|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/20: سياست ورزي در وضعيت نابهنجار
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4211
پنج شنبه 26 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4131 20/4/97 > صفحه 4 (سياست) > متن
 
      


نظر 
سياست ورزي در وضعيت نابهنجار


نويسنده: عليرضا علوي تبار


    
    در سال هاي گذشته در گفتارهاي تبليغي و تهييجي سياسي، بارها ادعا شده است كه ايران در وضعيت خاصي قرار دارد و در مواجهه با اين وضعيت بايد سياست ورزي خاصي پيشه كرد. اين ادعا آنقدر تكرار شده است كه ديگر كسي آن را جدي نمي گيرد و به الزاماتش فكر نمي كند.
    تصور من اين است كه شرايط كنوني ايران، شرايطي غيرعادي و نامتعارف است. به همين دليل نيز سياست ورزي عادي و متعارف در آن پاسخگو نيست و بايد به گونه ديگري از سياست ورزي انديشيد. براي آنكه ادعاي من با ادعاي تكراري چهل ساله مترادف نشود، به دلايلي اشاره مي كنم كه به گمانم «وضعيت كنوني» را از ماقبل آن متمايز مي كند. پس از آن به اين مي پردازم كه الزامات اين وضعيت نابهنجار و نامتعارف براي سياست ورزان چيست؟
    
    هنگامي كه به وضعيت امروز نگاه مي كنم، چند محور به گمانم وضعيت ما را متفاوت از پيش مي نمايد.
    نخست

    وضع مشكلات ايران. مشكلات كلان ايران ديگر مساله يا مشكل نيستند، اغلب به «بحران» تبديل شده و در بهترين برآورد «معضل» هستند. مجموعه بحران ها و معضلات در هم تنيده كه با يكديگر همبستگي مثبت دارند و يكديگر را تشديد مي كنند. مساله اجتماعي كه به بحران تبديل مي شود در آستانه تبديل به «فاجعه» است.
    
    دوم
    ادراك اقشار متوسط از مشكلات در هم تنيده كشور، به گونه اي است كه هيچ انگيزه اي براي تلاش در جهت حل كردن مشكلات برنمي انگيزند. گويي همه در مواجهه با مشكلات «نگران، نااميد و خسته» هستند. اين احساس خود را در نوعي فلج شدن جمعي به نمايش گذارده است.
    
    سوم
    راه هاي سياست ورزي متعارف و مسالمت جويانه يعني طرح مطالبات از طريق رسانه ها و انجمن هاي مدني و شركت در انتخابات براي تغيير دادن وضعيت سياسي نزد كاربران، كارايي خود را از دست داده اند. مهم اين نيست كه در واقعيت هم اين ابزارها كارآمدند يا خير. مهم اين است كه تعداد قابل ملاحظه اي از كاربران پيشين، در كارايي اين ابزارها شك و ترديد دارند.
    
    چهارم
    در ميان مخالفان حكومت در سال هاي پس از انقلاب، هميشه گروه ها و جريان هايي وجود داشته اند كه خود را با خواسته ها و جهت گيري هاي قدرت هاي جهاني و منطقه اي (مانند امريكا و اسراييل) هماهنگ كرده و همسو با آنها حركت كرده اند. در مقاطعي نيز همسايگان مخالف حكومت به عنوان متحد و همراه برگزيده شده اند (عراق تحت سلطه حزب بعث و عربستان سعودي) . اما در كمتر زماني شاهد اعلان صريح همسويي با قدرت هاي خارجي و دعوت از آنها براي مداخله نظامي و غيرنظامي در ايران بوده ايم. اما اين روزها شاهد شكسته شدن قبح همراهي با قدرت هاي سلطه گر جهاني و منطقه اي براي تصرف قدرت هاي حكومتي در ايران هستيم.
    
