|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/3/23: شهر ايراني، اينجا و اكنون
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4140
يكشنبه سي و يكم تير ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4109 23/3/97 > صفحه 14 (انديشه) > متن
 
      


يادداشت 
شهر ايراني، اينجا و اكنون


نويسنده: محسن آزموده

تاريخ «گرانبار» و دور و دراز چنان كه نيچه مي گفت، هميشه هم يك نقطه قوت نيست و از قضا مي تواند در مواقعي جلوي ديد انسان را بگيرد: آنچنان كه در تامل و بازانديشي، به هر موضوع عيني و انضمامي، حضور سنگين خود را خاطرنشان كند و در نتيجه ذهن را به ورطه هاي دور و ناپيدا بكشاند و او را دلمشغول خيال هاي گذشته كند: تا جايي كه از توجه به آنچه پيش رو و حاضر است، باز دارد و مانع از ديدن چيزي شود كه «اينجا و اكنون» است، چه برسد به آنكه اجازه دهد فكر به آينده معطوف شود. همچنين است، وقتي از «شهر ايراني» سخن مي گوييم. هر بار كه اين تعبير (شهر ايراني) را به كار مي بريم، ناخواسته انديشه، اگر نه به هزاره هاي دور و تيسفون و پاسارگاد و تخت جمشيد، دست كم به سده هاي پيشين بازمي گردد و خاطره اصفهان و شيراز و مشهد و كاشان را زنده مي كند و مي كوشد وضعيت كنوني شهر ايراني را در راستاي تداوم شهر در دوره اسلامي در نظر آورد و در نتيجه ويژگي هاي آنها را بازجويد. مهم ترين ويژگي هاي «شهر ايراني» در اين بازجويي و بازانديشي، قوام آن حول مركزي است كه از عناصري چون دارالحكومه، مسجد، بازار و احيانا مدرسه (كه عموما همان مسجد است) تشكيل شده و پيرامون آن را حصاري در برگرفته است. هنوز هم در مسافرت به هر يك از شهرهاي «تاريخي» يا «تاريخ دار» بازمانده هاي اين عناصر را مشاهده مي كنيم، كافي است به يزد يا اصفهان يا قزوين سفر كنيم. در عموم اين شهرها، هنوز بقاياي مسجد جامع و بازار را مي بينيم كه اگرچه در مركز شهر قديم و به عنوان بافت تاريخي در نظر گرفته مي شوند، اما كماكان مركزيت شهر جديد را نيز تشكيل مي دهند و گويي هويت بخش شهر و ساكنانش به حساب مي آيند. اين حضور زنده تاريخ (ولو تاريخ دوره ايراني _ اسلامي) در شهرهاي اصلي ايران، في نفسه امري پسنديده است، به خصوص كه در سال هاي جديد، در بسياري از شهرها، ولو با انگيزه اقتصادي و به هدف جذب گردشگر، كوشش هايي در جهت حفظ و مرمت و نگهداري از بافت تاريخي شهر صورت گرفته است. براي مثال در بسياري از شهرهايي كه پيشينه تاريخي دارند، اقداماتي چون سنگفرش كردن خيابان ها و گذرهاي قديمي، ترميم و مرمت بناها و ساختمان ها، تعمير يا نگهداري شكل بازار سرپوشيده و جلوگيري از عبور و مرور خودرو به بافت قديمي صورت گرفته است. البته در مورد نحوه اين بازآرايي ها اظهارنظرهاي مختلفي بيان شده است.
    اما چنان كه در سرآغاز سخن گفته شد، آنچه در اين تاكيد بر تاريخ و گذشته مغفول واقع مي شود، اينجا و اكنون است. دوره هاي گذشته، همانطور كه از نامش بر مي آيد، گذشته است و حضورشان در لحظه حال نيز «تاريخي» است، يعني به صورت خاطره اي مادي يا ذهني كه از جنبه جسماني و عيني، در كنار بافت سنتي، در سازه هاي فيزيكي جديد نيز نمود مي يابند و از جنبه ذهني نيز هويت بخش ساكنان شهر هستند و خاطرات آنها را تشكيل مي دهند. اما اين بخش «تاريخي» با وجود اهميت و حضور انكارناپذيرش (به دو شكلي كه بيان شد)، هنوز شهر اينجا و اكنوني نيست كه شهروندان در آن زندگي روزمره خود را سامان مي‎دهند و از خلل آن لحظه حال را پر مي كنند و بدين سان گذشته را به آينده پيوند مي دهند. شهر به اين معناي روشن و دقيقش، جايي يا لحظه اي مربوط به گذشته نيست، بلكه اينجا و اكنون است: همين خيابان ها و كوچه ها و ميدان ها و پارك ها و پاساژها و ساختمان هايي كه «ما» ايراني هاي امروزي، در آنها زندگي مي كنيم، براي سكونت يا كسب وكار، ساختمان هايش را مي خريم يا اجاره مي كنيم، براي رفتن به سر كار يا دانشگاه يا مدرسه، از خيابان هايش با خودروهاي خودمان يا ديگران استفاده مي كنيم، در پياده روهايش قدم مي زنيم، براي خريد كردن يا رسيدن به خانه دوست و آشنايان يا...