|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران96/8/23: گفت و گو با همايون عبدالرحيمي پژوهشگر: روزگاري كه تهران، طهران بود
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6662
يكشنبه نوزدهم آذر ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6643 23/8/96 > صفحه 12 (سه شنبه بازار كتاب) > متن
 
      


گفت و گو با همايون عبدالرحيمي پژوهشگر: روزگاري كه تهران، طهران بود


نويسنده: ساير محمدي

قديمي ترين سند فارسي موجود درباره تهران نشان مي دهد که تهران از سده سوم هجري قمري وجود داشته است و نويسنده اي به نام ابوسعد سمعاني در کتاب خود از شخصي به نام ابوعبدالله محمد ابن حامد تهراني رازي نام مي برد که اهل تهران ري بوده و در سال 261 هجري قمري (برابر با 874 ميلادي) درگذشته است. اما تهران از سال 1200 هجري قمري براي نخستين بار توسط آغا محمدخان قاجار به عنوان پايتخت ايران انتخاب شده است. در دوران معاصر نيز بسياري از مورخان ايراني و سياحان شرقي و غربي درباره جغرافياي تاريخي تهران قلم زده اند. جديدترين کتاب تحت عنوان «کوچه پس کوچه هاي تهران» در ماه جاري را انتشارات بدرقه جاويدان منتشر کرد که نويسنده اش همايون عبدالرحيمي است. اين پژوهشگر تاريخ تهران، متولد 1349 تهران است و دانشجوي کارشناسي ارشد تاريخ هنر ايران باستان. وي علاوه بر اين کتاب مصور ديگري را توسط شهرداري تهران در دست چاپ دارد که تحقيق وسيع و همه جانبه درباره «تزئينات معماري دوره قاجار» است و کتاب ديگرش با محوريت تهران را در دست تاليف دارد. عبدالرحيمي حدود 10 سال است که در زمينه بافت تاريخي تهران به تحقيق و پژوهش مي پردازد، درباره روزگاري که تهران، طهران بود.
    
    آقاي عبدالرحيمي، کتابي که شهرداري تهران قرار است منتشر کند، به سفارش شهرداري آن را نوشته ايد؟
    اين کتاب را به سفارش شهرداري تهران ننوشته ايم، کتاب را خود ما، يعني من و همسرم- خانم فاطمه مجدنيا- مشترکاً کار کرديم و بعد شهرداري به عنوان ناشر و سرمايه گذار مسئوليت چاپ آن را متقبل شد. اين کتاب هم يک کار تحقيقاتي است هم مصور است. در واقع مستندنگاري شهر تهران است و موضوع آن در زمينه تزئينات معماري دوره قاجار در تهران است. فراهم کردن چنين کتابي حاصل حدود پنج سال کار جدي و مداوم است. من راهنماي گردشگري ام و براي نوشتن کتاب «کوچه پس کوچه هاي تهران» هم حدود 10 سال در زمينه بافت تاريخي کلانشهر تهران تحقيق کردم. هر سال من و همسرم در خانه هنرمندان نمايشگاه عکس برگزار مي کنيم. هر سال هم در يک موضوع عنوان کلي اين نمايشگاه ها هم «تهران شهر خاطره» است. چون هرکس چه مقيم تهران باشد و چه مقيم ديگر شهرها، از تهران، خاطره دارد، برخي خاطره خوب و شيرين دارند، برخي هم خاطره تلخ و بد. هدف از برگزاري نمايشگاه عکس هم مستند نگاري تهران است.
    قدمت تهران به نخستين سده هاي تاريخ مي رسد، مثلاً ابوالقاسم محمدبن حوقل به سال 331 هجري قمري در توصيف شهر تهران مي نويسد که تهران با باغ هاي فراوان و ميوه هاي متنوع در شمال شهر ري واقع است. يا ابواسحاق استخري در کتاب المسالک و الممالک به سال 340 هجري قمري درباره تهران به تفصيل سخن گفته است و ابن بلخي در کتاب «فارسنامه» هم...
    درست است. اتفاقاً من هم آورده ام که بنابر نوشته تاريخ نويسان و پژوهشگران درباره تهران، درگذشته تهران از قريه هاي ري بوده و ري که در تقاطع محورهاي قم، خراسان، مازندران، قزوين، گيلان و ساوه واقع شده بود، از قديم همواره مدعيان اين منطقه سوق الجيشي را مورد حمله و تهاجم قرار مي دادند. تهران بواسطه برخورداري از مغاک ها و حفره هاي زير زميني و مواضع طبيعي فراوان و دشواري نفوذ در آنها پناهگاه خوبي براي دولتمردان و ديگر اشخاص بوده که احتمالاً مورد تعقيب قرار داشتند. مردم تهران خانه هاي خود را در زيرزمين مي ساختند، گويا اين رسم در روستاهاي پيرامون ري رواج داشته و منحصر به قريه تهران نمي شد، اين امر به دو دليل موجه به نظر مي رسد، نخست گرماي شديد منطقه در فصل تابستان که کلاويخوه سياح سده هشتم به آن اشاره دارد. دوم دفاع در برابر دشمن خارجي که از نوشته ياقوت حموي بر مي آيد. يا در «معجم البلدان» آمده که خانه ها را در زيرزمين مي ساخته اند و راه هاي عبور درهايي که به خانه ها مي رسد در نهايت تاريکي و صعوبت است. اين کار را براي جلوگيري از تهاجم شبانه و غارت عساکر مي کنند.
    