    پنجم
    در تحليل هاي سياسي داخلي در ميان اصلاح طلبان و بهبودخواهان هميشه بر اين نكته تاكيد مي شد كه جريان مقابل به دليل جهل و منافع گروهي و كوتاه مدت، عليه ايران و منافع ملي بلندمدت اش عمل مي كند. اما در روزهاي اخير اين باور قوت گرفته كه شايد بايد نقش جريان خارجي را نيز در اين تحليل ديد. بطور مثال بخش قابل توجهي از تحليلگران داخلي روزبه روز تامين منافع اسراييل در بلندمدت را در فهم اقدامات برخي از جريان هاي درون حاكميت پررنگ تر مي بينند. نوعي توافق در مورد نقش عناصر نفوذي اسراييل در جهت دهي به جريان تندرو داخلي در ميان تحليلگران در حال شكل گيري است. البته برخي از دستگيري ها نيز به عنوان شاهد اين مدعا مطرح مي شوند. اگر اين تحليل پذيرفته شود ديگر با حريفي نادان و كوته بين مواجه نيستيد بلكه با نفوذي يك قدرت سلطه گر مواجه ايد.
    
    ششم
    تلاش هاي موفق يا ناموفقي براي ايجاد دگرگوني در نهادهاي انتخابي (رياست جمهوري، مجلس و شوراها) صورت گرفته كه اغلب به دليل نقش نظارت استصوابي رضايت خاطر كامل راي دهندگان را تامين نكرده است اما در مواردي كه تلاش براي تغيير كم وبيش موفق ارزيابي مي شده است نيز نبودن تغيير متناسب در نهادهاي انتصابي باعث شده تا نهادهاي انتخابي به طور كامل قدرت عمل خود را از دست بدهند و سخت دچار ناكارآمدي بشوند. به همين دليل تلاش براي ايجاد دگرگوني از طريق انتخابات در ذهن فعالان سياسي كارآمدي خود را به مقدار زيادي از دست داده است. همه مي پرسند كه چرا بايد براي تغييري تلاش كرد كه حتي در صورت موفقيت نيز قادر به تحقق هيچ وعده اي نيست؟
    
    هفتم
    اقتصاد سياسي رانتي ايران، كم وبيش همه جريان هاي سياسي را درگير و به گونه اي آلوده كرده است. رانت در صورت دارايي و فرصت هاي اقتصادي، موقعيت سياسي و قدرت تصميم گيري و شان و منزلت اجتماعي توزيع شده و اغلب نيروهاي موثر از آن برخوردار شده اند. به همين علت همه در حفظ وضع موجود داراي منافعي هستند و از تغيير آن در هراسند و ناخودآگاه حفظ اين داشته ها به نوعي محافظه كاري گسترده دامن زده كه گريبان دگرگوني خواهان را نيز گرفته است! مقاومت در برابر تغيير در جامعه اي كه به شدت خواهان تغيير است، به جدايي روزافزون جريان هاي سياسي از بخش هاي مختلف جامعه منجر شده است.
    
    هشتم
    در هيچ مقطعي بعد از انقلاب شاهد چنين قدرت گسترده اي براي برخي نهادها نبوده ايم. اين قدرت با ميل فزاينده براي كنترل همه چيز و بي پروايي در بيان اين ميل وضعيتي متفاوت از قبل ايجاد كرده كه نبايد در تحليل وقايع آن را ناديده بگيريم.
    گمان مي كنم، همين موارد كافي باشد تا توافق كنيم، «وضعيت امروز غيرعادي و نامتعارف» است. تا اينجاي بحث ادعا اين است كه در وضعيت عادي و متعارف سياسي، مي توان سياست ورزي عادي و متعارف داشت اما اگر وضعيت غيرعادي و غيرمتعارف شود ديگر سياست ورزي عادي و متعارف پاسخ نخواهد داد. روشن شد كه چرا نمي توان وضعيت فعلي را عادي و متعارف تلقي كرد. حال بايد توضيح دهيم كه سياست ورزي عادي و متعارف (كه در اين وضعيت جواب نمي دهد) چيست؟
    
