|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/10/21: داروين در ميان مسلمين
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4096
پنجشنبه سوم خرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3999 21/10/96 > صفحه 8 (كتاب) > متن
 
      


علم 
داروين در ميان مسلمين
نگاهي به كتاب مواجهه با داروين

نويسنده: محسن آزموده


    
    «اين بيچاره اصم و كر بوده است از استماع اين خبر كه عرب ها و عبري ها از چندين هزار سال است كه ختان مي كنند و با وجود اين يكي از آنها تاكنون مختون زاييده نشده است». «بيچاره»اي كه سيد جمال الدين اسدآبادي (١٨٩٧-١٨٣٩م.) اينگونه او را تحقير مي كند، چارلز اسپنسر داروين (١٨٨٢-١٨٠٩م.) واضع نظريه تكامل است: نظريه اي كه بدون ترديد يكي از تاثيرگذارترين نظريه هاي علمي در طول تاريخ دانش بشري است و نكته جالب توجه آن است كه اتفاقا انديشمند مسلمان ايراني، زيست شناس بريتانيايي دقيقا به خاطر همين نظريه به او مي تازد. البته اين واكنش انسان فرهيخته و باسوادي چون سيد جمال چندان عجيب و غيرمنتظره نبود، چرا كه داروين در سرزمين خودش نيز با عكس العمل هايي گاه به مراتب تند و تيزتر مواجه شد. مساله مهم اما اين است كه از همين عبارات سيدجمال آشكار مي شود كه او درك درستي از نظريه «انتخاب طبيعي» داروين نداشته و آن را با نظريه لامارك اشتباه گرفته است. البته چنان كه اميرمحمد گميني نوشته، «در آن زمان بيشتر تكامل گرايان، از جمله خود داروين، سازوكار لاماركي را مقبول مي دانستند» و روشي هم كه اسدآبادي براي نفي ديدگاه لامارك پيشنهاد مي كند، بسيار شبيه «آزمايشي است كه آگوست وايزمن براي رد اين نظريه انجام داده است. وايزمن طي چند نسل دم بچه موش ها را بريد و مشاهده كرد كه اندازه دم موش هاي نسل هاي بعد هيچ تغييري نكرده است.» واقعيت اين است كه قصه تاريخ تحول و بسط علم و نحوه پذيرش و رد نظريه هاي جديد علمي، آن طور كه فيلسوفان و مورخان علم گوشزد مي كنند، چندان به خود علم بستگي ندارد و عمدتا از عوامل و شرايط بيرون از دايره خود علم، مثل شرايط سياسي و اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي جامعه و حتي رويدادهاي فردي و شخصي اي كه براي دانشمندان به وقوع مي پيوندند، متاثر است. به همين خاطر چه بسا يك نظريه يا فرضيه علمي، با توان تبيين گري بالا براي پديده هاي مشهود، از سوي دانشمندي ارايه شود، اما اوضاع و احوال زمانه به گونه اي باشد كه آن فرضيه مورد اقبال قرار نگيرد و اصلا از سوي اهل علم روزگار مسموع واقع نشود. فرهنگ ديني يك جامعه و نوع و شكل قرائت رايج آن جامعه از سنت ديني خودش نيز يكي از مهم ترين عوامل در نحوه مواجهه با يك نظريه علمي است، بگذريم كه خود اين قرائت مسلط و رايج سخت متاثر از نظريه هاي رايج علمي زمانه است. براي مثال شكل برخوردي كه جامعه مسيحي به ويژه كليساي كاتوليك با نظريه گاليله و حتي خود او داشت، به دليل غلبه نجوم بطلميوسي و هماهنگ شدن آن با شيوه خاصي از خوانش متون مقدس مسيحيان بود، برداشتي كه آنچنان با ذهن و ضمير مسيحيان گره خورده بود كه به برساختن يك جهان شناسي خاص منجر شده بود و نظام معرفتي متناسب با آن را پديد آورده بود. پيوند اين نظام معرفتي و جهان شناسي با قدرت سياسي و اجتماعي و نقش اساسي اش در تثبيت و تقويت آن، سبب مي شود كه هر گونه نظريه تازه اي كه به نحوي از انحاء خللي در نظم پيشين وارد مي كند، به ديده ترديد نگريسته و با آن به شدت برخورد شود. داستان نخستين رويارويي جوامع اسلامي با نظريه تكامل داروين را نيز بايد در اين چارچوب نگريست: قصه اي خواندني و شنيدني كه عادل زيادات و اميرمحمد گميني در كتاب «مواجهه با داروين» بدان پرداخته اند و در آن به «روايت رويارويي سكولارها و مذهبيان عرب و عجم، اعم از مسيحي و مسلمان، در سرزمين هاي اسلامي» پرداخته و از «لطايف مواجهه با نظريه تكامل» سخن رانده اند. كتاب در دو بخش به