|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 96/11/24: رويا از گذشته خبر مي دهد و شايد از آينده
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3218
يكشنبه بيست و يكم مرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3085 24/11/96 > صفحه 8 (انديشه) > متن
 
      


رويا از گذشته خبر مي دهد و شايد از آينده
گزارشي از كتاب «روانشناسي خواب» فرويد


گروه انديشه: معروف است که سه ضربه تاج و تخت سروري بشر را روي سياره زمين بر هم زد: اولين ضربه را کوپرنيک زد وقتي ثابت کرد زمين نه تنها مرکز عالم نيست بلکه سياره کوچکي است که به گرد ستاره اي مي گردد؛ انسان ديگر مرکز و سرور کيهان نبود. دومين ضربه را ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ زد وقتي ثابت کرد انسان نه تنها گونه برتر روي زمين نيست و فرق چنداني ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ جانوران ندارد بلکه محصول يک فرآيند تکاملي است؛ ما ديگر سرور ساير جانوران هم نبوديم. سرانجام ضربه آخر را فرويد زد وقتي ثابت کرد انسان ها حيواناتي منطقي اند و تحت تاثير غريزه خود و تنها از بخش اندکي از وجودشان آگاه اند و رفتار و گفتار بشر سرچشمه مهم تري دارد، يعني «ناخودآگاه»؛ ما حتي ديگر سرور خودمان هم نيستيم. فرويد آخرين نمونه از اين حلقه بود که با کشف ضمير ناخودآگاه، بررسي ريشه نارسايي هاي رواني در گذشته و ايده ها و نظريات شگفت انگيز در روانکاوي و روانشناسي خواب، افقي جديد به سوي دانش و معرفت انسان از خود و جهانش گشود. آراي فرويد همچنان زنده است و البته به طرز حيرت انگيزي هنوز از سوي بسياري از جريان هاي فکري انکار مي شود، البته اگر از پيشرفت هاي اخير علمي بگذريم که بر حقارت انسان افزودند وقتي ثابت کردند ذهن انسان چيزي نيست جز ماشين پردازش داده ها و خود او شايد چيزي فراتر از يک کاربر نباشد. فرويد در کنار ابداعاتش در روانکاوي و روش هاي باليني ازجمله استفاده از تداعي آزاد، کشف انتقال و همچنين فرايند تحليلي روان شناسي، بازتعريفي از تمايلات جنسي ارائه کرد که شامل اشکال نوزادي هم مي شد و به او اجازه مي داد عقده اديپ را به عنوان اصل مرکزي نظريه روان کاوي مطرح کند. تجزيه و تحليل فرويد از خود و روياهاي بيمارانش به عنوان آرزويي تحقق يافته او را به مدلي براي تجزيه و تحليل علائم باليني و ساز و کار سرکوب رساند، همچنين کمک کرد نظريه خود را بسط و نشان دهد ناخودآگاه مرکز ايجاد اختلال در خودآگاه است. ازاين رو، آراي فرويد در باب خواب و رويا نيز بسيار جنجالي و تعيين کننده بودند. او نخست در سال ١٩٠٠ کتاب معروف «تعبير خواب» يا «تفسير رويا» را منتشر کرد که در آن به معرفي نظريه خود از تعبير خواب با توجه به ذهن ناهوشيار فرد و عقده اديپ مي پردازد. فرويد در اين کتاب از خواب رمزگشايي مي کند و به اين جهت، بخش هاي مهمي از اصلي ترين نظريات فرويد در زمينه سرکوب، سانسور، نظريه جنسي و رابطه خودآگاه و ناخودآگاه در اين کتاب طرح مي شود. فرويد کتاب مهم ديگري نيز در اين زمينه دارد که به تازگي با عنوان «روانشناسي خواب» با ترجمه احسان لامع ترجمه و منتشر شده است. او در اين کتاب که با زيرعنوان «روانکاوي براي مبتديان» منتشر شد، در هشت فصل به مکانيسم خواب، تحليل رويا، کارکرد رويا، فرايند اوليه و ثانويه سرکوب، و ناخودآگاه و خودآگاه مي پردازد و نشان مي دهد خواب ها محل تلاقي دارند و چرا رويا شکل تمايلات را تغيير مي دهد؟
    