    به گمان من سياست ورزي عادي بهبودخواهان و اصلاح طلبان چند مشخصه اصلي به شرح زير داشته است:
    ١-محوريت بهبودخواهي حكومتي. در نوشته هاي ديگري به تفصيل گفته ام كه اگر «خشونت» و «نقش نيروهاي خارجي» را از راهبرد سياسي مورد نظر خود حذف كنيم، تنها دو راهبرد براي گذار به مردم سالاري در مقابل خواهيم داشت: بهبودخواهي حكومت و جنبش اجتماعي كه هر دو مسالمت جويانه هستند: يكي با تكيه به بخش هاي بهبودخواه حكومت و ديگري با تكيه بر فرودستان و محرومان. برخورد شديد پس از اعتراض هاي سال ٨٨ و ترس از بازگشت به وضعيت قبل از ٩٢، باعث شده تا تمام تمركز نيروهاي سياسي بر بهبودخواهي حكومتي قرار گيرد و هر نوع جنبشي از ترس برخورد و بازگشت وضعيت امنيتي كنار گذاشته شود.
    ٢- محدوديت در استفاده از ابزارهاي مبارزه مسالمتاميز سياسي. با توجه به تجربه جوامع مختلف در مبارزه مسالمت آميز سياسي براي ايجاد تغيير از چند روش و ابزار مختلف استفاده مي شود. مهم ترين آنها عبارتند از: الف) صندوق راي و تلاش براي تغيير تركيب نهادهاي انتخابي حكومت، ب) مطالبه گري صنفي، جنسي، قومي و... از طريق تشكل هاي صنفي و نهادهاي مدني، ج) اعتراض هاي خياباني، د) اعتصاب. مبارزه سياسي عادي تنها به استفاده از دو ابزار اول (صندوق راي، مطالبه گري) محدود مي شود و بهره گيري از دو ابزار ديگر را به دليل امكان سوءبرداشت يا سوءاستفاده كنار مي گذارد.
    ٣- محدود شدن مطالبات به چارچوب ساختار موجود. ساختارسياسي موجود ايران از لحاظ حقوقي، تركيب نامتجانسي است. از نظر حقيقي نيز ساختار سياسي ايران در برخي روش هاي مردم سالارانه (مانند انتخابات) كه در آن مورد استفاده قرار مي گيرد و بسته به اينكه كدام طيف( سنتي يا مدرن) غلبه پيدا مي كنند، در نوسان است. خواسته هايي كه از جانب نيروهاي سياسي بهبودخواه دنبال مي شده است، در چارچوب همين ساختار و با رعايت گفتمان مشروعيت بخش در همين ساختار بوده است. دفاع از حقوق مردم در چارچوب قانون اساسي موجود به همه اقدامات مردم گرايانه جهت مي داده است. تاكنون در ميان نيروهاي مسالمت جوي داخلي خواسته اي فراتر از اين چارچوب مطرح نشده است.
    ٤- نقد غير ريشه نگر نسبت به توزيع رانت. نظام اقتصاد سياسي ايران، ويژگي هايي دارد كه بدون توجه به آنها نمي توان به نقد وضع موجود و ارايه راه حل براي غلبه بر مشكلات آن پرداخت. حوزه اقتصاد در جامعه ما از حوزه سياست تفكيك نشده است اگرچه در مواقعي بر سر كنترل منابع در جامعه رقابت صورت مي گيرد اما اغلب با توافق وضعيت كنترل منابع و برخورداري از رانت ها ثابت مي ماند.
    با توجه به پيوند ساختار سياسي و ساختار اقتصادي، ساختار سياسي به نوعي نظام اقتصاد سياسي «با دسترسي محدود» منجر شده است. اغلب نقدهايي كه مي شود در چارچوب تداوم «نظام دسترسي محدود» است. كمتر به چگونگي گذار از نظام با دسترسي محدود به نظام با دسترسي باز فكر مي شود. نقدها به اين صورت غيرريشه نگر شده و در چارچوب ساختار موجود و تداوم آن طرح مي شوند. به گمانم روشن شد كه وقتي از سياست ورزي متعارف و معمولي سخن مي گوييم به چه چيز اشاره مي كنيم. ظاهرا اين نوع سياست ورزي در وضعيت فعلي به مشكل رسيده است.
    براي شكستن بن بست موجود چه بايد كرد؟ و چه مي توان كرد؟ بحث تفصيلي در اين مورد نيازمند گفت وگو و گفت وگوي انتقادي با جريان هاي مختلف فكري- سياسي است. اما اجمال بحث اين است كه بايد از تكرار صرف آنچه سياست ورزي معمولي و متعارف است، پرهيز كرد. نبايد اقدامات در حال انجام را فروگذاشت مگر آنكه به صورت مانعي براي سياست ورزي جديد جلوه گر شوند. در زمينه هر چهار وجهي كه سياست ورزي عادي و متعارف را مي ساختند بايد دست به اقدامات نوآورانه زد. شايد بتوان اين اقدامات را ذيل «نوسازي و بازسازي» خلاصه كرد.
    
