|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/3/24: زنگ آغاز نظام آموزشي جديد در جنوب ايران
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6857
دوشنبه بيست و نهم مرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6802 24/3/97 > صفحه 10 (تاريخ) > متن
 
      


زنگ آغاز نظام آموزشي جديد در جنوب ايران
نگاهي به تاريخچه مدرسه « سعادت مظفري » و باني آن احمدخان دريابيگي

نويسنده: مونا فاطمي نژاد*


    
    در دوره قاجار متاثر از تحولات فکري و فرهنگي نگرش ها به موضوع آموزش کودکان دگرگون شد و در کنار مکتبخانه هاي سنتي، تاسيس مدرسه هاي جديد اهميت يافت، با اين اميد که نتيجه اين کوشش ها به بهبود زيست ايرانيان منتهي شود. بيشتر اين مدارس در عصر ناصري (1264-1313هجري قمري) و عصر مظفري (1313-1324هجري قمري) و به طور خاص از 1315 هجري قمري به بعد بنا شدند. در آغاز مدرسه هاي جديد در تبريز و تهران به اهتمام اصلاح طلباني چون «حسن رشديه» و «ميرزا علي امين الدوله» گشايش يافتند و سپس در ديگر شهرها نيز مدرسه سازي غيرسنتي حامياني يافت. «مدرسه سعادت مظفري» بوشهر در جايگاه نخستين مدرسه جديد در جنوب کشور از مهم ترين مدارس اخير است که حکمران بنادر جنوب «احمدخان دريابيگي» در افتتاح آن نقشي بسزا داشت.
    «ميرزا احمدخان دريابيگي» اهل آذربايجان و متولد تبريز بود و در تهران زندگي مي کرد. احمدخان در دارالفنون و در رشته مهندسي نظام و ساختمان، موفق به تحصيل و نخستين بار در 1310 هجري قمري ازطرفِ حکومت جهت فرماندهي کشتي «پرسپوليس» به بوشهر اعزام شد. او پس از آنکه در 1314 هجري قمري به حکمراني بنادر منصوب شد تا سال 1337 هجري قمري به غيراز برخي وقفه ها حاکم بوشهر و ديگر بنادر و جزاير خليج فارس بود. دريابيگي بيشتر به علت خدماتش در دريانوردي مدرن ايران (نخستين فرمانده نيروي دريايي مدرن ايران در خليج فارس، طراح نخستين يونيفورم نيروي دريايي مدرن ايران) شناخته مي شود؛ درحالي که فعاليت هاي فرهنگي او نيز شايان توجه است. تاسيس سعادت، آغازين مدرسه جديد در سراسر جنوب ايران از مهم ترين آنهاست.
    در سال 1317 هجري قمري دريابيگي با ارسال نامه اي به انجمن معارف که بتازگي با حمايت صدراعظم، «ميرزا علي خان امين الدوله» در تهران تاسيس شده بود، هدف خود را از تشکيل مدرسه اي به سبک نو آشکار کرد. بديهي است که درس خواندن دريابيگي در دارالفنون، با گسترش انديشه مدرسه سازي در آن برهه‎ در اين تصميم او بي اثر نبوده است. اما جز آن براساس نقلي از روزنامه «حبل المتين» مورخه شعبان همان سال، گويا سفارش هاي «واثق الملک» مفتش دريا و بنادر به مدرسه سازي نيز در اين اقدام دريابيگي کارا بوده است. به هر روي، دولت به خواست حاکم بندرهاي جنوبي، در ذيقعده 1317 هجري قمري فردي دانا به اداره آموزش نو به بوشهر روانه مي کند تا مديريت مدرسه تازه را عهده دار شود.
    فرد منتخب براي اين ماموريت «شيخ محمدحسين کازروني» بود که اصالتي شبانکاره اي داشت اما با خانواده به بوشهر مهاجرت کرده بودند. او که بعدها به نام سعادت شهرت يافت، به علت تدريس پدرش در کازرون به اين نام هم شناخته مي شدند. در آن هنگام، شيخ محمدحسين مقيم تهران و آموزگار ادبيات فارسي در مدرسه نوبنياد افتتاحيه بود.
