|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/8/23: شب وحشت
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4196
شنبه بيست و هفتم آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4193 23/8/96 > صفحه 10 (گزارش) > متن
 
 


شب وحشت
ابعاد فني زلزله مهيب غرب بررسي شد

نويسنده: علي بيت اللهي *


     قرار گرفتن ايران در يکي از مناطق لرزه خيز جهان و احتمال وقوع زلزله هاي مخرب در همه نقاط کشور، شناخت ماهيت لرزه اي ايران را از ديدگاه لرزه خيزي بااهميت ساخته است. گستره ايران زمين، يکي از مناطق زلزله خيز جهان است که در ميانه کمربند کوهزايي آلپ- هيماليا قرار دارد. کمربند مذکور از غرب اقيانوس آرام تا شرق اقيانوس اطلس گسترش يافته و مهم ترين نوار زلزله خيز درون قاره اي محسوب مي شود، چين خوردگي ، گسلش، خروج مواد ماگمائي، حرکت و جابه جايي قطعات زمين در امتداد گسل و به تبع آن رويداد زمين لرزه از ويژگي هاي آن است. ايران به عنوان بخشي از اين نوار لرزه خيز، بارها وقوع زلزله هاي مخرب و ويرانگر را تجربه کرده و تلفات و خسارات سنگيني را متحمل شده است. از زمين لرزه هاي دلخراش ايران در ۳۰ سال اخير مي توان به دو زمين لرزه بم در سال ۱۳۸۲با بزرگي ۸/ ۶ با بيش از ۳۰ هزار کشته و زمين لرزه رودبار و منجيل در سال ۱۳۶۹ با بيش از ۴۰ هزار کشته اشاره کرد. در زمين لرزه رودبار در فاصله زماني چند ثانيه حدود هزار و صد کيلومتر مربع که شامل ۲۷ شهر و ۱۸۷۱ روستا بود لرزيد و باعث خسارات زيادي در اين مناطق شد.
    همچنين مي توان زمين لرزه سال ۱۳۸۱ آوج، زمين لرزه سال ۱۳۷۶ اردکول، زمين لرزه سال ۱۳۷۵ جنوب اردبيل، زمين لرزه سال ۱۳۷۲سفيدابه، زمين لرزه سال۱۳۷۲ فيروزآباد فارس، زمين لرزه سال ۱۳۶۰ گلبافت کرمان، زمين لرزه سال ۱۳۵۸ قائنات و... را نمونه هايي از زمين لرزه هاي بزرگ در ايران دانست که خسارات مالي و جاني زيادي داشته اند.بررسي رومرکز زمين لرزه ها در کره زمين نشان مي دهد که آنها از نظم خاصي پيروي مي کنند، به طوري که اين رومرکزها بيشتر در مرز صفحات تکتونيکي رخ مي دهند. حرکت صفحات قاره اي نشان دهنده پويا بودن کره زمين است، اين حرکت باعث به وجود آمدن انواع گسل ها، حرکت گسل ها و رويداد زمين لرزه است.بنابر آنچه تاکنون ذکر شد، ايران در حال دگرشکلي مستمري است که زمين لرزه يکي از مهم ترين نمودهاي آن مي باشد. بررسي زمين لرزه هاي به وقوع پيوسته و آگاهي از ارتباط آن با زمين ساخت منطقه، مي تواند به شناخت استعداد لرزه خيزي مناطق مختلف کمک کند. اين مساله در حال حاضر بحث روز ايران و ساير کشورهاي بزرگ و صنعتي است.
    
