|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/8/23: لرزه بر ساختارهاي اجتماعي
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3956
پنجشنبه بيست و پنجم آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3954 23/8/96 > صفحه 14 (سياستنامه) > متن
 
      


نگاه 
لرزه بر ساختارهاي اجتماعي


نويسنده: بامداد لاجوردي

زلزله، سيل، توفان و... تداوم وحشت تاريخي بشر از طبيعت است: طبيعتي كه با وجود پيشرفت بشر همچنان وهم آلود مانده اند و هربار كه اتفاق مي افتد تن بشر را به لرزه درمي آورد. حتي در توسعه يافته ترين كشورها توفان و زلزله وحشت آفرين اند.
     به طور كلي خسارت بلاياي طبيعي و آسيب هاي متعاقب آن به عوامل طبيعي و انساني وابسته اند. عوامل طبيعي به شدت و نوع حادثه مربوط مي شود. هرچند انواع حوادث طبيعي در غيرقابل پيش بيني بودن شان و ايجاد حيرت در انسان متفاوتند به طوري كه حادثه اي مانند سيل و توفان تا حد زيادي به مدد پيشرفت هواشناسي قابل پيش بيني شده اند و همين امكان اطلاع از احتمال وقوع حادثه فرصت تخليه منطقه يا تمهيد اقدامات ضروري را فراهم آورده و باعث شده تا حد زيادي تلفات و صدمات انساني در اين گونه حوادث كاهش يابد. اما دسته ديگري از حوادث مانند زلزله كمتر قابل پيش بيني هستند و بسته به بزرگي و شدت لرزه تلفات و صدمات انساني آن متفاوت خواهد بود. بنابراين قابليت پيش بيني حادثه و همچنين دامنه و عمق آن از جمله متغيرهاي موثر در ميزان فاجعه آميز شدن بلاياي طبيعي هستند.
     اما بعد انساني حوادث طبيعي نيز قابل توجهند. وجه انساني بلاياي طبيعي به عنوان عاملي در كاهش يا افزايش تلفات انساني در پيش، حين و پس از واقعه قابل توصيف است. يك حادثه طبيعي متاثر از برخي متغيرهاي جامعه شناختي مانند ميزان توسعه يافتگي منطقه، آگاهي عمومي نسبت به رعايت استانداردهاي ايمني، نگرش افراد به پيشرفت و به كارگيري تجهيزات ايمني مرتبط مي شود. همچنين زيرساخت هاي امدادرساني و آگاهي عمومي در خصوص مسائل بهداشتي و امدادرساني متغيرهايي هستند كه در حين زلزله در كاهش تلفات انساني موثر هستند و اما پيامدهاي اجتماعي بلاياي طبيعي وجه ديگري دارد و به دليل وجود اين ابعاد انساني در بلاياي طبيعي است كه مطالعه اين مساله را توسط جامعه شناسان ضروري مي كند.
    
    قبل از حادثه: توسعه نامتوازن
     سطح توسعه يافتگي و ميزان آمادگي منطقه براي مقابله با حادثه طبيعي مهم ترين عامل انساني موثر بر كاهش تلفات است كه مربوط به دوران قبل از وقوع حادثه مي شود. به عنوان نمونه شهر بم در سال ١٣٨٢ شاهد زلزله اي به بزرگي ٦/٦ ريشتر بود. نتيجه اين زلزله كشته شدن نزديك به٣٠ هزار نفر بود. در همان سال ژاپن لرزه اي به بزرگي ٨/٣ ريشتر تجربه كرد و تنها ٧٥٥ نفر مجروح داشت، البته در ژاپن علاوه بر آن، لرزه سونامي نيز اتفاق افتاد. مقايسه هايي از اين دست به خوبي نشان مي دهند كه توسعه يافتگي عنصر مهمي در كاهش آلام انساني در مواجهه با حوادث طبيعي است و كشورهاي كمتر توسعه يافته در بلاياي بيشتر صدمه خواهند ديد. همين مساله را در فضاي داخلي كشور هم مي توان ديد.
     حوادثي مانند زلزله مظاهر و نواقص توسعه نامتوازن را از خفا بيرون آورده و آن را علني كرده است. نمونه بارز آن هم شهر بم بود:شهري كه از نظر زيرساخت هاي راه سازي و استانداردهاي ساختمان سازي توسعه نيافته بود و همين عامل نقشي جدي در افزايش آمار قربانيان زلزله سال ١٣٨٢ داشت. آن طور كه در برخي گزارش ها آمده است بيش از ٦٥ درصد ساختمان هاي بم از استانداردهاي آيين نامه پيروي نكرده بودند. همين مساله در خصوص ماجراي زلزله اخير نيز مشهود است. تصاوير خبري مخابره شده از اين منطقه نشان مي دهد، تخريب بيمارستان منطقه به دليل استاندارد نبودن و به همين ترتيب آوار شدن برخي خانه هاي نوساز همگي نشان از توسعه نيافتگي منطقه از نظر سيستم هاي نظارتي و ساخت و ساز دارد و همين امور باعث شده تا تلفات زلزله دوچندان شود.
    
