|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/10/21: طنزنويسي و تعريض
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4032
چهارشنبه دوم اسفند ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3999 21/10/96 > صفحه 14 (غير قابل اعتماد) > متن
 
      


تخته سياه طنز 
طنزنويسي و تعريض


نويسنده: اسماعيل اميني

حافظ مي فرمايد:
     با خرابات نشينان ز كرامات ملاف/ هر سخن جايي و هر نكته مكاني دارد
     اين بيت را اگر در جايي بخوانيم كه كسي دارد خالي بندي مي كند و حرف هاي غيرمعقول مي زند، آن شخصِ لاف زن، مي فهمد كه ما فهميده ايم. پس اگر آدمِ فهميده اي باشد، يعني اگر شعر بلد باشد و عقل و شعور داشته باشد، ساكت مي شود: اما اگر اهل شعر و نكته سنجي نباشد، نه تنها ساكت نمي شود بلكه از ما تشكر مي كند كه با شعر حافظ، به او دلگرمي داده ايم.
     وقتي براي انتقاد يا شوخي يا استهزا، سخني بيان شود كه در آن صفات و مستنداتي باشد، اما به موصوف و مسنداليه، اشاره مستقيم نشود، به اين كار اصطلاحا «تعريض» مي گويند.
     در يك جلسه شعر، جواني تازه كار، شعري خواند پر از غلط وزن و قافيه و معنا، بعد گفت: اين شعر را فلان استاد تاييد كرده است. جالب آنكه آن «فلان استاد» هم شاعري بود با شعرهاي سست و ناتندرست.
     يكي از بزرگان جلسه گفت: «ذات نايافته از هستي بخش/ كي تواند كه شود هستي بخش؟»: آن شاعر ناشي البته ظرافتِ اين تعريض را درنيافت و به خواندنِ شعرهاي پُر از غلط ادامه داد.
     «تعريض» اغلب در مكالمه حضوري شكل مي گيرد: مثلا وقتي كسي پُرحرفي مي كند، يكي از حاضران بگويد: بسياردان، كم سخن است.
     معناي نهفته اين جمله آن است كه: پُرگويي نشانه كم دانشي است.
     استفاده از تعريض براي طنزآفريني در متن، هم در جاهايي كه مكالمه هست و هم در جاهاي ديگر، ميسر است.
     نمونه تعريض در مكالمه:
     برو اي ايكس از ميخانه بيرون
     كه اينجا، جاي گاو و خر نباشد
     (ناصرفيض، املت دسته دار، ص١٣٣)
     در اين بيت، مخاطبِ شاعر كه «ايكس» است، بطور پوشيده به گاو و خر تشبيه شده است. وقتي ساختار تشبيه در كلام نباشد، اما رابطه تشبيهي برقرار باشد، آن را «تشبيه مُضمر» مي نامند. مانند اين بيت حافظ كه در آن تشبيه مضمر است:
     يار دارد سر آزردن حافظ، ياران
     شاهبازي به شكار مگسي مي آيد
     يار قصد آزارِ حافظ را دارد، انگار كه عقاب به شكار مگس برود.
     بيشتر وقت ها به كار بردنِ ضرب المثل ها، درواقع نوعي تشبيه پوشيده (مضمر) است. مثلا وقتي كسي مي گويد: يك مو از خرس كندن غنيمت است: شخص خسيس را بطور پوشيده به خرس تشبيه كرده است: اما اين تشبيه چون صراحت ندارد، گزنده نيست.
     تعريض هم همين گونه است: مثلا وقتي در برابر كسي كه اخمو و بداخلاق است، اين مصراع را بخوانيم:
     خنده آيينِ خردمندان است
     چون بي خردي او را به صراحت و مستقيم نگفته ايم، چندان گزنده نيست كه واكنشي برانگيزد.
     به اين بيت از ناصر فيض نگاه كنيد:
     اين همه موي بي قواره كه چه؟
     توي هر كوچه چند سلماني است
     (املت دسته دار، ص٣٨)
     در مصراع اول، جمله پرسشي است اما قصد آن پرسش نيست: يعني شاعر توقع ندارد كه صاحبِ آن موي بي قواره، درباره فلسفه آن همه موي بي قواره اش، به او توضيح بدهد. اين پرسش به قصد انتقاد و سرزنش است: چنان كه در مصرع بعد، جمله خبري، اين قصد را نشان مي دهد: توي هر كوچه چند سلماني است. در اينجا هم، جمله خبري براي خبررساني نيست: يعني شاعر مي داند كه صاحب آن موي بي قواره، نيازي به اين خبر ندارد كه: توي هر كوچه چند سلماني است: اما مي خواهد بگويد: چرا با آنكه اين همه سلماني هست، تو اين همه موي بي قواره داري؟
     پشت سر اين جمله خبري، يك جمله امري است: برو سلماني و موهاي بي قواره ات را اصلاح كن!
    تخته سياه طنز: طنزنويسي و تعريض
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3999 به تاريخ 21/10/96، صفحه 14 (غير قابل اعتماد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 11 بار
    



آثار ديگري از "اسماعيل اميني"
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه موعود
متن مطالب شماره 204-205، بهمن و اسفند 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است