    زلزله کرمانشاه – سرپل ذهاب ۳/ ۷ مورخه ۲۱/ ۸/ ۱۳۹۶
    ايران با قرار گرفتن در کمربند آلپ – هيماليا به عنوان کشوري لرزه خيز تلقي مي شود که شامل ايالت هاي لرزه زمين ساختي متفاوتي مي باشد که عبارتند از: البرز، آذربايجان، زاگرس، کپه داغ، مکران و ايران مرکزي. زاگرس لرزه خيز ترين ايالت لرزه زمين ساختي است که به دليل وجود گنبد نمکي اکثر لرزش ها به بي لرزه تبديل مي شود. پارامتر لرزه خيزي b در اين ايالت از همه ايالت هاي ايران بيشتر است و به اين معنا است که نسبت تعداد زمين لرزه هاي کوچک به زلزله هاي بزرگ آن بيشتر از بقيه ايالت ها است. اين ايالت زمين لرزه هاي مخربي را تجربه کرده است.استان کرمانشاه در بخش شمالي ايالت لرزه خيز زاگرس قرار گرفته است که در طول تاريخ زمين لرزه هاي بزرگي را تجربه کرده است لذا وقوع زمين لرزه هاي بزرگ در آينده براي آن بايد در نظر گرفته مي شد.
    از مهم ترين گسل هاي در ارتباط با اين شهر گسل عهدحاضرزاگرس است. اين گسل در واقع يک زون گسلي باريک از مجموعه اي از گسل هاي امتداد لغز است. قطعات گسل اصلي عهدحاضرزاگرس از ۳۳ تا ۳۵ درجه عرض شمالي از جنوب شرق به سمت شمال غرب شامل گسل دورود، گسل نهاوند، گسل گارون، گسل صحنه و گسل مرواريد است (شکل۱). گسل دورود با راستاي N۳۱۵ و طول ۱۰۰ کيلومتر که مسبب زمين لرزه Ms=۷.۴در ۲۳ ژانويه ۱۹۰۹بوده است، به عنوان فعال ترين گسل اين زون شناخته شده است. دومين گسل عمده گسل زاگرس مرتفع (HZF)، گسلي با ساز و کار غالب فشاري و روند شمال غربي – جنوب شرقي است که با توجه به وابستگي زمين لرزه هاي روي داده و اين گسل موجب شده است تا به عنوان گسلي فعال شناخته شود (شکل۱).
    در نهايت گسل پيشان کوهستان (MFF)گسلي با طول ۱۳۵۰ کيلومتر با قطعات متعددي باطول هاي ۱۵ تا ۱۱۵ کيلومتر به عنوان مرز زاگرس چين خورده با کوهپايه ها و دشت ساحلي خليج فارس است (شکل۱). اين گسل که مسبب زمين لرزه هاي ۲۰ فروردين ۱۳۹۲ دشتي با بزرگاي ۶.۳ Mw= و عمق ۱۲ کيلومتر و زمين لرزه اي به بزرگاي Mw=۵.۶، ۲۳ مهر ۱۳۹۳، در عمق ۱۰ کيلومتري زمين در شهر مورموري در استان ايلام است به عنوان گسل مسبب اين زمين لرزه مي تواند باشد.
    
    

    شکل1: گسل هاي عمده منطقه به همراه زلزله ۳/ ۷ ريشتري رخداده که با علامت ستاره نمايش داده شده است.
    
    رسم نقشه زلزله هاي تاريخي در اين منطقه حاکي از گذشته لرزه خيزي بالاي اين منطقه است. ۸۴ زلزله تاريخي در منطقه مورد مطالعه رخ داده است که حاکي از لرزه خيزي بالاي اين محدوده است و تعداد ۴۸ زمين لرزه در دوره اول دستگاهي به ثبت رسيده است.
    
    

    شکل2: زلزله هاي تاريخي رخ داده در منطقه مورد مطالعه با ستاره هاي زرد رنگ و زلزله اصلي جديد رخداد با ستاره قرمز رنگ نمايش داده شده است. پس از رسم رخدادهايي که از سال 2006 تا به حال در منطقه اتفاق افتاده است که حدودا 1043 زلزله با بزرگاي بالاي 5/ 2 که توسط مرکز لرزه نگاري کشوري ثبت شده است شکل(2)، منطقه مورد مطالعه منطقه بسيار فعال است که با توجه به نزديکي رومرکز زلزله و پس لرزه ها به گسل پيشاني کوهستان در نظر اول مي توان آن را گسل مسبب اين زمين لرزه دانست.
    
