|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 97/3/24: ستارگاني كه دنباله دارند
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3176
شنبه دوم تير ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3170 24/3/97 > صفحه 8 (علم) > متن
 
      


ستارگاني كه دنباله دارند


نويسنده: رضا ماه منظر *


    
    احتمالا بارهاوبارها اين جمله را شنيده ايد که واژه «ستاره دنباله دار» اشتباه است و معادل صحيح آن «دنباله دار» است. اين جمله درکل صحيح است. در حقيقت آنچه که در گذشته ستاره دنباله دار و امروزه دنباله دار (Comet) گفته مي شود، کوه هاي يخ و غبار بسيار بزرگي، هم اندازه کوه هاي شمال تهران هستند که در مداري شبيه به بيضي بسيار کشيده به دور خورشيد گردش مي کنند. زماني که به خورشيد نزديک مي شوند؛ گرما به آرامي يخ هاي سطحشان را به گاز تبديل مي کند. از ذرات گاز و غبار به جامانده يک دنباله بلند به وجود مي آيد که به گيسوي دنباله دار معروف است. اجداد ما در صدها و هزاران سال قبل تنها چيزي که در آسمان مي ديدند، توده اي درخشان با يک دنباله در ميان انبوه ستارگان بود، پس به اشتباه به آن ستاره دنباله دار مي گفتند، اما داستان به اينجا ختم نمي شود!
    کهکشان راه شيري، ستار گان عجيبي دارد. يکي از جالب ترين آنها، ستاره «او ميکرون» در صورت فلکي نهنگ است که به ستاره در حال مرگ (ميرا) معروف است. اين ستاره هم جرم خورشيد است، ولي با زمين بيش از 900 سال نوري فاصله دارد و نمونه بسيار جالبي از نوع خاصي از ستارگان به نام ستارگان متغير به حساب مي آيد. «ميرا» شش ماه از سال با درخشش نسبتا زياد در آسمان ديده مي شود و شش ماه از سال نيز به قدري ضعيف مي درخشد که تقريبا ديده نمي شود.
    همان طور که گفته شد، جرم ستاره هاي مشابه با ميرا، برابر با خورشيد خودمان است، ولي با اندازه و حجم صدهابرابر بيشتر. اين بزرگي باعث شده که لايه هاي بيروني ستاره، تحت تاثير گرانش ضعيف تري باشند و ستاره بي ثبات شود. مواد موجود در لايه هاي بالايي، پس از انفجار هاي سطحي، با سرعت زياد به صورت بادهاي ستاره اي از سطح آنها فرار مي کنند. مقدار جرم گريزان از ستاره ميرا به يك تا شش درصد جرم خورشيد در سال نيز مي رسد. با چنين کاهش جرمي، بعد از حدود يک ميليون سال، از ستاره تنها يک هسته درخشان کربني باقي مي ماند و در پشت سر آن توده اي از گاز که زماني بخشي از ساختار خود ستاره بوده اند. در حقيقت دنباله اي از گاز با طول 10 سال نوري در پس آن شکل گرفته و همچنان نيز در حال بلندترشدن است. جالب اينجاست که خورشيد خودمان نيز در حدود هشت ميليارد سال آينده به يک ستاره مشابه با ميرا مبدل خواهد شد و در اصطلاح علمي به آن «سحابي سياره نما» خواهند گفت. علت تفاوت اين نام گذاري اين است که بقاياي خورشيد پيرامون آن حلقه وار تجمع مي يابد، اما ستاره ميرا در پشت سر آن.
    در حقيقت دانشمندان شش هزار ستاره متغير، مشابه با ميرا کشف کرده اند که هر يک توده هايي از گاز را پيرامون خود پرتاب مي کنند، اما چرا ستاره ميرا تا اين حد متفاوت و متمايز است؟ جواب در سرعت حرکت اين ستاره است. اين ستاره با سرعت 130 کيلومتر بر ثانيه (291 هزار مايل بر ساعت) در کهکشان حرکت دارد. اين سرعت از ديد ساکنان زمين اصلا محسوس نخواهد بود و همانند ديدن حرکت ماشين ها از فاصله خيلي دور، هزاران سال طول مي کشد تا بتوانيم جابه جايي آن را با چشم تشخيص دهيم. بااين حال اين ستاره در حين حرکت در کهکشان، گاز ها و غبار هاي عظيمي را در پس خود برجاي مي گذارد و همانند يک دنباله دار بسيار دور، در تلسکوپ ها به نظر مي آيد.
    هرچند که ماهيت واقعي اين ستاره، به تازگي مشخص شده، اما رمزآلودبودن آن ريشه در تاريخ دارد. اولين بار «ديويد فابريسيوس» در سال 1569 متوجه تغييرات نوري آن شد و در نقشه هاي پيشين آسمان، نشانه اي از آن را نيافت. چند ماه بعد به طرز مشکوکي اين ستاره مجددا ناپديد شد تا اينکه دوباره در فوريه 1609 مشاهده شد. در سال 1642 نيز «ژوهانس هوليوس» (منجم اروپايي) آن را ميرا به معناي عجيب ناميد. در سال 1660 مشخص شد که مدت زمان تغييرات نوري آن در حدود 11 ماه (يا به طور متوسط 331.96 روز) است که امکان دارد 30 روز کمتر يا بيشتر نيز بشود. شما نيز مي توانيد اين ستاره را در اواخر تابستان تا اواخر زمستان در زمان اوج درخشش، با کمي دقت و البته خوش شانسي در آسمان تهران نيز ببينيد. اين ستاره در صورت فلکي نهنگ و در مجاورت صورت فلکي دلو (نماد فروردين ماه) قابل رويت است.
    
    * منجم و مروج علمي
    
    ستارگاني كه دنباله دارند
    


 روزنامه شرق ، شماره 3170 به تاريخ 24/3/97، صفحه 8 (علم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 6 بار
    



آثار ديگري از "رضا ماه منظر "

  اختر زيست شناسي در سال ٩٦
رضا ماه منظر، شرق 24/12/96
مشاهده متن    
  عبور ماه از سايه زمين / از ماه گرفتگي ١١ بهمن بيشتر بدانيم
رضا ماه منظر *، شرق 10/11/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
Civil Engineerng Infrastructures Journal
متن مطالب شماره 1 (پياپي 5101)، Jun 2018را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است