     معناي خواب: روياها آرزوي تحقق يافته اند
     فرويد پرسش از معناي خواب را پرسشي دوبعدي مي داند: اول پرسش از اهميت رواني خواب و موقعيت آن نسبت به فرايندهاي رواني و دوم، آيا خواب معنايي دارد؟ آيا مي توان از ساير سنتزهاي ذهني، معنا و مفهومي از هر روياي واحد دريافت؟ او در ارزيابي خواب از سه جهت گيري عمده مي گويد که بسياري از فيلسوفان به يکي از اين سه جهت گرايش داشته اند، جهتي که هم زمان ارزش گذشته خود را حفظ کرده است: «از نظر آنان، شالوده خواب حالت خاصي از فعاليت رواني است که حتي مي توان آن را در حالات فراتر به مثابه الهام پنداشت... البته خيلي ها نه تنها پا را از اين فراتر مي نهند، بلکه تصريح مي کنند که روياها ريشه در هيجان هاي روحاني حقيقي دارند و تجلي بيروني قدرت هاي رواني اند که مانع حرکت آزاد آنها در خلال روز شده اند. بسياري از مشاهده گران اذعان مي کنند عمر خواب قابليت دستاوردهاي فوق العاده اي در هر صورت و در زمينه هاي خاص دارد (حافظه)». فرويد به نويسندگان پزشکي هم اشاره مي کند که «با طرد مسئله فوق به سختي مي پذيرند که خواب پديده اي رواني باشد. به باور آنها روياها منحصراً از طريق محرک ناشي از احساس يا جسم، تحريک و آغاز مي شوند و به رويابين مي رسند يا ناشي از مزاحمت هاي تصادفي ارگان هاي داخلي آنهاست. [در نظر آنها] خواب ها بيشتر از صدايي که انگشتان شخص ناآشنا با موسيقي روي صفحه کليدساز ايجاد مي کنند، در پي معنا و اهميت نيستند، همه ويژگي هاي حيات خواب به مثابه تقلايي نامنسجم ارگان هاي خاص يا عناصر غشايي مغز به دليل برخي محرک هاي فيزيکي است». (ص٨-٩) در مقابل به اعتقاد راسخ مردم هم اشاره اي مي کند که خواب را معنادار مي دانند، چنان که معنايي از محتواي معمايي و عجيب آن بيرون مي کشند که انگار خبر از آينده مي دهد. ادعاي جنجالي فرويد آنجا شکل گرفت که جانب مردم را گرفت تا پزشکان. به نظر او ديدگاه مردم درباره خواب که ريشه در خرافات دارد، به واقعيت نزديک تر است تا ديدگاه پزشکي. اما چطور؟ او با استفاده از روش هاي نوين بررسي روان شناختي به نتيجه جديدتري دست يافته بود.
     در نظر فرويد همان قدر که مشغوليت هاي ذهني و احساسات خاص ناشي از ترس مکرر در هوشياري عجيب است، روياها هم در هوشياريِ پس از بيداري عجيب به نظر مي رسند، چون «منشا آنها هم مانند منشا روياها در هشياري ناشناخته است». فرويد نشان مي دهد «روياها آرزوي تحقق يافته را به ما نشان مي دهند. آنها واقعيت عملي شده و حاضر را نشان مي دهند. خوابي که مي بينيم در اصل شامل صحنه هاي هرچند ناقص به خصوص تصاوير بصري احساس ما هستند». (ص٢٤) البته فرويد بين محتواي آشکار و پنهان رويا فرق مي گذارد که ما را به اين نتيجه مي رسانند کل محتواي رويا حاصل افکار درون روياست و تقريباً تمام فکر خواب در محتواي رويا نشان داده مي شود. پس هنوز تفاوتي معين وجود دارد.
     چون «آنچه به عنوان محتواي ضروري آشکار و برجسته تر مي شود، بايد با نقش تابعي که در ميان تفکرات خواب ايفا مي کند، رضايت بخش باشد و آنچه ناشي از عواطف ماست و گفته مي شود که در بين تفکرات خواب مهم تر جلوه مي کنند، خود را در محتواي رويا نشان نمي دهد». (ص ٣٢) بنابراين فرويد اين پديده را چنين توصيف مي کند: «در خلال روياگري، فشردگي فيزيکي از تفکرات و مفاهيمي جريان پيدا مي کند که در قضاوت ما نياز به چنين تاکيدي ندارد. هيچ فرآيند ديگري نمي تواند تا اين حد در پنهان سازي معناي يک خواب و ناشناخته ساختن ارتباط بين محتواي رويا و تفکرات خواب مبهم باشد». (ص٣٢) فرويد روياگري را يک فرايند کاملا ويژه رواني مي داند که شبيه هيچ چيزي نيست: «رويا معناي سري دارد و ظاهراً آن معنا تحقق آرزوست». (ص٦٦) بنابراين تحليل رويا بسيار اهميت خواهد داشت. چون روشن مي شود در دل رويا معنا و ارزشي رواني نهفته است و نمي توان انتظار داشت اين معنا به سادگي تفسير شود. مثل تعريف صحيح ولي از نظر فرويد کليِ ارسطو که خواب را دنباله فکر رويابين مي دانست تا موقعي که خفته است.
    
