|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران96/10/21: فرش «پازيريك» نقشه تمدن ايران باستان
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6722
دوشنبه سي ام بهمن ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6690 21/10/96 > صفحه 10 (تاريخ) > متن
 
      


در مسير تاريخ 
فرش «پازيريك» نقشه تمدن ايران باستان


نويسنده: سهراب گنجي مراد*

فرهنگ و تاريخ ايران باستان آثار هنري و معماري حيرت آور فراواني از خود به يادگار گذاشته است، از مفرغ هاي غار کلما کره لرستان که بدنه اصلي بسياري از موزه هاي معتبر اروپايي و امريکايي را تشکيل مي دهد تا معماري عتيق و باستاني در پاسارگاد، تخت جمشيد و... که زبانزد خاص و عام است. اينها تنها گوشه اي از فرهنگ پر بار ايران باستان است. اما در ميان اين همه آثار باستاني و معماري که سراسر ايران و اقصي نقاط جهان را مزين کرده، به صورت استثنايي به آثار باستاني و هنري برمي خوريم که در حکم دايرةالمعارف فرهنگ ايران باستان هستند و آتشفشان فياض سمبل هاي پيچيده و تو در توي آن، کشف و رمز گشايي نشده است. قالي پازيريک يکي از اين آثار فاخر و يگانه است که ظاهر و بافت و رنگ آن هنرمندان جهان را مبهوت خود کرده و سمبل هايش، استادان راز آشناي فرهنگ ايران باستان را. فرشي که براي بيان رمزها و سمبل هاي مغاني آن به سال ها وقت نياز داريم. سمبل ها و رمزهاي متعدد و پيچيده که نه تنها در دسترس کاشف آن(پروفسور رودنکو) نبوده بلکه در متون درسي رشته فرش کشور ما نيز که مهد قالي پازيريک است هم جايي ندارد.
    
    کاوش در پازيريک سيبري
    پروفسور سرگئي رودنکو، باستان شناس روس در سال 1929 ميلادي -1308 هجري شمسي کاوش در محلي به نام «پازيريک» سيبري واقع در 80 کيلومتري مرز مغولستان در ميان کوه هاي آلتايي آغاز کرد. کاوش او از ميان يخ هاي گورکان سکايي، در سال 1949.م – 1328 ه.ش منجر به کشف قديمي ترين قالي پُرزدار جهان شد. فرشي از جنس پشم که رنگ هاي اصلي آن عبارت بودند از: قرمز سير، آبي، سبز، زرد کم رنگ، نارنجي، سبز متمايل به آبي که به رنگ پازيريک معروف است. فرشي در اندازه هاي 183×210 سانتي متر و با 3600 گره در دسي متر مربع که البته بر اثر سال ها يخ زدگي رنگ آن تغيير يافته است. اثري استثنايي که نه بوسيله ابزار و آلات باستاني بلکه با ميليون ها ليتر آب جوش بيرون آورده شد. بافته اي ايراني با قدمتي 2500 ساله که چشم جهانيان را خيره و منطقه گمنام پازيريک را روي اطلس جغرافيايي برجسته نمود. گورستان يخ زده منطقه پازيريک نگاهدار چند هزار ساله شناسنامه فرهنگي و هنري اي بود که يک پنجم آن از بين رفته بود.
    
    پازيريک، فرش ديروز و امروز
    ايران سرزمين خلق حماسه ها و مهد فرهنگ و هنر بوده است. در پيوند تاريخ و هنر، اسناد مکتوب بر اين نکته اشاره دارند که حرفه بافت فرش از ديرباز در اين سرزمين کهن، با بهترين مواد، زيباترين نقوش بومي و محلي و رنگ هاي چشم نواز در جريان بوده است.
    اينک کارشناسان پس از گذشت سال ها، اين سوال را مطرح مي کنند که چگونه قالي 2500 ساله با قالي هاي امروزي برابري مي کند. مهارت به کار گرفته شده در تارو پود پازيريک چنان تکامل يافته است که نمي تواند کار يک يا دو نسل باشد. بافت قالي چنين شاخص و ظريف لااقل به 500 سال پيشينه و مهارت نياز دارد. آنها معتقدند، با توجه به سابقه تاريخي بافت فرش در ايران باستان، اسلوب به کار رفته در بافت، طراحي و رنگ هاي متنوع و قرينه سازي کامل در چارچوب نقشه اي متوازن و يکدست که در بافت رعايت شده، اين نادره دوران را فرشي ايراني و امروزي مي دانند. پروفسور رودنکو، کاشف فرش مذکور، نخستين فردي بود که پس از مطالعات جامع، در کتاب خود با نام «مقابر يخ زده سيبري» از ايراني بودن اين فرش سخن گفت و از رازهاي نهفته در پس تمدني قديمي و متعالي، موشکافانه پرده برداشته است.
    دکتر سيروس پرهام متخصص قالي ايراني، درباره اين نادره دوران چنين مي گويد: «به سال 1949 مسيحي، سرگئي رودنکو باستان شناس روس هنگام کاوش در گورهاي اقوام سکايي منطقه پازيريک... به يافتن دست بافته اي کامياب شد که تاريخ فرش بافي را سر به سر ديگرگون کرد. از ميان يخ هاي «گور شماره 5» پازيريک بيرون آمده بود؛ دو هزار و پانصد ساله، نه همان گره بافته و خوابدار بلکه بسيار ظريف و ريز بافت و به همان اسلوب قالي بافي زمان ما. اين بزرگ ترين کشف تاريخ فرش بافي بيش از هر چيز از اين حيث يکتايي و اهميت داشت که يگانه نمونه فرش گره بافته بود (و هنوز هم هست) از عصر هخامنشيان تا يک هزار و پانصد سال بعد از آن. پيدا شدن قالي پازيريک تمامي فرضيه هاي به ظاهر استوار و به اصطلاح «آکادميک» را درباره قدمت قالي بافي بي اعتبار ساخت و تاريخ آن را به بيش از دو هزار و پانصد سال رساند. پيش از کشف قالي پازيريک (که خدا مي داند دو هزار و چند صد سال در انجماد کامل محفوظ مانده است) تنها پاره پاره هايي از فرش پرزدار به دست آمده بود که عمر هيچ يک به هزار سال نمي رسيد... با کشف قالي پازيريک به يقين پيوست که هنر و صنعت گره بافي قدمتي کمتر از سه هزار سال ندارد، چون چنين فرشي با آن اسلوب پيشرفته به کمال، دست کم پنج قرن سنت قالي بافي پشت سر داشته تا بدين مرتبه از تکامل رسيده است.»
    
