|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/3/24: پنهان مشو كه روي تو بر ما مبارك است
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6903
پنج شنبه 26 مهر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6802 24/3/97 > صفحه 11 (ماه مهر) > متن
 
      


پنهان مشو كه روي تو بر ما مبارك است
چند و چوني در موضوع استهلال در فقه

نويسنده: حجت الاسلام مهدي رضايي*


    
    موضوع استهلال و احراز حلول ماه قمري براي به جا آوردن تکاليف ديني امري ضروري است؛ از اين رو، بحث و بررسي پيرامون اين موضوع اهميت زيادي دارد. در اين نوشتار که مطابق نظرات حضرت آيت الله جوادي آملي است، سعي شده است تا نحوه شکل گيري هلال ماه و شرايط استهلال و موضوع اثبات اول ماه، با مباني فقهي و وضعيت رويت پذيري هلال ماه هاي رمضان و شوال بيان شود.
    اغلب مذاهب اسلامي رويت هلال را مهم ترين نشانه شروع ماه قمري مي دانند و بر همين اساس نسبت به آن حساس هستند. حديث «صُومُوا لِرُوْيتِهِ وَ اَفْطِرُوا لِرُوْيتِهِ ؛ روزه بگيريد با رويت آن [هلال] و افطار کنيد [درعيد فطر] با رويت آن»، فقها را برآن داشته است تا در موضوع رويت دقيق شوند و جهت استهلال ماه مبارک رمضان و شوال بويژه سفارش اکيد نمايند، به گونه اي که بعضي فتوا بر وجوب کفايي آن نيز داده اند.
    
     نحوه شکل گيري هلال
    زمين در فضا به دور خورشيد و ماه نيز به دور زمين گردش مي کند. مدار حرکت زمين به دور خورشيد، دايرةالبروج نام دارد؛ ولي مدار ماه به دور زمين بر دايرةالبروج منطبق نيست و با آن 5 درجه اختلاف دارد. اين اختلاف اندک، آثار گوناگوني دارد؛ از جمله اينکه هر ماه پديده هاي خورشيدگرفتگي و ماه گرفتگي روي نمي دهد.
    در مدار گردش ماه به دور زمين حالت هاي مختلفي وجود دارد که شکل سطح روشن ماه، با توجه به محل آن در مدار و وضعيت ديد ناظر تغيير مي کند. به همه حالت هاي ممکن در رويت شکل ظاهري ماه «اهله ماه» مي گويند. مهم ترين اين حالت ها عبارتند از:
     حالت محاق (مقارنه): در اين وضعيت تمام سطح مقابل با زمين تيره و تار است و ماه در صفحه عبور کننده از مراکز زمين و خورشيد، بين زمين و خورشيد قرار دارد.
     هلال: پس از حداقل 10 ساعت از مقارنه در بهترين حالت و 15 ساعت در بدترين وضعيت و با حداقل 7 درجه جدايي زاويه اي ماه از خورشيد، نخستين و نازک ترين هلال تشکيل شده و کم کم هلال ضخيم تر مي شود.
     تربيع اول: حدود روز هفتم ، وضعيت ماه طوري است که 50 درصد سطح ماه روشن است و شکل آن به صورت نيمه ديده مي شود.
     تثليث اول: حدود روز دهم، 75درصد سطح ماه روشن است و باز هم سطح ماه روشن تر خواهد شد.
    بدر (ماه کامل): حدود روز چهاردهم، سطح ماه کاملاً روشن شده و هلال ماه صد درصد خواهد بود.
     تثليث دوم: حدود روز هجدهم ، 75 درصد سطح ماه روشن و هلال در سحرگاه و در روز نيز ديده مي شود.
     تربيع دوم : حدود روز بيست و دوم، وضعيت ماه طوري است که 50 درصد سطح ماه روشن است و مجدداً ماه به صورت نيمه ديده مي شود.
     هلال آخر ماه: در روزهاي پاياني ماه قمري و در حدود روز بيست و ششم از سن ماه.
    
