|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/12/22: سربازگيري از ايرانيان در عثماني
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4431
سه شنبه سوم مهر ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4289 22/12/96 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


سربازگيري از ايرانيان در عثماني
تلاش هاي دولت همسايه براي جبران كسري نيروي جنگ



    در زمان سلطان عبدالحميد عثماني از آنجا که تعداد سربازان عثماني در بين النهرين به اندازه کافي نبود، قانوني تصويب شد که به موجب آن مقرر شد فرزندان ايرانيان بي شماري که در عثماني زندگي مي کردند و از طريق پدرشان تبعه ايران و از سربازي معاف بودند، از اين به بعد تبعه عثماني به شمار رفته و ملزم به خدمت در سپاه عثماني شوند.
    اين قانون که در ۱۳۰۴ ق/ ۱۸۸۷ م به تصويب رسيد، مغاير قانوني بود که در ۲۱ذي القعده ۱۲۹۲/ ۱۹ دسامبر ۱۸۷۵ ميان ميرزا محسن خان معين الملک، سفير کبير ايران و محمد راشد، نماينده عثماني در استانبول، منعقد شده بود. بنا بر ماده ششم اين قرارداد مقرر شده بود: «تبعه ايران که در ممالک عثماني اقامت دارند، به صفت تبعه خارجه هستند، مثل ساير تبعه خارجه از خدمات و تکاليفي که مخصوص و منحصر به تبعه عثماني است، مانند خدمات و بدلات عسکريه مستثني خواهند بود.» ايران از آغاز به اين قانون که با اصول و قوانين بين المللي مغاير بود، اعتراض داشت و با تلاش هاي فراوان توانست در ۱۳۰۵ ق/ ۱۸۸۸ اولاد ايراني را که قبل از انتشار نظام نامه ۱۳۰۴ ق/ ۱۸۸۷ از مادران عثماني متولد شده اند، از خدمت نظامي معاف کند.
    در ۱۳۲۵ ق/ ۱۹۰۷ در نجف براي سربازگيري سرشماري عمومي آغاز شد که به اعتصاب کسبه ايراني و تعطيلي بازار نجف منجر شد. سپس بازاريان به خانه هاي مراجعي مانند آخوند خراساني و آقا ميرزا حسين رجوع کردند. نماز جماعت مساجد نجف نيز ترک شد و ضرب الاجل يک هفته اي براي لغو سرشماري تعيين شد. اين که در ۱۳۲۷ ق/ ۱۹۰۸ که ايران درگير گرفتاري هاي داخلي و انقلاب مشروطه بود، بار ديگر عثمانيان قانون را اجرا کردند و همه اولاد ايرانيان را که از زنان عثماني و در خاک اين کشور مشغول کسب وکار بودند، بدون استثنا تبعه خودشان به شمار آوردند و بالاجبار وارد قشون دولتي کرده و هزاران تن از آنان را در جبهه هاي بالکان به کشتن دادند. اين تعديات دولت عثماني بيش از پيش مليون ايراني را پريشان کرد و مجلس شوراي ملي را که با تمامي قوا با مستبدان و شاه در کشمکش بود، ناراحت و مضطرب کرد. اما عملا موفق نشد براي ممانعت از اين کار اقدامي کند.
    در ۱۳۳۲ ق/ ۱۹۱۳ سربازگيري فراگير دولت عثماني از ساکنان عتبات عاليات آغاز شد. عثمانيان با بي توجهي به قوانين تابعيت اتباع خارجه، سربازگيري از ميان ايرانيان و حتي از ميان طلاب مدارس علوم ديني را آغاز کردند. در ۱۳۳۴ ق/ ۱۹۱۶ روس ها قصر شيرين را تصرف کردند و حکومت موقت مهاجران به رهبري نظام السلطنه را به بغداد عقب نشاندند. در اين شهر نظام السلطنه طي ملاقاتي با انورپاشا، وزير جنگ عثماني، به وي گفت که همه ايرانيان خاک عثماني را مسلح کند و به بغداد بفرستد. انورپاشا هم به بهانه «اتحاد اسلام» دستور داد که همه ايرانيان استانبول را گرفته و به ميدان گردآوري سپاه بفرستند. به «جمعي که در دکان نشسته بودند فرصت ندادند که دکان را ببندند. همين طور اسباب و مال التجاره در دکان ريخته، آنها را کشيدند و به پاسگاه بردند و همه را پياده روانه مال تپه کردند.»