     پيش از رسيدن شيخ محمدحسين، دريابيگي با پذيرفتن هزينه تحصيل بيست نفر از کودکان فرودست و نيازمند که از اهالي دشتي و تنگستان بودند، مدرسه سعادت را در ذيقعده 1317 هجري قمري افتتاح کرد. اين مرکز نو در خانه «حاج محمد حسين صفر» در مرکز بوشهر و نزديک به حسينيه کازروني گشايش يافت. دريابيگي به منظور اداره مدرسه از «محمدباقر بهبهاني» سرپرست مدرسه احمديه، «ميرزا حسين معتقد اهرمي» و «ميرزا آقا دلال شيرازي» دعوت کرد. احمديه نخستين مدرسه در بوشهر بود و در آن قرآن و علوم ديني و ديوان حافظ تدريس مي شد. باوجود برخي نوآوري ها و تغييرات در برنامه درسي احمديه، اما همچنان روش تدريس به شيوه مکتبخانه اي بود.
    پس از آمدن شيخ محمدحسين با همان تعداد دانش آموز و در همان محل با الهام از مدارس رشديه اصلاحاتي انجام شد. در اجراي اين برنامه ها شيخ محمدحسين از برادر کوچک ترش «شيخ عبدالکريم کازروني» نيز ياري خواست که درس خوانده مدارس قديمي شيراز بود. دو برادر پس از فراهم آوردن تخته سياه و ميز و نيمکت به تناسب سن و توانايي نوآموزان سه پايه مقدماتي و اول و دوم در نظر گرفتند.
     در ابتداي کار محتواي آموزشي از اين قرار بود: «آموختن الفبا و واژگان و گزاره هاي ساده، جغرافيا، حساب، اندرز و نماز، داستان هاي شيرين کودکانه و مختصر انوار سهيلي» (1) در سال نخست مربي دوره مقدماتي ميرزا علي بود، مدير و ناظم مدرسه به ترتيب «شيخ محمدحسين سعادت» و «شيخ عبدالکريم سعادت» بودند که تدريس هم مي کردند. دفتردار، آقا محمدباقر بهبهاني و ميرزا حسين معتقد اهرمي نيز از ديگر آموزگاران مدرسه بود. به مدت دو ماه استقبال چنداني از مدرسه نشد، اما بتدريج خانواده هاي مختلفي چه از ثروتمندان و چه فرودستان، خواهان نام نويسي فرزندانشان در مدرسه پسرانه شدند.
     سرپرستان سعادت در کمتر از شش ماه پس از افتتاح مدرسه نخستين جلسه امتحاني مدرسه را با حضور نمايندگان کشوري و لشکري، اعيان و تاجران و علما برگزار کردند. در اين ديدار پيشرفت دانش آموزان و وضعيت رضايت بخش آنان، انگيزه اي شد تا هريک از ميهمانان متعهد شود سالانه مبلغي را به مدرسه کمک کند. کمک هاي مردمي به پويايي هرچه بيشتر اين مرکز نوپا کمک کرد به گونه اي که تا پايان سال 1318 هجري قمري، يعني سالگشت تاسيس مدرسه تعداد دانش آموزان به سيصدوپنجاه نفر رسيد.
     ساختمان مدرسه باوجود داشتن 10اتاق گنجايش دانش آموز جديد نداشت. ازاين رو، دريابيگي به خواست مسئولان مدرسه دو هکتار زمين که متعلق به «ملک التجار» بود و به «معين التجار بوشهري» واگذار شده بود، به منظور تاسيس ساختمان جديد در نظر گرفت. قرار بر اين شد که مدرسه نو شش کلاس بزرگ، يک سالن، چهارراهرو و تعدادي اتاق داشته باشد. بجز کمک هاي مردمي که همچنان پابرجا بود، دريابيگي با ارسال نامه اي به «مظفرالدين شاه» از او نيز ياري خواست، در پاسخ به او شاه قبول کرد هزار تومان ازطريق گمرک بوشهر به مدرسه کمک کند و پسوند مظفري سعادت به علت همين کمک هاي شاه است.
    پيش از تکميل ساختمان جديد، مديران مدرسه سعادت مصمم شدند آموزش زبان هاي غيرفارسي را هم به برنامه درسي دانش آموزان اضافه کنند، بويژه آنکه در آن برهه دول اروپايي متعددي در بوشهر نمايندگي داشتند و ضرورت يادگيري زبان هاي خارجي کاملاً آشکار بود. تاجران، طرفداران اصلي اين طرح بودند. روساي مدرسه قبل از هر اقدامي براي شروع اين طرح در باب حرمت فراگيري دو زبان انگليسي و فرانسوي و البته براي امر تجارت از علما کسب تکليف کردند تا مبادا در مسير اجراي طرح با مخالفتي روبه رو شوند. عالمان و مراجع تقليد ازجمله «ملا محمدکاظم خراساني معروف به آخوند خراساني»، «شيخ عبدالله مازندراني» و« سيد محمد کاظم يزدي» پاسخ دادند که «تحصيل زبان خارجه حرمت ذاتي ندارد» پس به فرمان دريابيگي، «اسدالله ميرزا» در مدرسه استخدام شد تا آموزش دو زبان انگليسي و فرانسوي را عهده دار شود.