    مهارت خيره کننده قالي بافان ايراني
    «ماريا خنيينا» (دبيرکل بخش فرهنگ هاي ماقبل تاريخ و مدير آثار باستاني سيبري در شوروي سابق) در مجله «پيام يونسکو» مي نويسد: «در سال 1929 اس. اي. رودنکو و م.پ. گريازنف از لنينگراد کاوش يک گور قديمي را که در ارتفاع 1600 متري در پازيريک سيبري قرار داشت، آغاز کردند و اين گور در دره اولاکان قرار گرفته که گذر از او دشوار است. کاوش هاي انجام شده در نخستين گورگان يخ زده نتايج بسيار جالبي داشت، زيرا اشياي مدفون در اين گورگان از مواد از بين رفتني درست شده بود، ولي کاملاً محفوظ مانده بود. چهار گورگان يخ زده در سال هاي 1949-1947 به وسيله گروه جديد زير نظر اس. اي رودنکو کاوش شد و نتايج آن جنجال به پا کرد. وقتي از گورهاي يخ زده پازيريک فرش ها، لباس ها، اجساد موميايي، يک ارابه، اسب هايي با زين و برگ شاهوار، وسايل آشپزخانه، آلات موسيقي و غيره بيرون آمد که همه متعلق به بيش از 2500 سال پيش بود، نام پازيريک که تا آن زمان ناشناخته بود، شهره آفاق شد... در ميان گنجينه هاي کشف شده در پازيريک، بخصوص يک قالي پشمي با گره هاي محکم و رنگ هاي زنده، شهرت دارد. اين فرش که تقريباً چهار گوش است در حدود 2 متر مربع وسعت [حدود 4 متر مربع مساحت] دارد و تصوير سوارکاران، آهوان در حال چرا، جانوران افسانه اي با سر عقاب و بدن شير بر آن نقش بسته اند و حاشيه اي گلدار آن را زينت بخشيده است. اين قديم ترين قالي دنياست که گواه مهارت خيره کننده قالي بافان ايراني است.»
    منطقه پازيريک که اين قالي در آنجا کشف شده، فاقد پيشينه تمدن والايي است، اين قالي و ساير اقلام ظريف از ايران و جاهاي ديگر خريداري و دادوستد مي شده است.
    پروفسور هانس اي. وولف آلماني در کتاب «صنايع دستي کهن» در اين باره مي نويسد: «اين قالي نسج بسيار ظريفي دارد و در هر اينچ مربع [5/2 سانت در 5/2 نيم سانت] 570 گره خورده در صورتي که قالي هاي پشمي خرسک امروزي 80 گره و بهترين قالي ابريشمي 800 گره دارد. گره هاي قالي قيورد و از نوع گره هاي به اصطلاح تُرکي است. اگر در نظر بگيريم که سکاها و ترک ها در آسياي مرکزي همسايه بودند، اين سوال پيش مي آيد که از ترک ها و ايرانيان کدام يک مبدع و مبتکر قالي بافي بوده اند؟ جزئيات طرح قالي نشان مي دهد که بي هيچ گفت و گو اين قالي ايراني است.»
    پازيريک قديمي ترين فرش جهان در حال حاضر در موزه آرميتاژ سن پترزبورگ روسيه نگهداري مي شود.
    
    منابع در دفتر روزنامه موجود است
    
    *پژوهشگر تاريخ و فرهنگ
    
    در مسير تاريخ: فرش «پازيريك» نقشه تمدن ايران باستان
    


 روزنامه ايران، شماره 6690 به تاريخ 21/10/96، صفحه 10 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 15 بار
    



آثار ديگري از "سهراب گنجي مراد"

  هومر، معلم اول و حكيم توس / يادداشت هاي ايران باستان
سهراب گنجي مراد *، ايران 5/6/96
مشاهده متن    
  كوروش كبير، وراي كاست ها
سهراب گنجي مراد*، ايران 22/5/96
مشاهده متن    
  كوروش كبير: موبد شهريار
سهراب گنجي مراد*، ايران 16/5/96
مشاهده متن    
  فريدون و جم را خَلَف چون تو نيست / يادداشت هاي ايران باستان
سهراب گنجي مراد*، ايران 8/5/96
مشاهده متن    
  كي سياوش و خاندان سيمرغ
سهراب گنجي مراد*، ايران 1/5/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه مديريت ارتباطات
متن مطالب شماره 93، بهمن 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است