    از اين افراد هرکس توانايي مالي داشت با پرداخت پول از اين مهلکه گريخت، اما بقيه را به جبهه سوريه فرستادند و به کشتن دادند. بعد از آنکه انگليسي ها موفق شدند بغداد را تصرف کنند، همان ايراني هايي که با پرداخت پول از خدمت نظامي گريخته بودند را دوباره جمع کرده و به جبهه عراق بردند که يا در جنگ کشته شدند يا از گرسنگي جان سپردند. ماموران عثماني براي اجراي فرمان هاي باب عالي مبني بر يادداشت اسامي ايرانيان در دفاتر نفوس خود و به عسکري بردن آنها و فرزندانشان نهايت تلاش و سختگيري را مي کردند. براي مثال زنان ايرانيان را تفتيش و کنترل مي کردند و هرکدام که ترک نژاد بودند، شوهرشان را تبعيد و اگر پسري جوان داشتند، به خدمت سربازي مي بردند. در موردي ديگر، ماموران عثماني به بهانه اينکه «در ايران تعيين نفوس نشده و هويت ايراني اساس ندارد و نمي توان به تذکره ايرانيان سنديت واقعي را داد.» در آناتولي به اتباع ايران فشار زيادي مي آوردند و تذکره هايشان را گرفته و مجبور به خدمت نظامي مي کردند. به رغم تلاش نماينده ايران در سفر به عثماني و حل مساله، دولت ايران درباره ارسال نامه و اعتبار مخارج سفر مساعدت نکرد؛ حتي تلاش هاي سفارت ايران در استانبول هم بي نتيجه ماند و ترک ها خطاب به آنها مي گفتند: «شما را به طور نيمه رسمي مي شناسيم.»
    در پي اقدام ها و تعدي هاي ماموران عثماني، اتباع ايران شکايات متعددي به نهادهايي همچون سفارتخانه ها، وزارت امور خارجه و مجلس شوراي ملي ارائه مي کردند. در ۲ ذي الحجه ۱۳۲۸/ ۵ دسامبر ۱۹۱۰ اهالي قصر شيرين طي تلگرافي به مجلس شرحي درباره مستثني بودن کليه اتباع خارجي از تکاليف عسکريه به جز اتباع ايران ارائه کردند و ضمن اشاره به قرارداد ۱۲۹۲ ق، که مطابق ماده ششم آن کليه اتباع خارجي از جمله ايرانيان از تکاليف و خدمات نظامي معاف اند، خواهان رسيدگي مقامات ايراني به موضوع و رفع اين بلاي عظيم از اتباع ايراني شدند. در همين سال نامه اي از طرف محمدامين خويي، امام جمعه خوي، به تهران ارسال شد که از دولت عثماني که ايرانيان مقيم عراق را بر خلاف اتباع ساير دولت ها مجبور مي کرد به خدمت نظامي بروند، انتقاد کرده و متذکر شده بود از آنجا که ايرانيان توانايي تحمل اين تکاليف و «تحميلات شاقه» را نداشته و عموم ايرانيان از طلاب و تجار و کسبه گرفته تا فقراي بي دست و پا در وحشت و اضطراب فرو رفته اند، بنابراين بايد به سرعت در اين باره اقدام شود.
    در ۲۱ ذي الحجه ۱۳۲۸/ ۲۴دسامبر ۱۹۱۰ شکايت ايرانيان مقيم عراق به مجلس شوراي ملي تقديم شد که از تعديات عثمانيان در «تحرير نفوس ايرانيان» و قصد آنها در وارد کردن «ايرانيان ملاکين و متوطنين و متولدين» به خدمت عسکري سخن مي راند. در اين نامه اشاره شده بود از هنگامي که در جرايد عثماني منتشر شده بود که «به استخدام عسکريه درآمدن ايرانيان» مطابق ماده ۱۱۰ قانون اساسي عثماني است، بر سوءرفتار و تعديات ماموران عثماني افزوده شد و باعث اضطراب و ترس بي اندازه ايرانيان شد؛ به طوري که از سه ماه قبل همه طبقات آيات الله، حجج اسلام، علماي عظام، تجار، کسبه و غيره به مراکز رسمي تهران و سفارت استانبول تلگراف زده و تظلم کردند، اما به هيچ يک از آنان جواب داده نشد. به غير از موارد گفته شده، در اسناد شکايات متعدد اتباع ايراني درباره مساله عسکري مشاهده شده است که در ادامه به تعدادي از آنها اشاره مي شود:
    