    اواخر سال 1319 هجري قمري مدرسه سعادت به ساختمان جديد منتقل شد و طي مراسمي تشريفاتي با حضور «رضاقلي خان نظام السلطنه مافي» مدرسه افتتاح شد. او حاکم تازه وارد بنادر و جزاير جنوب پس از عزل دريابيگي بود که برخلاف دريابيگي حکمران جديد چندان به پيگيري امور مدرسه يا کمک هاي مالي علاقه مند نبود. در اين برهه، نه حاکم شهر بلکه برنامه ريزي دو نفر از کارکنان گمرک بوشهر در تامين هزينه هاي بسيار اهميت داشت. اولي «عبدالحميدخان متين السلطنه» بود، يعني مترجم «مسيو سيمسيم» بلژيکي، مدير کل گمرکات بنادر جنوب و دومي «ميرزا يانس خان ارمني» که معاون رئيس گمرک بود. آن دو تاجران و توانگران را به ادامه کمک هاي نقدي تشويق کردند و به پيشنهاد يانس خان ارمني قرار بر اين شد که از واردات اجناس به گمرک بوشهر عدلي يک شاهي يا يک بيستم قران و از صادرات کالا عدلي نيم شاهي يا يک چهلم قران به طور دائم به مدرسه پرداخت شود. مدرسه درآمدهاي خود را در سه بخش هزينه مي کرد، اول حقوق کارکنان، دوم خريد بخشي از نوشت افزار دانش آموزان مثل کاغذ و قلم و مرکب... و سوم رسيدگي به امور مختلف ساختمان و تجهيزات مدرسه.دريابيگي در سال 1325 هجري قمري بار ديگر به حکومت جزاير و بندرهاي جنوبي منصوب شد و چون سابق به مشکلات و نيازهاي سعادت توجه داشت. اکنون که هشت سال از تاسيس مدرسه گذشته بود، بيش ازپيش بازدهي مثبت اين مرکز نمايان بود، براي نمونه در پايان دوره هشت ساله نزديک به پنجاه نفر از دانش آموختگان سعادت در اداره هاي مهم دولتي مشغول به کار شدند، مشاهده چنين ثمراتي و پيشرفت علمي و فرهنگي دانش آموزان انگيزه اي شد تا خان هاي مناطقي چون دشتي و دشتستان نيز به تحصيل فرزندانشان در اين مدرسه علاقه مند شوند.
    در آن زمان، درصورتي که خان هاي محلي از پرداخت عايدي دولت خودداري مي کردند، نماينده دولت در بوشهر مختار بود فرزند خان متخلف را گروگان بگيرد، گاه نيز فقط به بهانه نپرداختن عايدي، فرزند خان بازداشت مي شد. بنابراين، از ترس اسيرشدن کودکان خود از فرستادن آنها به شهر خودداري مي کردند. سرپرستان سعادت با هدف جذب اين گروه با ارسال عريضه اي به دربار قاجار تقاضا کردند، شاه وقت يعني «محمدعلي شاه» با صدور حکمي وضعيت بهتري فراهم آورد تا خان هاي محلي از ثبت نام فرزندانشان در مدرسه بيمي نداشته باشند. شاه در شوال 1325 هجري قمري، خطاب به دريابيگي فرماني ابلاغ کرد و به او دستور داد از گروگرفتن اين گروه ممانعت کند. نامه شاه نتيجه داد و برخي خان هاي نواحي مجاور مانند تنگستان کودکان خود را در مدرسه سعادت ثبت نام کردند.
    ثمربخشي وجود اين مدرسه محدود به بوشهر و توابع آن نبود بلکه در مسافت هايي دورتر نيز بازتاب سختکوشي مديران و موسسان آن ديدني است، ترويج فرهنگ مدرسه سازي در مرزهاي جنوبي ايران از مهم ترين آنهاست. يک دهه پس از افتتاح اين مدرسه، برخي معلمان يا دانش آموزان سعادت در ديگر نواحي جنوب کشور، مثل بندرعباس، بندر لنگه، محمره (خرمشهر)، اهواز، آبادان، بحرين و بهبهان مدارسي به سبک نو و با الهام از سعادت تاسيس کردند. امري که موجب شد تا مدرسه سعادت در تاريخ آموزش به «مادر مدارس جنوب ايران» مشهور شود. احمدخان دريابيگي که در بنياد و ترقي سعادت بسيار تاثيرگذار بود، پس از پايان جنگ جهاني اول در 1337هجري قمري براي هميشه از حکومت بنادر برکنار شد و در حالي سال 1339 هجري قمري در محمره وفات يافت که بجز مدرسه سعادت، دو ترجمه مهم از فرانسوي، يعني کتاب «دکامرون» اثر «جوواني بوکاچيو» کتاب «نوئلي» اثر «آگوستين اوژن اسکرايب» و يک تاليف پرارزش موسوم به «جغرافياي خليج فارس» در حوزه آموزش و فرهنگ از خود به يادگار گذاشت.
    