، براي عبادت به مساجدش كه لزوما سابقه اي هزار ساله يا چند صد ساله ندارند، مي رويم و براي تفريح و خوشگذراني با ديگران به رستوران ها و پارك ها و مراكز تفريحي اش مي رويم. اتفاقا وقتي شهر ايراني را به اين معناي انضمامي و گسسته از آن دلالت هاي «تاريخي» و فرهنگي در نظر مي گيريم، به نكات مهمي بر مي خوريم كه مهم ترين آنها به باور نگارنده، يكساني و يك شكلي (conformism) است: به عبارت ديگر، اگر به هر يك از شهرهاي ايران، از كلانشهرهايي چون تهران و تبريز و مشهد و اصفهان تا شهرهاي كوچكي چون شاهرود و نطنز و كاشان سفر كنيم و اين سفر نه به قصد گردشگري يا بازديد از مراكز تاريخي، بلكه براي يك كار روزمره اداري يا حتي ديدار با قوم و خويشان باشد، به نكته جالبي بر مي خوريم و آن اين است كه از خيابان ها و كوچه هايي عبور مي كنيم كه به لحاظ شكل و شمايل و ساختار، تفاوت محسوسي با هم ندارند و بازتابنده هويت هاي متفاوت يا حتي ويژگي هاي متفاوتي كه برآمده از ضرورت هاي اقليمي باشند، نيستند. فضاهاي بيروني و داخلي محله اي از يزد (اگر تعبير «محله» درباره بخش هاي شهري امروز صادق باشد) امروز به خصوص در بخش هاي «اعياني» و پولدارنشين، تفاوت چنداني با مكان هاي مشابه در ساير شهرها ندارد. بخشي از اين يك شكلي بدون ترديد ناشي از امواج تجدد و دسترس پذير شدن امكانات و منابع است. مداخله دولت هاي تمركزگرا كه سازوكار نوسازي (modernization) را (خواه ضرورتا و خواه با حذف ديگران) بر عهده داشته اند، نيز در اين امر بي تاثير نبوده است. اما بخش مهم ديگر آن ناشي از فراموش كردن تجربه تاريخي مذكور، با وجود افتخاركردن هاي مدام به «تاريخ باشكوه» است: به تعبير روشن تر، اگر بخواهيم به ابتداي سخن بازگرديم، تاريخي كه آنچنان بر ذهنيت ما سنگيني مي كند كه مانع از ديدن اينجا و اكنون شده و مدام هر اشاره اي به «شهر ايراني» را فراخواني به گذشته ترجمه مي كند، في الواقع در نگرش ما به زندگي شهري واقعي و انضمامي، حضور ندارد و اتفاقا ما زيست شهري خود را در فراموشي و نسيان كامل و شايد عمدي آن سامان مي دهيم، يعني تعمدا آن را روي طاقچه مي‎گذاريم و كاركردش را به نقشي موزه اي و يادماني تقليل مي دهيم، تا بتوانيم راحت تر به شيوه اي كه «همگان» زندگي مي كنند، زندگي كنيم.
    يادداشت: شهر ايراني، اينجا و اكنون
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4109 به تاريخ 23/3/97، صفحه 14 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 13 بار
    



آثار ديگري از "محسن آزموده"

  روشنفكر مردم گرا / چهار دليل در پاسخ به اين پرسش كه چرا ديويد هاروي؟
محسن آزموده، اعتماد 31/4/97
مشاهده متن    
  مردم در سياست / ٦٦ سال از ٣٠ تير گذشت
محسن آزموده، اعتماد 30/4/97
مشاهده متن    
  عقاب با خرگوش، انسان با آهن / جهان در چشم اندازي تازه با كتاب «مذاكره با اشيا»
محسن آزموده، اعتماد 28/4/97
مشاهده متن    
  ابن سينا عميقا ايراني است / از ارسطو تا بوعلي در گفت و گو با اسكندر صالحي، پژوهشگر حوزه فلسفه
محسن آزموده، اعتماد 27/4/97
مشاهده متن    
  فوتبال، ورزش «مردم»
محسن آزموده، اعتماد 26/4/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه كارآفرين
متن مطالب شماره 132، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است