    حين حادثه: بي اعتمادي به نهادهاي اجتماعي
     رفتارهاي حين وقوع حادثه تا فروكش كردن التهابات نيز موضوعي جامعه شناختي هستند. واكنش توده هايي كه در بيرون از حادثه قرار دارند تا واكنش افرادي كه در دل حادثه هستند از نظر جامعه شناسي قابل مطالعه هستند. ظهور رفتارهاي هيجاني و واكنشي در پي اين اتفاقات در جامعه ايران تجربه شده است. در تجربيات پيشين حوادث طبيعي برخي رفتارها مانند هجوم فرد محور افراد به مراكز زلزله زده با انگيزه امدادرساني در عمل منجر به ايجاد اختلال در فرآيندهاي امدادرساني مي شد. از سويي ديگر در اين قبيل حوادث بي اعتمادي مردم به نهادهاي اجتماعي خودنمايي مي كرد و مردم به دليل ذهنيتي كه نسبت به نهادهاي مدني مانند هلال احمر و... در ذهن خود داشته اند، خودمحورانه وارد عمل مي شدند و مسووليت امر را به نهادهاي مدني مرتبط واگذار نمي كردند.
    
    پس از حادثه: به هم ريختگي ساختارها
     زلزله در پي خود ساخت اجتماعي، نيروهاي توليد فكري و اقتصادي، نيروهاي كار را دگرگون مي كند. در همين رابطه مي توان به حادثه بم اشاره كرد. در پي زلزله بم توازن جنسي و جمعيتي بم مختل شد و كشته شدگان حادثه بم متفاوت از روند عادي مرگ و مير اين شهر در سال هاي قبل بوده است و برخلاف دوران عادي كه بيشتر مرگ ها در سنين بالا اتفاق مي افتد اما در حادثه بم بيشتر دختران ١٩-١٥ كشته شده بوده اند: موضوع در جايي اهميت دو چندان پيدا مي كند كه دريابيم بيشتر قربانيان در سنين جواني قرار داشته اند و اين تاثيرات بلندمدتي بر ساختار جمعيتي، اجتماعي و فرهنگي اين منطقه گذاشته است.
     در پژوهش ديگري كه به فاصله يك ماه پس از زلزله در بم انجام شده است، مشخص مي شود كه ميزان گرايش بازماندگان به مصرف مواد مخدر در منطقه رشد مضاعف پيدا كرده است. از سويي ديگر دسترسي بازماندگان به امكانات بهداشتي و همين طور امكانات فرهنگي به طور محسوسي كاهش پيدا مي كند. اين پژوهش مشخص مي كند كه نزديك به ٩٢ درصد شركت كنندگان در اين تحقيق پيش از وقوع زلزله اعتياد نداشته اند اما پس از وقوع زلزله و احتمالا در نتيجه فشارهاي رواني و اجتماعي متعاقب آن به مصرف مواد مخدر گرايش پيدا مي كنند. به همين ترتيب از ديگر يافته هاي اين پژوهش اين است كه بيش از ٩٤ درصد از پاسخگويان به پرسش هاي اين پژوهش اظهار كرده اند كه پس از زلزله به بيماري رواني مبتلا شده اند. از دست رفتن يك يا چند تن از اعضاي خانواده در ٩٢ درصد افراد تنش شان مي دهد، درصد بزرگي از افراد استرس هاي سنگيني را به عنوان پيامد زلزله تجربه كرده اند.
     ناگفته نماند اما اين درهم ريختگي ها به ساختارهاي جمعيتي و اجتماعي محدود نشده بلكه تاثيرات عميق فكري، اعتقادي و باوري برجاي گذاشته است. بر اساس پژوهشي كه در مورد بم انجام و مشخص شده پس از وقوع زلزله باورهاي تقديرگرايانه در اين شهرستان زلزله زده رشد پيدا كرده است.
    نگاه: لرزه بر ساختارهاي اجتماعي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3954 به تاريخ 23/8/96، صفحه 14 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 19 بار
    



آثار ديگري از "بامداد لاجوردي"

  منطق مرگ / جستاري درباره خودكشي با رويكردي ميان رشته اي
بامداد لاجوردي، اعتماد 20/8/96
مشاهده متن    
  عليه دولت موقت فضاسازي شد / اشغال سفارت امريكا در گفت و گو با سليمي نمين
بامداد لاجوردي، اعتماد 14/8/96
مشاهده متن    
  جامعه شناسي قرباني سياست مردان / مروري بر كارنامه سياسي احسان نراقي
بامداد لاجوردي، اعتماد 11/8/96
مشاهده متن    
  باستان گرايي نوستالوژيك / به بهانه تحركات اجتماعي براي روز هفتم آبان
بامداد لاجوردي، اعتماد 7/8/96
مشاهده متن    
  مهاجرت :عامل توسعه سياسي- اجتماعي / هجرت نخبگان و تبعات آن در گفت و گوي «اعتماد» با مقصود فراستخواه
بامداد لاجوردي، اعتماد 1/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پژوهش در آموزش علوم پزشكي
متن مطالب شماره 2 (پياپي 902)، تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است