     رويا چطور شکل نمايش مي گيرد؟
     اما چطور روياها تحقق آرزويند و تنها انگيزه آن؟ در پاسخ به اين سوال مي توان دو سيستم خودآگاه و ناخودآگاه معروف فرويدي را در اين ادعا ديد. در نظر فرويد «روياها محصول سيستم ناخودآگاهند که فعاليت شان چيزي جز برآورده کردن آرزو نيست. روياها در شبکه اي ارتباطي قرار دارند که ساير ساختارهاي روحي نيز در آن جاي دارد. اگر سيستم ناخودآگاه وجود داشته باشد روياها محصول و نمود آن هستند و هر رويايي ممکن است مدلول تحقق يک آرزو باشد». (ص١٠٥) فرويد به طور خلاصه تحليل خود را چنين توضيح مي دهد: کار هنگام بيداري ممکن است هنوز باقي مانده موثر و فعالي باقي گذاشته باشد، ممکن است ميل ناخودآگاهانه اي را تحريک کرده باشد. اين دو مورد ممکن است مصادف شوند. سپس روشن مي شود، هنگام روز يا فقط هنگامي که خواب فرا مي رسد، ميل ناخودآگاه راهي به اين باقي مانده هنگام روز براي خود باز مي کند و شدت و مختصات خود را به آنها منتقل مي کند و در حقيقت عمل انتقال را به انجام مي رساند. آنگاه با ميلي که خود را به عناصر جديد منتقل کرده ظاهر مي شود و يا اينکه فلان ميل جديد سرکوب شده توان خود را از ناخودآگاه باز مي گيرد و به جنب وجوش مي افتد و به آساني از راه طبيعي جريان هاي فکر، به واسطه حالت نزديک به خودآگاهي که قسمتي از آن از نيروي گرفته شده ممکن است به عالم خودآگاهي راه يابد، با سانسور مواجه مي شود که هنوز فعال است. اينجاست که دستخوش يک جابه جايي تازه مي شود که پيش تر توسط عمل انتقال مهيا شده بوده است. در اين هنگام در راهي است که ممکن است به انديشه ثابت، به انديشه هاي هذياني و غيره منتهي شود. فرويد همه اينها را افکاري مي داند که با پديده انتقال تقويت شده و با سانسور از شکل افتاده و دگرگون شده اند. اما حالت نزديک به خودآگاهي به آن اجازه دورتررفتن از اين را نمي دهد. پس به نظر مي رسد اين سيستمي که توضيح داده شد ظاهرا با پايين آوردن درجه تحريک پذيري خود از خودش حراست کرده باشد. از اين رو، فرويد اضافه مي کند که فرايند رويا مسير واپس گرايانه را طي مي کند که اين مسير با ويژگي حالت خواب باز مي شود و بدين طريق به وسيله گروه هاي حافظه جذب در آن مي شود. فرويد نتيجه مي گيرد رويا در مسير واپس گرايي شکل نمايش مي گيرد. (صص١٠٩-١١٠)
     فرويد همچنين به خوبي نشان مي دهد که رويا برگرفته از افکار و تصورات روزانه ماست و نمي تواند مانع از شکل گيري روابط روزانه شود. او اين امر را حافظ محتواي صحيح رويا مي داند. چون فرايند رويا برخوردار از مکانيسم ارتباط است. بر همين اساس روياها بايد حافظه اي بسيار قوي داشته باشند که اطلاعات و اتفاقات مربوط به دوران کودکي را در دسترس دارند. بماند که روياها رويدادهاي بي اهميت روز پيش را انتخاب مي کنند و نمي توانند به موضوع مهم روز بپردازند مگر آنکه فراتر از اتفاقات فعاليت هاي روزانه ما باشد. پس با تحليل رويا مي توان اندکي وارد سازمان و چگونگي اين وسيله شد که فرويد آن را از حيرت انگيزترين و اسرارآميزترين وسايل مي دانست. هرچند فرويد آن را آغاز کاري مي دانست که به ما اجازه مي داد به جاهاي ديگري هم دست يابيم. به نظر مي رسد حق با فرويد بود که جانب مردم را گرفت نه پزشکان منتها با اين تفاوت که خواب بناست خبر از گذشته دهد، شايد هم از آينده. فرويد خود نيز اذعان داشت که نمي توان گفت چطور، ولي «اينکه روياها مي توانند از آينده خبر دهند عاري از حقيقت نيست». (ص١٦٢) با اين حال، تاکيد داشت که بهتر است بگوييم: رويا از گذشته خبر مي دهد چون همه رگ و ريشه آن از گذشته است.
    رويا از گذشته خبر مي دهد و شايد از آينده / گزارشي از کتاب «روانشناسي خواب» فرويد
    


 روزنامه شرق ، شماره 3085 به تاريخ 24/11/96، صفحه 8 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 19 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله آموزه هاي قرآني
متن مطالب شماره 27 (پياپي 52)، بهار و تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است