    ۱- نامه ايرانيان مقيم خانقين به وزارت خارجه درباره تعديات عثماني ها، که به اجبار آنها را از سر خانه و زراعت برده، اسامي شان را در دفتر نفوس قيد و داخل قرعه عسکر مي کنند و به همين خاطر جماعتي در کارپردازي متحصن، عيالشان سرگردان و محصولشان در بيابان رها شده است.
    
    ۲- تلگراف اصناف نجف اشرف به مجلس درباره اقدام ماموران عسکريه عثماني جهت تحرير نفوس فاطميه ايرانيان ذکورا و اناثا صغيرا و کبيرا درباره تابعيت آنها و اشاعه آن در جرايد عثماني، تقاضاي کشف اين بليه عظمي.
    
    ۳- عرض حال ايرانيان مقيم مندليج به مجلس، شرحي درباره شکايت از تعديات ظالمانه و فوق الطاقه حکومت عثماني و نيز اظهار رضايت از ناصرالوزاره، کارپرداز سابق آنجا و استعفاي وي به دليل کسري حقوق، تقاضا جهت بازگشت مجدد ايشان يا انتخاب شخص ديگري با معلومات عالي براي اين مقام.
    
    ۴- شکايت جمعي از اهالي کوفه به مجلس شوراي ملي درباره اقدامات ماموران عثماني براي تحميل خدمت عسکري به اتباع ايراني.
    
    ۵- عريضه مفصل ۷۸ ايراني ساکن عتبات به مجلس و شکايت از تعديات فوق العاده ماموران عثماني و به عسکري بردن آنها.
    
    ۶- تلگراف ايرانيان مقيم خانقين از قصر شيرين به مجلس و شکايت بابت سختگيري ماموران عثماني در اجبار در تذکره تابعيت و بردن آنها و فرزندانشان به عسکري و تقاضاي مساعدت و اقدام فوري در اين باره.
    
    ۷- سواد (رونوشت) کاغذ وزارت خارجه به سفارت کبري در استانبول درباره شکايات ميرزا موسي خان، کارپرداز بصره، از بي اعتدالي ماموران عثماني به حقوق اتباع ايران، از جمله اينکه مي خواهند آنان را داخل سلک عسکري کنند.
    منبع: مرتضي دهقان نژاد، «بررسي مساله تغيير تابعيت اتباع ايران و عثماني»، تحقيقات تاريخ اجتماعي، ۱۳۹۵.
    
    سربازگيري از ايرانيان در عثماني / تلاش هاي دولت همسايه براي جبران کسري نيروي جنگ
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4289 به تاريخ 22/12/96، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله دانشگاه علوم پزشكي اراك
متن مطالب شماره 3 (پياپي 132)، خرداد و تير 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است