|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/20: راوي قصه هاي رفته از ياد
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4230
سه شنبه 22 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4131 20/4/97 > صفحه 7 (جلد دوم) > متن
 
      


راوي قصه هاي رفته از ياد
به مناسبت هفتاد و دو سالگي ناصر تقوايي

نويسنده: عباس بهارلو


    
    ١- در اواسط دهه ١٣٤٠ ناصر تقوايي جزو گروه شورانده اي از جوانان جنوب بود كه در هنر و ادبيات و پاره اي از آنها در سياست نيز پنهاني دستي داشتند و گاهنامه «هنر و ادبيات جنوب » را انتشار مي دادند. در آن سال ها هنوز سينماي مستند جذبه زيادي نداشت و در ميان اصحاب هنر چندان جدي گرفته نمي شد. مساعدت به دكتر غلامحسين ساعدي در سفر به بنادر جنوبي ايران براي تهيه گزارشي درباره «اهل هوا» و نوشتن داستان هاي كوتاه و بلند به سبك ارنست همينگوي نشان دهنده علاقه مهارنشدني تقوايي در حوزه هنر و ادبيات بود.
    تعدادي از مستندهاي تقوايي كه «تاريخ مصرف » داشتند، مانند ساير فيلم هاي سفارشي و گزارشي كه از باب پسند روز ساخته مي شوند، يك دو سال بعد از دور خارج شدند. تاكسي متر (١٣٤٦) يكي از اين فيلم ها است : مستندي ساده درباره موظف كردنِ رانندگان تاكسي هاي تهران به نصب تاكسي متر در اسفند ١٣٤٥. تاكسي متر توضيح تصويري اطلاعيه اي از اداره راهنمايي و رانندگي درباره نصب تاكسي متر است .
    نان خورهاي بي سوادي و آرايشگاه آفتاب ، كه هر دو در همان سال ساخته شدند، درباره پيشه هاي بي رونق مردم حاشيه نشين شهرها هستند كه به گفته خود صاحبان آن مشاغل چون كار ديگري بلد نيستند به مشاغل پست رو آورده اند. نان خورهاي بي سوادي انتقادي غيرمستقيم به بيكاري پنهان و مشاغل «نفرت انگيز» است . از اين فيلم به بعد نوعي ديدگاه اجتماعي در فيلم هاي تقوايي تجلي مي يابد كه ويژه محافل روشنفكري در سال هاي اواخر دهه ١٣٤٠ است . به عنوان نمونه در صحنه اي از فيلم اخير گوينده به كنايه مي گويد: «مقدمتا به شما نشان خواهم داد كه همپاي پيشرفت هاي اجتماعي و مدرنيزه شدنِ كشور عريضه نويسي هم به چه پيشرفتي نايل شده .» اين گفتار ابتدا روي تصويرِ دست يك عريضه نويس مي آيد كه با قلم متن عريضه اي را تحرير مي كند و سپس تصوير به چند عريضه نويس بُرش زده مي شود كه با ماشين در حال تايپ كردن عريضه هستند. اين نگاه كنايي به جز صحبت هاي اشخاص در تصاوير فيلم هم نمود نظرگيري دارد. تقوايي از همين فيلم به ذوق ورزيِ بصري مي پردازد و مي كوشد فيلم هايش گزارشي صرف از آنچه به تصوير درمي آورد، نباشد.
    او در آرايشگاه آفتاب سلماني هاي دوره گردي را نشان مي دهد كه در پياده روها، اطراف بازار و مساجد با مزدي نازل تر از آرايشگرهاي بالاي شهر سر و ريش مشتري هاي خود را اصلاح مي كنند. آنها درباره شغلِ ناگزير و وضع ناگوار خود توضيحاتي به مصاحبه كننده مي دهند كه روشنگر و گوياي موقعيت اسفبار آنها است .