     عوامل تاثيرگذار بر رويت هلال
    هلالي که در آسمان وجود دارد، چگونه است و در چه شرايطي بهتر ديده مي شود؟ دانشمندان علم نجوم شرايط و عوامل نجومي مهمي را در رصد هلال معرفي کرده اند که مهم ترين آنان عبارتند از:
    الف) سن هلال حداقل بايد بيش از 10 ساعت باشد.
    ب) جدايي ماه از خورشيد بايد بيش تر از 7 درجه باشد (حد دانژون).
    ج) اختلاف سمت ماه و خورشيد در زمان غروب خورشيد زياد باشد.
     د) ارتفاع ماه در لحظه غروب خورشيد زياد باشد. هرچه اين ارتفاع بيش تر باشد، ماه ديرتر غروب مي کند. در اين صورت ماه در منطقه اي تاريک تر از آسمان حاضر مي شود و از خورشيد بيش تر فاصله مي گيرد که به نوبه خود به بزرگي و درخشندگي هلال مي افزايد.
    ه) مکث ماه ؛ حداقل زمان لازم براي رويت با چشم غير مسلح حدود 30دقيقه است.
    و) زاويه توجيه هلال با افق ؛ براي رصد و گزارش نتيجه هلال لازم است مشخص شود که سمت تحدب هلال با افق چه زاويه اي مي سازد. به اين زاويه، زاويه توجيه هلال با افق مي گوييم.
    ز) هرچه به مناطق جنوبي و غربي زمين برويم، شرايط ديدن هلال بهتر خواهد شد و ارتفاع ماه افزايش خواهد يافت؛ زيرا ماه نسبتاً به زمين نزديک تر است و تغيير موقعيت در چشم انداز ماه تاثيرگذار است. از طرف ديگر، هرچه به غرب برويم، خورشيد ديرتر غروب مي کند، لذا ماه نيز ديرتر غروب کرده و در اين فاصله زماني به شرايط بهتري مي رسد.
    ح) عوامل محيطي (ابر ، دما، فشار و رطوبت، وجود گرد وغبار).
    ط) قدرت ابزار اپتيکي (در صورت لزوم استفاده از ابزار)؛ ابزار اپتيکي قوي مانند تلسکوپ، دوربين دو چشمي يا تک چشمي، ابزارهاي جهت يابي و غيره ، همه و همه بايد قبل از رصد کردن بازبيني شوند و نسبت به صحت عملکردشان اطمينان حاصل شود، بخصوص نسبت به کيفيت اپتيکي ابزار و دقت درجه بندي هاي آن بايد بسيار حساس بود.
    ي) قدرت تفکيک چشم ناظر؛ اينکه راصد از لحاظ ديد چشمش چقدر توانايي دارد، در رويت موثر است.
    ک) اطمينان پذيري حواس و چشم؛ هلال بايد چندبار و در حد چند ثانيه رويت شود. براي حصول اطمينان توصيه مي شود چندبار چشمان خود را باز و بسته نماييد و روي تصوير متمرکز شويد.
    
     راه هاي ثابت شدن اول ماه
    اين بخش بر اساس نظرات حضرت آيت الله جوادي آملي است.
    اول: خود انسان ماه را ببيند. ممکن است سوال شود: آيا رويت با چشم مسلح (دوربين يا تلسکوپ) نيز شرعاً حجيت دارد؟
    نظر ايشان مثبت است.
    دوم: عده اي که از گفته آنان يقين پيدا مي شود، بگويند ماه را ديده ايم، همچنين است هر چيزي که بواسطه آن يقين پيدا شود.
    سوم: شهادت: يعني دو مرد عادل بگويند که در شب ماه را ديده ايم، ولي اگر صفت ماه را بر خلاف يکديگر بگويند، اول ماه ثابت نمي شود.
    چهارم: سپري شدن سي روز از ابتداي ماه قبل: اگر از ماه قبل 30 روز گذشته باشد، روز بعد به طور يقين اول ماه خواهد بود.
    پنجم : حکم حاکم: حاکم شرع حکم کند که اول ماه است . در اين صورت حتي کسي که از او تقليد نمي کند نيز بايد به حکم او عمل نمايد. مگر آنکه خلاف حکم حاکم ثابت شود.مثلاً علم داشته باشيم دو عادلي که نزد حاکم به ديدن ماه شهادت داده اند، فاسق بوده اند يا حکم حاکم برخلاف مبناي خود اوست.
    