    

    شکل3: نمايش رومرکز زلزله هاي رخداده در دوره نوين دستگاهي ثبت شده توسط مرکز لرزه نگاري کشوري (دايره هاي زرد رنگ)
    در زير نمودار ها، تعداد پس لرزه ها با بزرگا و تعداد پس لرزه ها با عمق نشان داده شده است. همان طور که مشاهده مي شود تعداد زلزله هاي با بزرگاي حدود 3 در مقياس ريشتر بيشتر بوده و همچنين اکثر زلزله هاي منطقه در عمق 10 کيلومتر رخ داده است که همان عمق زون لرزه زا مي تواند باشد.(شکل 4 الف و شکل 4 ب)
    
    

    در پي رخداد زمين لرزه 3/ 7 ريشتري در حوالي کرمانشاه در ايران، بسياري از مناطق ايران و عراق تحت تاثير اين پديده قرار گرفته و موارد متعدد و متفاوتي از حيث آسيب پذيري و سطح خسارات و تخريب ها در اين مناطق ايجاد شده است. يکي از مهم ترين معيارهاي موثر در ميزان خسارات سازه اي در منطقه، نوع سيستم ساختماني قالب در ناحيه است که مستقيما رفتار ساختمان در زلزله و سطح آسيب پذيري آن را تعيين خواهد کرد. در منطقه زلزله زده، مي توان با بررسي آمارهاي موجود به اين نتيجه رسيد که سيستم ساختمان هاي سنتي ساخته شده با مصالح بنايي (بدون اسکلت) بسيار بالا است و همين امر آسيب پذيري گسترده اين نوع از ساختمان ها را در کنار خسارات وارده به ساختمان هاي جديدتر(اسکلت دار) به دنبال داشته است. در جدول ذيل اين امر قابل مشاهده است.
    
     تعداد ساختمان هاي اسکلت دار و بدون اسکلت در استان هاي نزديک به مرکز زلزله
    همان طور که مشاهده مي شود در استان کرمانشاه ۸۲ درصد از ساختمان ها از مصالح بنايي ساخته شده اند يا به عبارتي بدون اسکلت هستند. همچنين قابل ذکر است که در حدود ۸۰ درصد از ساختمان هاي شهري(۲۱۱هزارواحد) و ۹۳درصد از ساختمان هاي مناطق روستايي(۱۱۰هزار واحد) استان کرمانشاه از مصالح بنايي ساخته شده است. ساختمان هاي ساخته شده از مصالح بنايي که در اين مناطق عمدتا از نوع بدون کلاف هستند از وزن بالا و پايداري لرزه اي کمي برخوردار هستند و جمعيت ساکن در اين دست ساختمان ها در معرض تهديد جدي در خطر زلزله هستند. قابل توجه است که در استان کرمانشاه بيش از يک ميليون و صدهزار نفر در واحدهاي مسکوني بدون اسکلت سکونت دارند.
    زلزله رخداده، در بسياري از شهرهاي کشورما و همچنين کشور همسايه عراق حس شده و در شهرها و مناطق بسياري موجب خسارت بوده که نوع و ميزان اين خسارات با توجه به معيارهاي گوناگون، متفاوت بوده است. از جمله مهم ترين مناطق در اين حوزه مي توان به استان هاي خوزستان، تهران، قم، گيلان، آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، لرستان، همدان، زنجان، کردستان، ايلام و اصفهان اشاره کرد، همچنين در عراق نيز بسياري از شهرها از جمله کربلا، نجف و بغداد اين پديده را حس کرده اند. در اغلب شهرهاي مجاور و نزديک تر به مرکز اين زلزله در ايران، شاهد قطع شريان هاي حياتي مانند آب و برق بوده ايم. از جمله مهم ترين اين موارد مي توان به قطع برق در شهرهاي قصرشيرين (که به دليل اختلال در پست ۲۳۰ کيلو ولت شمال کرمانشاه رخ داد)، سرپل ذهاب، اسلام آباد غرب، ايلام و سنندج اشاره کرد. همچنين در برخي از شهرها از جمله سنندج، ايلام،کرمانشاه و دهلران نيز شاهد قطع اينترنت و خطوط تلفن همراه بوديم که در اغلب اين مناطق با پيگيري مسوولان محلي اين مشکل مرتفع شده است. در اغلب شهرهاي تحت تاثير، به علت شدت ارتعاشات به وجودآمده، خيل عظيمي از مردم از منازل خود خارج شده و به کوچه و خيابان ها وارد شده اند. در بسياري از اين شهرها مانند ايلام، کرمانشاه، سرپل ذهاب و اسلام آباد، به علت وقوع پس لرزه ها، تجمع مردم در خيابان ها به حالت ماندگار و پايدار تغيير ماهيت داده و بسياري از اين جمعيت شب را خارج از منازل خود به سر برده اند.
    
