|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/10/21: همي دانم كه رنج خود فزايم
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4189
يكشنبه يكم مهر ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3999 21/10/96 > صفحه 16 (صفحه آخر) > متن
 
      


نگاه آخر 
همي دانم كه رنج خود فزايم
درس «كتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»

نويسنده: سيد محمد بهشتي

در بررسي كتابي كه اخيراً با عنوان «كتابچه...» به همت جناب بهمن بياني تصحيح و توسط انتشارات مجلس منتشر شد و تفريق بودجه دولت در اواخر دوره ناصرالدين شاه قاجار را به تفصيل بيان مي كند، به ناكجا شدن «جا» ها در اثر اولويت دادن به اعتباريات بيش از ريشه ها در موضوع تقسيمات كشوري معاصر سخن گفتيم. حال مي خواهيم درباره يكي ديگر از عوامل دخيل در توليد ناكجا سخن بگوييم.
     «كتابچه» معلوم مي كند كه ۱۳۱ سال پيش باج و خراج منبع اصلي درآمد دولت بود. باج همان بار معنايي را داشته كه امروز واژه ماليات دارد و خراج نيز همان عوارض گمركي است: گو اينكه امروزه هم آن و هم اين عموما معادل پول زور شده. باج از سه قشر اجتماع گرفته مي شد: مالكين زمين هاي كشاورزي به صورت نقدي يا جنسي، از عشاير با تعداد مشخصي از نفرات براي قشون و شماري از چهارپايان و از پيشه وران و صنعتگران و بازاريان شهر. خراج هم يا در نقاط مرزي يا پاي دروازه هاي شهر، موقع ورود و خروج كالاها از تجار و بازرگانان، ستانده مي شد.
     برخلاف آن دوران كه همه، از چوپان ميان صحرا تا اعيان پايتخت، باج و خراج شان به دولت را به عنوان امري بديهي مي پرداختند، در دوره معاصر نه تنها پرداخت ماليات و گمرك اصلا بديهي نيست بلكه تصور رايج دولت را بنا بر انحصار مالكيت منابع ملي محق دريافت ماليات و عوارض و... نمي داند. به همين دليل نه تنها قاچاق و فرار مالياتي فراگير است بلكه هركس به هر طريق از زير آن شانه خالي كرده و كار خود را نيز مستحسن مي پندارد: قاچاق مواد مخدر هم اگر كراهت دارد نه از بابت قاچاق بودن بلكه به دليل مذموم بودن مواد مخدر است.
     به نظر من دليل اصلي، سست شدن اتكاي اركان مديريت كشور بر تجربه تاريخي پس از مشروطيت، سپس ورود درآمد نفتي به بودجه دولت از دوره پهلوي اول و مخصوصا غلبه آن درآمد بر ديگر منابع با ملي شدن صنعت نفت است. درآمد بادآورده نفت براي نخستين بار يك منبع بالفعل و وافر را همچون زهري مهلك وارد شريان هاي كشور كرد كه رفته رفته انصراف همگاني از تمام دانايي تاريخي زيست در اين محيط حساس را موجب شد.
     نفت به مثابه يك منبع زيستي، در تاريخ ايران استثنا محسوب مي شود. هرچند ما در سرزميني سرشار از منابع غني زندگي مي كنيم ولي اين منابع هيچگاه نقد و بالفعل نبوده اند. ايران روي كمربند خشك و فقير بيابان هاي كره زمين واقع شده. تداخل كمربند كوهستاني آلپ- هيماليا با اين برهوت، شرايطي استثنايي پديد آورده و پويايي كوهستان استعدادها و قوه هاي بيابان را به دسترس نزديك كرده. اما بالفعل كردن آنها مشروط به تكاپويي دوچندان است: ابتدا در تشخيص و سپس فرا آوري. شرط ايجاد هر نوع ارزش افزوده در اين