|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/1/27: شباهت ها و تفاوت هاي فئوداليسم در ايران و اروپا
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4497
يك شنبه 25 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4305 27/1/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


شباهت ها و تفاوت هاي فئوداليسم در ايران و اروپا


نويسنده: عباس كريميان


    از اواخر سده پنجم تا اواسط سده هفدهم ميلادي، اروپا شاهد شکل گيري شيوه اي از حکومت بود که در آن، منشا قدرت سياسي و اقتصادي، زمين بود. اربابان و مالکان بزرگ زمين دار (فئودال ها) به همراه روحانيون مذهبي در کنار پادشاه، سه راس قدرت سياسي را تشکيل مي دادند. از سوي ديگر، فئودال ها از طريق تصاحب محصول مازاد دهقانان، قدرت اقتصادي را در اختيار خود داشتند و سرف ها (کشاورزان، رعيت ها) در ازاي کار بر روي زمين فئودال ها بايد بهره اي را به آنان پرداخت مي کردند و مجبور به تعهدات ديگري نيز بودند که تمامي حقوق اجتماعي و اقتصادي را از سرف ها مي گرفت و آنان را به وسيله اي جهت تموّل بيش تر فئودال ها تبديل مي کرد. فئوداليسم برگرفته از واژه لاتيني قرون وسطي «فئودوم» (feudum) به معناي «قطعه زمين است» است. در واقع، «فئودوم» يا «في يف» (fief) زمين هايي بودند که اشراف در مقابل خدمات خود به پادشاه، دريافت مي کردند. تا انقلاب صنعتي و ظهور طبقه بورژوا و افزايش قدرت اين طبقه، نظام فئودالي در اروپا برقرار بود. اما اين پرسش به وجود مي آيد که آيا در سير تاريخي ايران نيز نظام فئوداليته بر مبناي آنچه در اروپا شکل يافت، وجود داشته است؟
    در اين نوع حکومت، مالکان و زمين داران بزرگ بر رعايا تسلط و حکومت تام داشتند. تمامي اختيارات و امتيازات از آن اربابان زمين دار بود و رعايا داراي حقوقي نبودند. در يک دولت فئودالي، داشتن زمين منشا قدرت سياسي محسوب مي شد و از ويژ گي هاي مهم آن مي توان به عدم تمرکز قدرت سياسي و وجود سلسله مراتب در ساختار قدرت اشاره کرد. نظام فئوداليسم در نتيجه فروپاشي جامعه برده داري يا در نتيجه فروپاشي کمون اوليه به وجود آمده و با وجود گوناگوني نحوه شکل گيري آن، به طور تقريبي در تمامي سرزمين هاي جهان، داراي ويژگي هاي مشخصي بوده است. همچنان که اشاره شد ويژگي مهم نظام فئودالي، عدم تمرکز قدرت سياسي و اقتصادي است. از ديگر ويژگي هاي اين نظام مي توان به وابستگي دهقانان به زمين، بهره مالکانه فئودال ها، نقش مذهب و موسسات مذهبي و نيز بسته بودن اقتصاد، اشاره کرد.
    با توجه به مطالب فوق، همواره اين پرسش مطرح بوده که آيا فئوداليسم شکل يافته در اروپا انطباقي بر تاريخ سياسي و اجتماعي ايران دارد؟ و آيا نظام ارباب - رعيتي ايران همان فئوداليسم اروپايي است؟ پس از انتشار «مانيفست کمونيست» در سال ۱۸۴۸ توسط مارکس و انگلس و طي ساليان بسط و گسترش ديدگاه هاي آنان، نگرش آنها نسبت به سير تحولات تاريخ جهان، بر مبناي ديدگاه ماترياليسم تاريخي بوده است، بدين معنا که تاريخ تحولات جهان بر مبناي کشمکش ها و منازعات طبقاتي (ميان طبقه استثمارکننده و طبقه استثمارشونده) شکل يافته است و براساس تفاوت ابزار توليد تقسيم بندي مي شود.
    بر مبناي اين ديدگاه، انسان ها در ابتدا و در دوره اي تحت عنوان «کمون اوليه» هيچ گونه مالکيتي بر ابزار توليد نداشتند و تمامي انسان ها به يک اندازه از مواهب طبيعي برخوردار بودند. در اين دوره دولت و مالکيت شخصي وجود نداشت، اما با شکل گيري مالکيت فردي، اساس نابرابري در تاريخ زندگي انسان ايجاد شد. در تحقيقات صورت گرفته از سوي محققان مارکسيست، دوره مادها برابر با دوره برده داري در ايران منظور مي شود. اين محققان برآنند که در اواخر دوره اشکاني روابط مبتني بر برده داري جاي خود را به نظام فئودالي داده است. اما از نظر آنان روند تکامل روابط فئودالي در ايران از زمان پادشاهي ساسانيان آغاز شده و سراسر تاريخ ايران تا زمان اصلاحات ارضي در سال ۱۳۴۲ داراي نظام فئودالي بوده است. عمده ترين ويژگي نظام فئودالي، عدم تمرکز قدرت سياسي بود اما وجود دولت نيرومند مرکزي و نظام متمرکز سياسي در تضاد با شرايط نظام فئودالي است، از اين رو مورخان مارکسيست براي غلبه بر اين تضاد، به نظام اقطاع در تاريخ ايران اشاره کرده اند و در پي آن بوده اند که اثبات کنند اقطاع داران از استقلال نسبتا کاملي در مقابل دولت مرکزي برخوردار بوده اند.
    اين محققان در مقابل دولت نيرومند ساساني به شش خاندان قدرتمند اشاره مي کنند که دولت مرکزي در قلمرو اين خاندان ها قدرتي نداشت، يا در دوره خلافت عباسيان، مالکان اراضي اقطاع از قدرت سياسي و اقتصادي بسياري برخوردار بودند و افزايش قدرت اين اقطاع داران موجب کاهش قدرت خلافت شد. در دوره مغولان نيز هر چند دولت مرکزي قدرتمندي بر سر کار آمد، اما به دليل عدم آگاهي ديواني مغولان، از ايرانيان بدين منظور استفاده شد، بنابراين در مناطق مختلف ايران، خاندان هاي قديمي به قدرت سياسي و اقتصادي رسيدند. در دوره مغولان علاوه بر حکومت مرکزي، ماموران ديواني، روحانيان عالي مقام و اعيان محلي، قدرت سياسي و اقتصادي را در اختيار خود داشتند. در دوران صفويه، افشاريه، زنديه و قاجار نيز اين مطلب صادق است.
    