    بر اساس آمار به دست آمده تا اين ساعت، مي توان موارد ذيل را به عنوان مهم ترين خسارات سازه اي نام برد:
    - يکي از بيشترين موارد تخريب و خسارات وارد شده مربوط به جدايي و ريزش نماهاي ساختمان ها و ملحقات آنها است. اين نوع از آسيب در اغلب نقاط تحت تاثير زلزله گزارش شده است.
    - دومين الگوي خسارات واردشده مربوط به المان هاي غيرسازه اي همچون ميانقاب ها، ديوارهاي پيراموني و ملحقات و تجهيزات وابسته به آنهاست. از جمله مهم ترين اين خسارت در مسکن مهر شهرستان سرپل ذهاب گزارش شده که در شکل زير قابل مشاهده است.
    - سومين نوع از آسيب هاي ايجادشده مربوط به تخريب پوشش ها در ساختمان از جمله مصالح اندود سقف و ديوارها است. از اين نوع تخريب که در بيشتر مناطق شاهد آن بوده ايم، مواردي از جمله در شهرستان روانسر و همچنين بيمارستان اروميه را مي توان به عنوان نمونه هاي شاخص معرفي کرد.
    - الگوي بعدي در آسيب هاي وارده به ساختمان هاي منطقه که بسيار شايع است و در اکثر زلزله هاي رخ داده در جهان به عنوان الگويي غالب، قابل مشاهده است مربوط به ترک هاي ايجادشده در جداره ساختمان ها ناشي از بروز برش، بلندشدگي، جداشدگي مصالح يا جابه جايي ديوارها است.
    - بحراني ترين الگوي تخريب در اين زلزله مربوط به حالتي است که در آن نيروي جانبي زلزله، بر مقاومت المان هاي داراي وظيفه غلبه کرده و پايداري سازه از حيث کلي دچار اختلال خواهد شد. از اين نوع خسارت مواردي در جوانرود و محله کرناچي کرمانشاه گزارش شده است.
    قابل ذکر است که الگوهاي تخريب بيان شده صرفا براي ساختمان هاي شهري بر اساس آمار منتشرشده تا لحظه تدوين اين گزارش است. واضح است که با توجه به شدت بالاي زلزله، بسياري از منازل روستايي که غالبا از سيستم هاي مصالح بنايي و بدون انسجام لازم ساخته شده اند، آسيب هاي فراواني در اين زلزله متحمل شده اند. همچنين در اين زلزله تعدادي از ساختمان هاي مهم و تاثيرگذار به همراه شريان هاي حياتي نيز آسيب ديده اند که از جمله آنها مي توان به ساختمان بيمارستان سرپل ذهاب اشاره کرد که در اين سانحه بخش زيادي از نيروهاي امدادي مستقر در بيمارستان بر اثر تخريب اين ساختمان در زير آوار مانده اند.
    
    

    
    *مدير بخش زلزله مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي
    
    
    شب وحشت / ابعاد فني زلزله مهيب غرب بررسي شد
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4193 به تاريخ 23/8/96، صفحه 10 (گزارش)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 19 بار



آثار ديگري از "علي بيت اللهي "
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه فولاد
متن مطالب شماره 243، آبان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است