    تقوايي در تاكسي متر، نان خورهاي بي سوادي و آرايشگاه آفتاب از عنصر مصاحبه با افسر پليس ، راننده هاي تاكسي ، مسافران ، عريضه نويس ها و سلماني هاي دوره گرد به عنوان امكاني آسان ياب - هرچند موثر- براي ارايه اطلاعات به بيننده استفاده كرده است . گفت وگوها در هر سه فيلم به جاي آنكه در خدمت تصاوير باشند، نقش معكوس دارند: تصاوير در خدمت گفت وگوها هستند: به اين صورت كه دوربين معمولا چهره اشخاص را از زاويه روبرو در قاب مي گيرد و آنها هم متناسب با پرسش هاي گزارش كننده پاسخ هاي مقتضي- و مسلما نه واقعي ترين و دقيق ترين پاسخ ها- را بر زبان مي آورند. به عنوان مثال در نان خورهاي بي سوادي عريضه نويسي كه گزارشگر از او مي پرسد: «شما داريد نان بي سوادبودن مردم را مي خوريد، اگر روزي همه مردم باسواد شوند شما چه كار مي كنيد؟» پاسخ مي دهد: «يك كار ديگر. همين الان با روزي حدود ١٠ تومان با نانِ خشك زندگي مي كنيم .» پاسخ او جواب سرراست پرسشي كه از او مي شود، نيست.
    تصويرهاي پراكنده نان خورهاي بي سوادي و آرايشگاه آفتاب از واقعيت روزمره همان چيزهايي را روشن مي سازند كه آدم ها واگو مي كنند: گيرم در يكي دو مورد- بنا به اظهارات افراد- از لحن تند انتقادي هم برخوردارند: اما به خلاف آن راي رايج درباره «سينما- چشم » كه مي كوشد با تصويرهاي سينمايي حقيقت را روشن كند در آشكاركردن پديده هاي پنهاني و نشان دادن نكته هاي مبهم و پوشيده موفق نيستند.
    اگر مستندهاي مذكور، ظاهرا، بدون زحمت و تحقيق حاصل آمده اند و به قصد «دست گرمي » و آزمايشگري ساخته شده اند و در كارنامه سينمايي سازنده اش فاقد اهميت زيبايي شناختي اند، تقوايي در فيلم بعدي اش نخل گامي به پيش برمي دارد. نخل فيلمي است ساده و تجربي درباره مراحل غرس اصله نخل ، گرده افشاني ، رشد و محصول دهي درختي حاره اي كه در بنادر و جزاير حاشيه خليج فارس مي رويد. نخل نخستين فيلمي است كه تقوايي متن آن را با نثري روان و گفتاري شيوا نوشته است. نخل مستندي تمثيلي هم هست و تمثيل ها در آن گاه مانند نمايي كه پس از قطع كردن نخل كودكي نيمه برهنه بر سرِ گوري در بيرونِ قدم گاه خضر نبي در آبادان نشان داده مي شود ابتدايي و روان است و گاه مانند موقعي كه تصوير از تارك سوخته نخل قطع مي شود و به صورتِ چروكيده پيرزني عرب بُرش زده و صداي گوينده شنيده مي شود كه «امسال در صد سالگي ديگر ثمر نمي دهد» بسيار طبيعي است ، و گاه كاملا «رو» و متعرض است : مثل موقعي كه تصوير از دودكش پالايشگاه نفت آبادان قطع مي شود به تصوير زني عرب كه بشكه محتوي آب را با نشان معروف IRANOL روي سر حمل مي كند: نمايي كه مدت ها نقل محافل روشنفكري در دهه پنجاه بود: به اين معني: بشكه هاي انباشته از نفت حق ديگران است ، و«پيت »هاي خالي يا آبِ شور سهم بوميان جنوب .
    ٢- كمتر از دو سال پس از آنكه تقوايي به همراه دكتر ساعدي بنادر و جزاير اطراف بندرعباس را براي تحقيق از «اهل هوا» (١٣٤٥) زير پا گذاشتند، او توانست با جلب نظر فريدون رهنما و مساعدت صناعتي «تلويزيون ملي ايران » عازم بندر لنگه شود تا مستند ماندگاري درباره مراسم و مناسك مردان و زنان «اهل هوا» كه طبعا با زحمت حاصل مي آمد، بسازد: باد جن.
    باد جن با تصاويري مه آلود از دريا و امواج خروشان ، كه بر صخره و ساحل مي كوبند، آغاز مي شود، كه تاكيدي است بر اين واقعيت كه دريا، از ديرهنگام ، بيش از هر امكان ديگري ارتباط ساحل نشينان را با مردم آن سوي آب از خليج نشين هاي عربي گرفته تا آفريقا و زنگبار و هندوستان و جز اينها برقرار مي كرده است . اين ارتباط از همان زمان كه ترسِ انسانِ بدوي از دريا ريخت و او تخته پاره اي بر آب انداخت و سوار بر آن ميل ديدن دوردست ها را در سر پروراند آغاز شد. مسافران- اجداد بوميان لنگه- از هر سفر نه فقط اشياي عجيب و غريب ، كه به چشم نديده بودند، بلكه آدم ها- كنيز و غلام - و رسوم خاص ناآشنا را هم با خود آوردند، و به مرور چيزهايي از آن رسوم گرفتند و چيزهايي نيز به آنها افزودند.