     مبناي فقهي اختلاف در رويت هلال
    در شريعت اسلام بخشي از وظايف و عبادات فردي و اجتماعي مبتني بر رويت هلال است ، چنانکه روزه ماه رمضان، مراسم حج ، تعيين روز عرفه و عيد قربان، شب قدر و عيد فطر، همگي به اين امر وابسته است. همين امر سبب شده است تا به دليل اختلاف نظر ميان مذاهب اسلامي و حتي ميان مراجع تقليد در باب رويت هلال، اختلافاتي ميان مسلمانان در مسائلي چون آغاز ماه رمضان و روز عيد فطر و نيز عيد قربان پديد آيد و کشورهاي اسلامي، روزه ماه رمضان را با اختلاف آغاز و به پايان رسانند. اين اختلاف گاه چنان بوده است که بحث هايي را نيز برانگيخته است.
    در زمان نبي گرامي اسلام هم گاهي مسلمانان برسر اين موضوع با هم اختلاف نظر داشتند و با رجوع به حضرت، اختلاف بين آنان بر طرف مي گشت ؛ اما پس از آن حضرت چنين مرجع مورد اتفاقي وجود نداشت؛ بلکه در زمان خلفاي راشدين در مسائل مهم، شخص خليفه با مشورت ديگران يا بدون مشورت حرف آخر را مي زد و با گفتار او عملاً اختلاف مرتفع مي شد. بنابراين، اختلاف در مسائل فقهي موضوع جديدي نيست و به طور طبيعي اين موضوع درباره استهلال نيز صادق است؛ به گونه اي که شيخ طوسي(در کتاب «تهذيب») نقل کرده است:
    در دوران حکومت اميرمومنان علي(ع)مردم پس از ۲۸روز روزه، هلال ماه شوال را مشاهده کردند. امام(ع) به جارچيان دستور داد به مردم اعلام کنند که ماه رمضان ۲۹روزه است و يک روز روزه قضا بگيرند.
    امروزه نيز عوامل متعددي موجب اختلاف در باب رويت هلال شده است. در ميان فقهاي شيعه آنچه سبب اختلاف نظر شده، آن است که برخي به وحدت افق اعتقاد دارند و مي گويند: چنانچه در يک منطقه از جهان، هلال ماه رويت شود، براي تمام مناطق معتبر است و آغاز ماه رمضان به حساب مي آيد؛ اما بنا به ديدگاهي که معتقد به اختلاف افق است و مناطق جغرافيايي را برحسب عرض و طول به مناطق متقارب و متباعد يا هم افق و غير هم افق تقسيم مي کند، در صورت رويت هلال در هر منطقه اي، اين رويت تنها براي مناطق هم افق آن معتبر خواهد بود.
    علاوه بر اين ، عده اي از فقها رويت هلال با چشم غيرمسلح را براي اثبات رويت لازم مي دانند و رويت هلال با چشم مسلح را معتبر نمي شمارند. همين امر نيز يکي از عوامل اختلاف در بحث آغاز رمضان و هلال عيد فطر شده است.
    اين اختلاف ميان علماي عامه نيز وجود دارد. حنفي ها، مالکي ها و حنبلي ها قائل به ثبوت رويت هلال براي تمام نقاط عالم در صورت رويت در يک نقطه هستند و شافعي ها معتقدند اگر راي فقها مختلف باشد، رويت هر ناحيه براي همان ناحيه حجت است.
    
     آيا رويت با چشم مسلح (دوربين و تلسکوپ) در حالي که همان هلال با چشم غير مسلح رويت نمي شود، اول ماه را ثابت مي کند؟
    جواب مثبت است. همان گونه که عينک به چشم ضعيف کمک مي کند، بنابراين مشاهده هلال از پشت دوربين يا تلسکوپ که در آسان ديدن موثرند نه در اصل ديدن موجب ثبوت اول ماه است.
    
     آيا بايد عملاً رويت هلال صورت بگيرد يا محاسبات نجومي که رويت پذيري يا رويت نشدن را در صورت صاف بودن هوا پيش بيني مي کنند، براي اثبات اول ماه کافي است؟
    در اين خصوص آيت الله جوادي آملي مي فرمايد: اگر انسان از گفته آنها به يقين برسد، بايد به آن عمل کند.
    
     اگر در محل سکونت خود نتوانستيم هلال را ببينيم و در جاي ديگري از دنيا شاهداني بر رويت هلال داشتيم، آيا با شهادت آنها اول ماه ثابت مي شود؟
    پاسخ ايشان به اين سوال اين است که؛ اگر در شهري اول ماه ثابت شود، براي مردم شهر ديگر فايده ندارد، مگر آنکه آن دو شهر به هم نزديک باشند، يا انسان بداند که افق آنها يکي است.
    
     سوال ديگر اين است که: آيا اتحاد افق در رويت هلال شرط است يا خير؟
     پاسخ ايشان اين است که: رويت هلال در شهرهايي که در افق متحد يا نزديک به هم هستند يا در شهرهايي که در شرق واقع شده اند، کافي است.
    
    
    *مسئول دفتر آيت الله جوادي آملي در تهران پنهان مشو که روي تو بر ما مبارک است / چند و چوني در موضوع استهلال در فقه
    


 روزنامه ايران، شماره 6802 به تاريخ 24/3/97، صفحه 11 (ماه مهر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 35 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله روانپزشكي و علوم رفتاري ايران
شماره 3 (پياپي 33)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است