    نوسازي و بازسازي بايد در سه دسته از تلاش هاي ما متجلي شود. با اشاره به هر كدام بحث را به پايان مي برم.
    الف- نوسازي و بازسازي جهت گيري ها و گفتار سياسي. در اين نوسازي بايد به دو عنصر اصلي توجه كرد. تاكيد بر «ايجاد دگرگوني هاي ساختاري براي دستيابي به توسعه همه جانبه، مشاركتي، برابري طلب، پايدار و معنوي.»
    ب- نوسازي تشكيلاتي و سازماندهي مجدد. محور اين نوسازي، از يكسو مردم سالارانه تر كردن فرايندهاي تصميم گيري است كه اين خود مستلزم شفافيت فرايندها و غيرشخصي شدن آنهاست. از سوي ديگر بايد به كاهش تعداد مراكز تصميم گيري و متناسب كردن آرا با وزن اجتماعي انديشيد.
    پ- نوسازي راهبردها (استراتژي ها) و ترفندها (تاكتيك ها). برنامه ريزي براي تجربه اشكال متفاوتي از اقدام سياسي و اتحادها و همسويي هاي تازه ذيل اين عنوان قابل طرح اند. در نوشته هاي ديگر به تفصيل در اين موارد بايد سخن گفت.
    
    
    مقاومت در برابر تغيير در جامعه اي كه به شدت خواهان تغيير است، به جدايي روزافزون جريان هاي سياسي از بخش هاي مختلف جامعه منجر شده است.
    بايد از تكرار صرف آنچه سياست ورزي معمولي و متعارف است، پرهيز كرد. نبايد اقدامات در حال انجام را فروگذاشت مگر آنكه به صورت مانعي براي سياست ورزي جديد جلوه گر شوند.
نظر: سياست ورزي در وضعيت نابهنجار
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4131 به تاريخ 20/4/97، صفحه 4 (سياست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 173 بار
    



آثار ديگري از "عليرضا علوي تبار"

  نفي معيارهاي دوگانه
عليرضا علوي تبار، اعتماد 1/7/97
مشاهده متن    
  انديشه سياسي چيست؟ عمل سياسي كدام است؟ / نگاهي به كتاب تازه دكتر حسين بشيريه
عليرضا علوي تبار، شرق 10/2/97
مشاهده متن    
  تحول اساسي در زيست سياسي ابراهيم يزدي
عليرضا علوي تبار *، اعتماد 7/6/96
مشاهده متن    
  نمي خواست قهرمان باشد
عليرضا علوي تبار، شرق 7/6/96
مشاهده متن    
  راست راديكال اين بار حريف هاشمي نمي شود
عليرضا علوي تبار، شرق 28/2/92
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
Journal of Food Quality and Hazards Control
متن مطالب شماره 3 (پياپي 503)، 2018را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است