    بادهاي دريايي يا ساحلي از ديرهنگام در كوچه پس كوچه هاي لنگه مي گشت ، اما از جنس بادهاي زار و نوبان و مشايخ نبود، كه سياهان از اعماق جنگل هاي آفريقا به بنادر خليج فارس آوردند: سياهاني كه علم و فن بر زندگي ساده شان سايه نيفكنده بود و اغلب به «بهاي خرما» آورده شده بودند. همين سياهان مجموعه اي از فرهنگ و رسوم خاص و «شگفت» خود را، كه به مراحل بدوي فرهنگ بشري نزديك بود، در ميان ساحل نشينان رواج دادند: فرهنگي كه حاصل معصوميت و سادگي طبيعت جماعت هاي كوچك محلي بود و از نظر پاره اي مردم شناسان «متمدن » و متفرعن نماينده نوعي «توحش » و ناشي از بلاهت بدوي انسان شمرده مي شد.
    تقوايي البته در باد جن متعرض بسياري از مسائل نمي شود. او فقط به ثبت مستقيم و موجز يكي از مراسم «اهل هوا»، حادترين بادها، پرداخته است : با متني با صداي گيراي احمد شاملو. تمهيدهاي تقوايي براي آنكه نشان بدهد عقب ماندگيِ اقتصادي و فرهنگي بوميان را گرفتار جن (يا زار و نوبان و شيخ شنگر و انواع بادهاي مضراتي) كرده لغزان و ناگويا است . در طول مراسم ، پس از شرحي كوتاه و مقطع درباره چگونگي جمع شدن اهل هوا در «خانه مقدسي »، كه پشت خاكستان شهرِ مُرده قرار دارد، در سكوت و سكون در و پنجره هاي نيم ويراني نشان داده مي شود كه متعلق به جماعت اهل هوا است ، يا آدم هايي كه بندر لنگه را به جبر ترك كرده اند: يعني اينكه حيات و نشاط از بندر لنگه رخت بربسته است : اما وقتي هيچ نشاني از مردم و زندگي و نحوه گذران آنها در فيلم نباشد نبايد انتظار داشت كه تصوير چند در و پنجره بسته و عمارت هاي نيم ويران ، با صداي زنجره ، چنين نتيجه اي را حاصل كند: به ويژه آنكه گوينده از همان آغاز درباره ويراني ها به صدور اين حكم پرداخته است كه : «لنگه را بادها ويران كرد»: يعني اينكه ويراني ناشي از «بادها»ي مضراتي بندر لنگه و مردم آن را از هستي ساقط كرد.
    اين ضعف ها، البته ، از اهميت و ارزش هاي باد جن نمي كاهد. باد جن چه به عنوان فيلمي مستند با صناعتي قابل قبول، و سندي مصور و منحصر به فرد از مناسكي منسوخ و چه از جنبه مردم شناختي ، پزشكي ، روان كاوي و تحقيق در زمينه موسيقيِ جنوب ارزش هاي فراواني دارد، و نزديك به نيم قرن است كه اين ويژگي هاي خود را، همچنان ، حفظ كرده است .
    يك چيز مي توانست امتياز و مرغوبيت باد جن را زير سوال ببرد، كه آگاهانه يا ناآگاهانه ، از آن پرهيز شده است، و آن گفتاري است كه با صداي شاملو بر حاشيه صوتي فيلم ضبط است . گفتار فيلم مي توانست به شيوه متن هاي متعارفِ جامعه شناختي ، پزشكي يا آموزشي بر نكاتي تاكيد داشته باشد كه سال به سال با تجاربي كه كسب مي شود اهميت جنبه هاي اطلاعاتي آن كاسته شود: اما لطافت و پاكيزگي شعر گونه گفتار و بيان غيرمتعارف شاملو به آن اهميت ويژه اي بخشيده است . بديهي است كه هر فيلم مستند و هر مستندسازي به سهولت چنين اعتبارها و امتيازهايي را كسب نمي كند: به عنوان نمونه مي توان فيلم هاي ديگر تقوايي : موسيقي جنوب (زار) و كشتي يوناني را مثال آورد كه از هيچ جنبه اي هم ارز باد جن نيستند.