    از کاري که جعفر شهري در کتاب پنج جلدي «طهران قديم» انجام داد چقدر سود برديد؟ و کار شما با کاري که ديگران درباره تاريخ تهران انجام دادند تفاوت دارد؟
    کارمن در کتاب «کوچه پس کوچه هاي تهران» باکار جعفر شهري در کتاب پنج جلدي و ارزشمند او متفاوت است. به خاطر اينکه جعفر شهري در زمينه تاريخ تهران علاوه بر اينکه به فرهنگ و فولکلور تهران مي پردازد، به سرگذشت تهران هم نگاهي ويژه دارد، جعفري شهري از گذشته هاي دور تا دوران معاصر را مورد توجه قرار داده است. اما من از پيدايش تهران به عنوان يک شهر نوشتم و چگونگي شکل گيري آن را توضيح دادم تا اواخر دوره قاجار، يعني وارد دوران پهلوي نشدم. البته در قسمت هايي بنا به ضرورت تا اوايل دوره پهلوي را هم مد نظر قرار دادم. اما سعي کردم وارد دوران پهلوي نشوم. ديگر اينکه من در اين کتاب محلات تهران را به تفکيک و با جزئيات دقيق معرفي کردم. جعفر شهري درباره فرهنگ و مردم، آداب و رسوم و پوشاک و خوراک و... همه آنچه که درتهران وجود داشت، نوشته است. از پخت و پز و جشن و عزاداري و هر چه را به شناخت تهران و مردمش کمک مي کرد مورد توجه قرار داد. آنچه من روي آن تاکيد داشتم تاريخچه محلات تهران است وجه تسميه محلات است، خيابان ها، کوچه ها، اماکن عمومي، اماکن مذهبي... و آنچه در اين مناطق و محلات اتفاق افتاده است.
    
    بحث نوسازي تهران و نوگرايي مردم که پيش مي آيد، متوجه مي شويم از اواخر دوره ناصرالدين شاه و بعداز آن دوره مشروطه شروع اين اتفاق است و در دوره پهلوي اول شتاب مي گيرد و...
    نخستين بار که داستان تهران را نوشتم در يک جا در مورد توسعه دارالخلافه تهران گفتم. جايي که ناصرالدين شاه کلنگ توسعه تهران را به زمين مي زند و قرار مي شود که تهران از چند جهت رشد بکند و از چند سو پيشروي کند و بزرگ تر شود. و اين نخستين مراسم کلنگ زني در تهران است که محلات جديد در دوره ناصرالدين شاه به وجود مي آيد. دروازه ها از چهار تا به هشت دروازه و از هشت دروازه به دوازده دروازه افزايش پيدا مي کنند و شهر عملاً گسترش پيدا مي کند و رو به توسعه مي رود. در دوره هاي مختلف بعدي اين توسعه همچنان ادامه پيدا مي کند. چون شهر متراکم، مي شود و ازدحام جمعيت جايي براي ساخت و ساز خانه هاي جديدتر و بناهاي تازه ندارند. با اين برنامه محلات جديدي ايجاد مي شود. و از شهرستان ها مردم به تهران کوچ مي کنند، فضاي کار و فضاي زندگي بهتري فراهم مي شود و همين امر سبب رونق تهران مي شود.
    