     مورخان در ايران شش نوع زمين و شش نوع مالکيت را تعريف مي کنند که عبارتند از:
    
    ۱) املاک سلطنتي: زمين هاي متعلق به شاه و دربار.
    
    ۲) املاک ديواني: اراضي متعلق به دولت که در ازاي پرداخت ماليات به روستاييان واگذار مي شد.
    
    ۳) املاک و اراضي مالکي: اراضي که مالکان آن نيازي به خدمت نظامي يا اداري نداشتند و اين اراضي به راحتي از طريق ارث منتقل مي شد.
    
    ۴) زمين هاي خرده مالکي: اين اراضي نيز خصوصي بودند و فقط به لحاظ وسعت کوچک تر از اراضي املاکي بودند.
    
    ۵) زمين هاي وقفي: شامل زمين هايي است که از سوي پادشاهان، خلفا و مالکان بزرگ به سود شخص يا موسسات مذهبي وقف مي شد.
    
    ۶) اراضي اقطاع (تيول و سيورغال): زمين هايي که در ازاي خدمتي اداري يا نظامي به صورت مشروط در اختيار افراد مختلف قرار مي گرفت.
    در نهايت بايد گفت که نظام ارباب - رعيتي در ايران شباهت ها و تفاوت هايي با نظام فئودالي در اروپا دارد که هرکدام از اين شباهت ها و تفاوت ها موجب تقويت يا تضعيف نظريه دولت فئودالي در ايران مي شود.
    
    منبع: ماهنامه کتاب ماه تاريخ و جغرافيا، شماره ۱۸۰
    
    شباهت ها و تفاوت هاي فئوداليسم در ايران و اروپا
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4305 به تاريخ 27/1/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 34 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه دوست خردسالان
متن مطالب شماره 591، آبان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است