سرزمين اهليت است: يعني انس و الفتي تاريخي ميان انسان و محيط كه سبب شده تا محيط توسط انسان به «جايي» تبديل و انسان نيز توسط محيط «كسي» شود. تا پيش از آنكه درآمد نفت دولت ها را از تعامل با «كجايي» و «كيستي» ايران و ايراني مستغني كند، منبع درآمدي نيز نبود اگر براي حراست از «جاي» ها و «كيستي» ها تدبيرانديشي نمي كردند. هرچند مثال هاي نقض بسياري درباره ظلم و جور دولتمردان قاجار به ذهن خطور مي كند اما عموميت نداشته زيرا اگر چنين بود، ديگر فعاليت و انگيزه اي براي از قوه به فعل درآوردن منابع زيست توسط جامعه ايراني باقي نمي ماند و در نتيجه دولت هم محروم مي ماند.
     در هر دوراني كه عدالت برقرار نشده علم طغيان و تفرقه همه جا بلند بوده و حتي سقوط دولت هاي محتشم را سبب شده. نقل است كه وقتي راهزنان كمي پيش از سقوط صفويه كرمان را محاصره كردند، حاكم شهر با آنان بر سر پرداخت مبلغي براي خلاصي توافق كرد. سپس به متمكنين شهر روي آورد و با وعده حساب مبالغ گردآمده در ماليات، خطر را رفع كرد. اما وقتي هنگام سررسيد مالياتي، دولت مركزي از قبول وعده خودداري كرد، صداي اعتراض كرماني ها به پا خواست كه اگر هزينه امنيت را نيز بايد خود بپردازيم پس باج براي چيست.
     وابستگي متقابل دولت و جامعه به واسطه باج و خراج در طول تاريخ ايران منجر به گره خوردن منافع هر دو شده و خواه ناخواه برد يكي را منوط به برد ديگري كرده است. اما درآمد نفتي نه تنها اين تعادل را برهم زد بلكه منش ناشي از آن نيز به تمام عرصه ها بسط يافت و همه چيز و همه كس و همه جا را دچار احوالي ساخت كه استحصال منابع را تنها از طريق «به چنگ آوردن» ممكن مي داند. در اين ورطه، تعجب آور نيست اگر درآمد مالياتي براي دولت هاي معاصر حكم سالاد سر سفره را به عنوان كمكي پيدا كند و هرگز محلي براي اداره كشور محسوب نشود. همين است كه نه دولت ها انگيزه اي براي روشن كردن محل مصرف ماليات و گمرك دارند و نه جامعه تقاضايي براي شفاف سازي. زيرا تسري تفكر شكار منابع بالفعل اين امكان را در اختيار گذاشته كه متوهمانه سرزمين خود را لوح سپيدي براي نقش انداختن طرح هاي فانتزي دريابند. حال آنكه بر گرده شيري صبور اما دژم چنين بوالهوسي هايي بي عاقبت نمانده و واي به روزي كه صداي غرشش برخيزد.
    نگاه آخر: همي دانم كه رنج خود فزايم / درس «كتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3999 به تاريخ 21/10/96، صفحه 16 (صفحه آخر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 20 بار
    



آثار ديگري از "سيد محمد بهشتي"

  دگرگوني معماري مذهبي پس از انقلاب
سيد محمد بهشتي، اعتماد 20/5/97
مشاهده متن    
  محكم ترين سنگر در جنگ پيش رو
سيد محمد بهشتي، اعتماد 7/5/97
مشاهده متن    
  نماد اهليت شهروندان
سيد محمد بهشتي، اعتماد 14/4/97
مشاهده متن    
  در مثل مناقشه نيست!
سيد محمد بهشتي، شرق 9/4/97
مشاهده متن    
  اطوار كتاب نخواندن
سيد محمد بهشتي، اعتماد 23/3/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه فقه، حقوق و علوم جزا
متن مطالب شماره 7، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است