    همه کساني که درباره تاريخ تهران درگذشته قلم زده اند، از باغ هاي ميوه و از چنارهاي سرسبز و شکارگاه هاي تهران سخن گفته اند، از چه زماني اين ها از دست رفت؟
    ما در محله عود لاجان که قديمي ترين محله تهران است منطقه اي داريم به نام باغ پسته برگ، مي گويند در اين منطقه پر از باغ هاي پسته بود. يا باغ هاي پردرخت ميوه بود. يا چنارهاي سرسبز که هنوز در محله عودلاجان هست. محله عودلاجان به سمت چهارراه سيروس و ري است. قديمي ترين درخت چنار زنده و سر سبز تهران در همين منطقه واقع است که مي گويند 900 سال عمر دارد. و هنوز هم سرسبز و پرشاخ و برگ در جوار امامزاده يحيي است. ازدحام شهر نشيني و کوچ بي حساب و کتاب از شهر و روستا به تهران کم کم و به تدريج موجب نابودي اين درخت ها و باغ ها شد. مثلاً باغ لاله زار که از بزرگ ترين باغ هاي تهران بود و متعلق به ناصرالدين شاه بود، آن را مي فروشد و خردش مي کنند و قطعه بندي مي کنند و در باريان اين قطعات را به باغ هاي کوچک و باغچه ها تبديل مي کنند و شروع به خانه سازي و خياباني در آن احداث مي کنند و درخت ها خشک مي شوند و از بقاياي باغ لاله زار همين خيابان لاله زار است، باغ لاله زار در آن زمان خارج از محدوده تهران، بالاي ميدان توپخانه بود. جايي که محمدعلي شاه و فتحعلي شاه با اسب به اين باغ مي آمدند به گشت و گذار. عکس هايي از دوران ناصرالدين شاه وجود دارد که نشان مي دهد هر وقت ناصرالدين شاه ميهمان داشتند، يا مي خواستند براي تفريح به شکار بروند در همين تهران به دليل هواي مطبوع و آب هاي زلال و باغ ها و درخت ها شکارگاه مناسبي بود که درباريان و صاحب منصبان به شکار بپردازند.
    
    در واقع کتاب شما علاوه بر اينکه تاريخ تهران را به خواننده معرفي مي کند، جغرافياي تهران را با تمام اماکن و محلات و خيابان ها و... در اختيار مخاطب مي گذارد.
    مجموعه اين اطلاعات هويت کلانشهر تهران را مي سازد، تاريخ حدود 300 سال زندگي مردم در تهران در اين کتاب آمده است. جالب است بدانيد وقتي از محله عودلاجان اسم مي بريم يا از پامنار نام مي بريم؛ ياد آيت الله کاشاني مي افتيم، ياد صنعت ملي شدن نفت، ياد اتفاقاتي که در اين محلات افتاده براي ما زنده مي شود. ياد خانه مدرس و خود مدرس مي کنيم؛ اختلافاتش با رضاشاه را به ياد مي آوريم. هر يک از اين مناطق تهران خاطره اي از تاريخ در دل دارند که ساکنان آن مناطق و در مجموع هر شهروند مقيم تهران و علاقه مند به تاريخ اين سرزمين بايد از آن آگاهي داشته باشد و بداند روزي روزگاري اين بزرگان در چنين کوچه ها و چنين خانه هايي زندگي مي کردند. اگر به کوچه اي در محله عودلاجان مي رسيم به اسم کوچه مدرس، شايد فکر کنيم اين کوچه هم مانند بزرگراه مدرس بي هيچ مناسبتي به نام مدرس نامگذاري شده است. در حالي که اين طور نيست در اين کوچه خانه آيت الله مدرس است و اين کوچه روزي محل تردد مدرس و پيروانش بود. نامگذاري بيشتر محلات تهران بر حسب ضرورت يا براساس يک واقعه تاريخي يا بنا به دلايل سياسي- اجتماعي و... بوده که لازم است بدانيم.
    
    
    
    
    گفت و گو با همايون عبدالرحيمي پژوهشگر: روزگاري كه تهران، طهران بود
    


 روزنامه ايران، شماره 6643 به تاريخ 23/8/96، صفحه 12 (سه شنبه بازار كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار
    



آثار ديگري از "ساير محمدي"

  تجربه خونبار خشونت از زبان مردمي كه جنگ نمي خواستند / گفت و گو با نرگس قنديل زاده، مترجم و منتقد
ساير محمدي، ايران 14/9/96
مشاهده متن    
  گولاگ؛ تجلي توامان عشق و مبارزه / نگاهي به رمان «فقط برايم نامه بنويس»
ساير محمدي، ايران 7/9/96
مشاهده متن    
  گفت و گو با ليلي كريمان نويسنده، مترجم و منتقد: كتاب هاي زيرزميني عامل كسادي صنعت نشر هستند
ساير محمدي، ايران 30/8/96
مشاهده متن    
  روايتي تحقيقي از سرگذشت سياست در جهان اسلام / گفت و گو با مسعود جعفري جزي، مترجم كتاب« تاريخ انديشه سياسي در اسلام»
ساير محمدي، ايران 16/8/96
مشاهده متن    
  گفت و گو با احمد اخوت، نويسنده، مترجم و منتقد: «فاكنر»، معلم نويسندگان نسل سوم امريكا
ساير محمدي، ايران 9/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله جنگل ايران
متن مطالب شماره 3 (پياپي 903)، پاييز 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است