معرفي مسير و چگونگي رويارويي نخبگان مسلمان و مسيحي در سرزمين هاي اسلامي، در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم ميلادي، با نظريه تكامل مي پردازد: در بخش يكم، ترجمه كتاب «علوم غربي در جهان عرب: ضربه داروين گرايي (١٩٣٠-١٨٦٠)» نوشته پژوهشگر اردني، عادل زيادات، پژوهشگر برجسته دانشگاه يرموك، ارايه مي شود. زيادات در پژوهش خود تاثيرات علم جديد، به ويژه نظريه داروين، را در ميان جريان هاي مختلف فكري سرزمين هاي عربي هلال حاصلخيز پي مي گيرد و ما را با ديدگاه هاي گروه هاي مختلف سكولار و مذهبي و مسلمان آشنا مي كند و در آن ميان نقش برجسته متفكران مسلمان، مخصوصا محمدرضا اصفهاني، و روش رويارويي او را با اين نظريه در كتاب مهم «نقد فلسفه داروين» بررسي مي‎كند. زيادات در نهايت نتيجه مي گيرد كه اصفهاني، به عنوان نماينده شيعيان، در مواجهه با اين نظريه، در مقايسه با ديگر علماي سنتي مسلمان و مسيحي، شايستگي بيشتري از خود نشان داده است.
     گميني، مترجم كتاب كه خود استاديار پژوهشكده تاريخ علم دانشگاه تهران است، معتقد است كه در كار زيادات بررسي عميق تر و جزئي تر آراي اصفهاني، به خصوص نقد او بر نظريه تكامل انسان داروين، صورت نگرفته است، به همين خاطر حاصل پژوهش مستقل خود در آراي اصفهاني را به ترجمه كتاب زيادات افزوده است. او همچنين در پيش درآمد خواندني كتاب، تاريخچه اي نظريه تكامل در غرب ارايه كرده است و در آن ضمن اشاره به زمينه هاي فكري پديد آمدن نظريه داروين، به نحوه مواجهه دانشمندان غربي و واكنش هاي داروين و طرفدارانش به آن اشاره كرده است، به خصوص كه ماده گراياني چون لودويگ بوخنر (١٨٩٩-١٨٢٤م.) و ارنست هكل (١٩١٩-١٨٣٤م.) و مهم تر از همه هربرت اسپنسر (١٩٠٣-١٨٢٠م.) «نظريه داروين را با فلسفه خود بسيار هماهنگ و آن را بخشي از فلسفه شان قلمداد مي كردند.» اين در حالي است كه خود «داروين هيچگاه وارد بحث هاي ديني و فلسفي نمي شد و اين كار را به ديگران واگذار مي كرد. او از هيچ كدام از عواقب احتمالي متافيزيكي نظريه تكامل دفاع نكرد». مترجم كتاب همچنين در بخشي تحت عنوان «مواجهه نظريه تكامل و اديان در سرزمين هاي اسلامي» به مسير ديگري نيز كه مسلمانان را با نظريه تكامل آشنا كرده، يعني آشنايي از طريق نوگرايان هندي و در راس ايشان سيد احمدخان (١٨٩٩-١٨١٧م.) مي پردازد. شايد در وهله نخست به نظر برسد كه پرداختن به تاريخ مواجهه ما با نظريه تكامل، جزو علاقه مندي هاي مورخان تاريخ علم و كرم كتاب هايي است كه فقط عاشق دانستن هستند، اما وقتي به ياد آوريم كه حتي در روزگار ما نظريه تكامل از كتاب هاي درسي حذف مي شود و بناست تا هيچ اشاره اي به آن نشود، اهميت بازخواني كژفهمي هايي كه مي كوشند علم را به قامت فهم ناكامل خود در آورند و جلوي پيشرفت دانايي را مي گيرند، آشكار مي شود.
    علم: داروين در ميان مسلمين / نگاهي به كتاب مواجهه با داروين
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3999 به تاريخ 21/10/96، صفحه 8 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 27 بار
    



آثار ديگري از "محسن آزموده"

  كودك غول سينماي جهان / نگاهي به كتاب «رنگين كمان روياها»
محسن آزموده، اعتماد 3/3/97
مشاهده متن    
  ايام عزت مستدام / به مناسبت تولد جناب استاد محمد علي موحد
محسن آزموده، اعتماد 2/3/97
مشاهده متن    
  مديريت كارآمد و انتظام ساختاري / جامعه شناسي فساد از نگاه العطاس
محسن آزموده، اعتماد 30/2/97
مشاهده متن    
  كارل ماركس ٢٠٠ ساله شد
محسن آزموده، اعتماد 30/2/97
مشاهده متن    
  وقتي«من»پديد مي آيد / درباره كتاب «گودل، اشر، باخ» برنده جايزه پوليتزر
محسن آزموده، اعتماد 27/2/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
صنايع زيرساخت هاي كشاورزي، غذايي، دام و طيور (دامپروران)
متن مطالب شماره 195، فروردين 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است