|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/1/27: ضرورت بازتعريف
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4163
شنبه بيست و هفتم مرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4065 27/1/97 > صفحه 14 (سياستنامه) > متن
 
      


روزنه 
ضرورت بازتعريف


نويسنده: كاوه رهنما

علوم انساني (humanities) يا چنان كه برخي از اهل انديشه پيشنهاد مي كنند، «انسانيات» در برابر «طبيعيات» براي «علوم طبيعي»، به مجموعه اي از علوم گفته مي شود كه موضوع آنها فرهنگ انساني است و از آنجايي كه مفهوم «فرهنگ» culture مبهم و داراي تعاريف متعدد و گاه متقابل است، در نتيجه ارايه تعريفي دقيق از علوم انساني نيز دشوار و شايد بتوان گفت، غيرممكن است. در اواخر قرن نوزدهم، ويلهم ديلتاي، فيلسوف آلماني براي اشاره به اين علوم از تعبير Geisteswissenschaften بهره برد كه بطور تحت اللفظي مي توان آن را علوم يا دانش هاي روحي يا معنوي ترجمه كرد. ديلتاي اين تعبير را در برابر Naturwissenschaften به كار برد كه آن هم بطور تحت اللفظي علوم يا معارف طبيعي ترجمه مي شوند. امروزه علوم انساني مجموعه اي از علوم شامل فلسفه، تاريخ، زبان شناسي، علوم اجتماعي، مطالعات هنر، مطالعات رسانه، حقوق، الهيات، اقتصاد، روان شناسي و... را در بر مي گيرد. آشكار است كه همه اين رشته ها و شاخه هاي علمي سابقه اي طولاني به اندازه تاريخ دانش بشري دارند، اما تمايز و تخصصي شدن رشته هاي علمي از ميانه سده نوزدهم و در دانشگاه ها آغاز شد و هر يك از اين علوم نيز خود به زيرشاخه هاي فراواني تقسيم شدند. براي مثال فلسفه مجموعه كثيري از شاخه ها چون فلسفه ذهن، فلسفه علم، فلسفه دين، فلسفه اخلاق و... را در بر مي گيرد يا علوم اجتماعي به زيرشاخه هاي متعددي چون جامعه شناسي، انسان شناسي، مطالعات فرهنگي، مطالعات جنسيت، جامعه شناسي هنر، جامعه شناسي سياسي و... تقسيم مي شود. موضوع عموم اين دانش ها انسان در مقام موجودي فرهنگي است كه زيست جهاني فرهنگي را مي سازد و در آن به فعاليت و كنش مي پردازد. روش پرداختن به اين موضوع در اين علوم البته متفاوت است.چنان كه گفته شد، موضوع علوم انساني، زيست جهان فرهنگي انسان است، اما هر يك از رشته ها و شاخه ها در علوم انساني مذكور، وجه يا وجوهي از انسان را مورد بحث و بررسي قرار مي دهند. براي مثال در روان شناسي، رفتارهاي انسان اعم از گفتارها و كردارهاي او به هدف شناخت وجه دروني وجودش (يعني باورها و احساسات و اميالش) يعني روان يا بهتر بگوييم، نفس او مورد مطالعه قرار مي گيرد. اين مطالعه يا با روش تجربي يا به شيوه نظرورزانه (speculative) صورت مي گيرد. در اقتصاد به شيوه هاي تخصيص امكانات محدود در سطح فردي يا جمعي پرداخته مي ‎ شود. علوم اجتماعي نيز متضمن مطالعه انسان به عنوان موجودي اجتماعي است. منتها وجه اجتماعي انسان چنان كه اشاره شد، در اين علوم از جنبه هاي گوناگوني مورد مطالعه قرار مي گيرد. براي نمونه در جامعه شناسي محض يا نظري به نظريات و ديدگاه هاي فلسفي متفكران درباره حيات اجتماعي انسان پرداخته مي شود، در حالي كه شاخه اي چون جامعه شناسي سياسي، نسبت ميان جامعه و سياست به طور خاص را مي كاود يا جامعه شناسي هنر به وجه اجتماعي شاخه هاي مختلف هنر اختصاص دارد. انسان شناسي مطالعه ويژگي ها و اختصاصات انسان، رفتارها و جوامع انساني را در گذشته و اكنون وجهه نظر دارد و مطالعات فرهنگي، به فرهنگ انساني و نحوه بازتوليد و بازتاب آن در سبك زندگي فردي و جمعي انسان مي پردازد. يكي از بحث هاي متاخر، رايج و تامل برانگيز در علوم انساني آن است كه انساني كه در اين شاخه هاي متفاوت مورد مطالعه قرار مي گيرد، آيا انسان انضمامي و واقعي بيرون مناسبات دانش است يا انساني انتزاعي و فروكاسته به مفهومي مثالين است؟ از آنجايي كه بر خلاف تصور خام پيشين، دانش از ارزش يك سره گسسته نيست و معرفت در ربطي ناگسستني به قدرت پديد مي آيد، گزينش وجه يا وجوهي از انسان براي مطالعه بر اساس چه ارزش ها و هنجارهايي صورت مي گيرد؟ رجوع به خود واقعيت، شعاري است كه پديدارشناسان مي دادند و مي گفتند در مطالعه علمي بايد همه مفروضات را تعليق كرد و در پرانتز گذاشت. اصحاب هرمنوتيك اما خاطرنشان ساختند كه چنين آرماني دست نيافتني است و در هر رويكردي به امر واقع، با پيش انگاشت و پيش داشت و پيش داده و از افقي مشخص صورت مي پذيرد. نهايت كاري كه دانشمند مي تواند بكند اين است كه تا سر حد امكان، مختصات اين افق را براي خود و ديگران روشن كند و آگاهانه به مطالعه انسان بپردازد. توجه به اين ارزش ها به ويژه در عصر پسااستعماري اهميت دو چنداني يافته است. به عبارت ديگر هم سو با تغييرات جدي در نظام بين المللي جهاني و تغييراتي كه در مناسبات قدرت پديد آمده، اصحاب علوم انساني نيز متوجه شدند بسياري از آنچه به عنوان معرفت توليد كرده اند، مبتني بر اروپامحوري و ديگري سازي ساير جوامع بوده و در نتيجه مطالعه انسان در جوامع غربي، از پشت عينك «انسان مدرن غربي» ممكن شده است. ديگر ويژگي علوم انساني متاخر اين است كه در مطالعه انسان، گروه هاي مختلف و واقعي انسان ها مطالعه شوند و به جاي در نظر آوردن انسان به عنوان امري كلي و منتزع از شرايط عيني، او را در بستر واقعيت در نظر بگيرند. بر اساس چنين رويكردي بود كه نگاه تخصصي شده و شاخه شاخه پيشين محل ترديد قرار گرفت و رهيافت هاي ميان رشته اي اهميت پيدا كرد. همچنين هم سو با دموكراتيزه شدن دانش، از اين نيز بحث شد كه همه گروه هاي انساني مورد مطالعه قرار بگيرند و مفهوم «مردم» people اهميتي اساسي يافت. اين رويكرد اخير مطلقا به معناي عوام گرا (پوپوليستي شدن) علوم انساني نيست، بلكه سخن بر سر آن است كه علوم انساني به جاي نگاه تخصصي شده پيشين، انسان ها را در متن زندگي واقعي و روزمره و با در نظر داشتن پيچيدگي هاي اين در هم تنيدگي مطالعه كند. بحث از جامعه شناسي مردم ‎مدار بر بستر چنين تحولاتي در علوم انساني مطرح شده است و مدعاي آن مطالعه مردم در كليت آن است. آرمان اين نگاه آن است كه مردم نيز در فرآيند توليد معرفت دخالت كنند. البته جامعه شناسي مردم مدار هنوز در آغاز راه خود است، همچنان كه علوم انساني با ترجيحات و رويكردهايي كه ذكر شد، مراحل نخستين خود را طي مي كند. در اين مسير بايد ديد اصحاب علوم اجتماعي تا چه ميزان مي توانند از شعار دادن و كلي گويي هايي مرسوم فاصله بگيرند و با مباني مذكور گامي واقعي در مسير شناخت واقعيت انسان و فهم زواياي پنهان و خفاياي وجود او بگشايند.
    روزنه: ضرورت بازتعريف
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4065 به تاريخ 27/1/97، صفحه 14 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 20 بار
    



آثار ديگري از "كاوه رهنما"

  طبيب علت هاي طفوليت / نگاهي به كتاب «كودكي را مي زنند»
كاوه رهنما، اعتماد 11/5/97
مشاهده متن    
  فلسفه و پول
كاوه رهنما، اعتماد 1/5/97
مشاهده متن    
  كانت و آرمان صلح جهاني
كاوه رهنما، اعتماد 26/4/97
مشاهده متن    
  مولوي در آينه مكتوبات / نگاهي به آثاري درباره زندگينامه مولانا
كاوه رهنما، اعتماد 24/4/97
مشاهده متن    
  اسير كمند گذشته ها
كاوه رهنما، اعتماد 23/4/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پژوهش آب ايران
متن مطالب شماره 27، زمستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است