    پي نوشت:
    1- انوار سهيلي همان کليله و دمنه است به نگارش جديدي از حسين واعظ کاشفي
    
    منابع:
    
    - افشار سيستاني، ايرج - نگاهي به بوشهر، ج1
    امداد، حسن - تاريخ آموزش و پرورش در فارس از عهد باستان تا دوره معاصر
    - دشتي، احمد - نگاهي به تاريخچه مدرسه سعادت بوشهر، ويراستار، نادر قرباني
    -دولت آبادي، يحيي -حيات يحيي، ج1
    -رکن زاده آدميت، محمدحسين -فارس و جنگ بين الملل، ج1
    -رکن زاده آدميت، محمدحسين دانشمندان و سخن سرايان فارس، ج3
    -مشايخي، عبدالکريم - تحولات نوين آموزشي در دوره قاجار و تاثير آن بر روند مدرسه سازي در بوشهر- فصلنامه علمي – پژوهشي تاريخ نامه ايران بعد از اسلام، س1، ش1، صص103-128
    - مشايخي، عبدالکريم - بندر بوشهر پيشگام مدرسه سازي جنوب ايران
    
    * کارشناس ارشد تاريخ اسلام
    
    زنگ آغاز نظام آموزشي جديد در جنوب ايران / نگاهي به تاريخچه مدرسه « سعادت مظفري » و باني آن احمدخان دريابيگي
    


 روزنامه ايران، شماره 6802 به تاريخ 24/3/97، صفحه 10 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 71 بار
    



آثار ديگري از "مونا فاطمي نژاد"

  زنان افغان زير چادر اصلاحات / نگاهي به سياست هاي اجتماعي امان الله ، پادشاه پيشين افغانستان
مونا فاطمي نژاد*، ايران 4/2/97
مشاهده متن    
  پايان راه بانوي آهنين / زندگي و مرگ نخستين نخست وزير زن تاريخ بريتانيا
مونا فاطمي نژاد*، ايران 28/1/97
مشاهده متن    
  آدميان خفتگانند چون بميرند بيدار شوند / زندگي و زمانه آنه ماري شيمل، شرق پژوه و اسلام شناس بزرگ آلماني
مونا فاطمي نژاد*، ايران 24/11/96
مشاهده متن    
  آتاتورك و سياست هاي دوپهلو در اصلاح وضعيت زنان
مونا فاطمي نژاد، ايران 28/9/96
مشاهده متن    
  عصر كشتي هاي مدرن / نظري به جلد دوم«دريانوردي ايرانيان» نوشته اسماعيل رائين
مونا فاطمي نژاد*، دنياي اقتصاد 17/7/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله چغندر قند
متن مطالب شماره 2 (پياپي 3302)، 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است