه است. «آن» ويژگي مجهول نمايي است پرجذبه كه فارغ از معيارهاي ظاهر و متداول، كسي را از ديگران به شكلي برجسته و بارز، متمايز مي كند.
     شاهد آن نيست كه مويي و مياني دارد
     بنده طلعت آن باش كه «آني» دارد
     «آن» چندان قابليت توصيف ندارد. حداكثر اين است كه اهل تجربه خيال شاعرانه وصفي از تجربه خود را با مخاطب مي تواند در ميان گذارد، نه شخص يا چيزي را كه در عالم احساس مجرد تجربه كرده است، وصف كند.
     بيان وصف تو گفتن نه حد امكان است
     چرا كه وصف تو گفتن برون ز حد امكان است
     در جهان شاعرانه عارفانه يا عاشقانه، خواننده يا شنونده نمي تواند از چيزي يا «آن» ي كه موضوع عشق يا حس عارفانه سراينده است چيزي بداند. خواننده يا شنونده فقط قادر است تجربه شاعرِ عاشق يا عارف را از مسير سلوك عرفاني يا عشقي بشنود يا بخواند. او حتي قادر نيست واقعا آنچه را كه بر سراينده و تجربه گر عشق يا سلوك عارفانه گذشته ، دريابد.
     نخفته ام ز خيالي كه مي پزد دل من
     خمار صدشبه دارم شرابخانه كجاست
     ما در اينجا فقط وصفي از حال شاعر را مي خوانيم يا مي شنويم. اما ازاينكه تجربه آن حال چگونه بوده است درك عيني دروني نداريم. حتي كساني كه خود مبتلاي همين عوالم بوده اند، آنها نيز تجربه خود را دارند. تجربه هاي رنج يا سلوك، تجربه هايي منحصر به فرد و غير قابل تكرارند. چه بسا هركه، به فراخور حالات خود «آن»ي مي جويد و «آن»ها هم يكي نيستند.
     نكته مهم، در اينجا توصيف حالي است كه عاشق يا سالك از تجربه خود ارايه مي دهد. اغراق نيست كه بيشتر آدم ها، در حد خود تجربه هاي اينگونه دارند.
    
    يا به قول شيخ شيراز، سعدي:
     عشق داغي است كه تا مرگ نيايد نرود
     هركه بر چهره از اين داغ نشاني دارد
     در شرح و بسط و وصف داستان عاشقي و سلوك خود حكايتي ديگر است. گاه جهان شورانگيز و پرهيجان و تقريبا صريح و البته بزرگ مولانا را پيش رو مي گذارد. گاه جهان پرلطافت و نكته و پرصنعت سعدي را، گاه جهان پرسوز و پرتب عطار را و... عناصر اصلي اين جهان ها، اگرچه عميق و دقيق اند، اما در تاويل و تفسير شايد خيلي مبهم نباشند... اما ويژگي مهم جهان حافظ در چند پهلويي آن است. شعر حافظ تاب تفسيرهاي متفاوت يا حتي بسيار متعارض دارد. اين ويژگي كم و بيش در ديگرشاعران اهل عرفان و تصوف نيز هست ولي نه به آن شدت كه در غزل حافظ موج مي زند. هنوز بحث بسيار است در مورد مفهوم و معناي شراب در غزل حافظ. يا در غزل «زلف آشفته و خوي كرده و خندان لب و مست/پيرهن چاك و غزلخوان و صراحي دردست» تصويري كه حافظ ترسيم مي كند، بيانگر چه مفهوم و معنايي است؟ آيا او به تصويرگري يك موقعيت انساني جسماني پرداخته يا الهامات خاص عالم خيال شاعرانه را بيان مي كند. از اين مثال ها در تمام غزل هاي حافظ بسيار است و مجال شاهد و مثال بيشتر نيست.
     اين ويژگي به سادگي سبب مي شود هر خواننده حافظ بتواند غزل حافظ را در متن وجودي خود و به تناسب حالات و عالمي كه سير مي كند بخواند و از آن معنا و مفهومي بگيرد و آن را چنان بخواند كه نياز دارد. هركس، هرچه هست، مي تواند خود را در آينه غزل حافظ بيابد. اين همان «آن» حافظ است. چيزي مجهول نما و پرجذبه كه چندان به وصف نتواند آمد اما مي تواند هر مشتاق ذوق و قريحه اي را به جانب خود بكشاند.
    
    يكي در وصف معشوق جفاكار زمزمه اش كند و كسي مثل مرحوم آيت الله آقا ميرزا ملكي تبريزي در قنوت نماز شب بخواند كه:
     زان پيش تر كه عالم فاني شود خراب
     ما را ز جام باده گلگون خراب كن
    نگاه آخر: آن و آيينه حافظ
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3927 به تاريخ 20/7/96، صفحه 16 (صفحه آخر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 21 بار
    



آثار ديگري از "كامبيز نوروزي"

  غفلت صاحبان آثار
كامبيز نوروزي*، دنياي اقتصاد 27/8/96
مشاهده متن    
  آيا كميسيون فرهنگي گره گشاست
كامبيز نوروزي، شرق 20/8/96
مشاهده متن    
  لايحه سازمان نظام رسانه اي؛ چه بايد كرد؟
كامبيز نوروزي*، ايران 14/8/96
مشاهده متن    
  نفي استقلال روزنامه نگاري و تحديد آزادي رسانه
كامبيز نوروزي، شرق 9/8/96
مشاهده متن    
  بي دقتي و انفعال در پرونده سپنتا نيكنام
كامبيز نوروزي*، ايران 4/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه اقتصاد پولي، مالي
متن مطالب شماره 13، بهار و تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است