    موسيقي جنوب (زار) هر چند از لحاظ صناعت و رنگينيِ تصوير و حتي متن گفتار هم تراز باد جن نيست ، تقوايي در اين فيلم دو جا بر نكاتي تاكيد مي كند كه در باد جن از آن غافل بود. گفتار موسيقي جنوب (زار) اثرِ دست كسي است كه شيفته و شيداي آن مراسم است ، نه كسي كه مي خواهد از ديدگاه روان شناختي و جامعه شناختي آن را ارزيابي كند. درواقع تقوايي نمي كوشد رازِ آيين هاي كهن قومي را از پسِ پرده سياه شان بيرون بكشد. دل بستگي عاطفي او به جنوب و مناسك آن موجب شده است كه همچون يك «اهل هوا»يي به آن مراسم بپردازد. از اين جهت باد جن و موسيقي جنوب (زار) بيشتر ثبت لحظه هاي شورانگيز و هيجان آور حركات آدم ها است تا روشن كردن تاريكي هاي شگفت مراسم اهل هوا.
    رقص شمشير (١٣٤٦) نيز ثبت مراسم كمابيش منسوخي است كه زماني در جزايرِ حوالي بندرعباس و شيخ نشين هاي آن سوي خليج فارس رواج داشت . عده اي مردِ وشيده در «دشداشه » (لباس بلند) سفيد روي شن هاي ساحل و پشت به درياي آبي شمشير به دست رقصي موزون مي كنند، و رشته طناب بلندي در دست آنها است كه شمشيرهاي شان را در غلاف روي آن گرفته اند و چهار مرد در جلو آنها بر «دمام » (دهل دوسر) مي كوبند. در گرماگرم بازي، مردان دوبه دو از صف خارج مي شوند و جست وخيزكنان ، رودرروي هم ، شمشيرها را در هوا مي گردانند.
    رقص شمشير ريشه در رقص هاي بدوي دارد كه اجداد آفريقايي و سواحلي همين مردان با نيزه و شمشير، قبل از پيكار و شكار اجرا مي كرده اند و احتمالا اين مراسم نمايشي است در بزرگداشت خاطره همان جنگ ها و دلاوري ها. رقص شمشير، به عنوان گزارشي خام و ساده از اين مراسم، فاقد كلام است و هيچ توضيحي بر اين مراسم آييني و ريشه آن ندارد: فيلمي است خشك و بي روح با نماهاي عمومي طولاني و تكراري و اغلب تاريك كه حتي نماهايي مثل بازي دو كودكي كه با چوب مي رقصند و اداي پدران خود را درمي آورند از نواخت كند آن نمي كاهد. آن طور كه تقوايي مي گويد اين گزارش ها را براي «آشنايي با ابزار سينما» ساخته بوده است .
    ٣- تقوايي در مستند كوتاه اربعين (١٣٤٩) يك بار ديگر توجه خود را معطوف به جنوب و مناسك مذهبي آن مي كند. اربعين گزارش ساده اما پرورده اي است از مراسم سوگواري هيات هاي عزاداري مساجد دهدشتي و بهبهاني (در بوشهر) به مناسبت اربعين.
    اربعين گوياي نمايش خلوص ديني يك قوم است : گيرم عناصري از آن از مراسم اقوام ديگر جذب يا به مرور تجزيه شده باشد. جنبه نمايشي اين مراسم كه احتمالا در لحظه هايي نمونه پيچيده يا كهن تر تعزيه است ، از بابت هم آهنگي بين آنچه نوحه خوان با صداي رسا و پرطنين خود مي خواند با حركت و با نظم سينه زن ها، در هر دور «واحد»، داراي رابطه و وحدتي طبيعي است : مثلا دور «واحد»، به فرمان نوحه خوان ، موقعي آغاز مي شود كه مرثيه شهادت خوانده شده باشد: و صداي آن دور، كه نقطه اوج و پايان مراسم سينه زني است ، هم آهنگ با نواختن شلاق وار دست ها بر سينه ها و هن وهن نفس ها طنين مي اندازد. اربعين بدون آنكه توضيحي بر آنچه گفته شد داشته باشد، گزارش بدون گفتاري است از اين نمايش ديني كه نبايد انتظار داشت براي همه مخاطبان فيلم- حتي همه ساكنان جنوب - معنا و مفهومي جز همان برانگيختن شور و عاطفه مذهبي و قومي داشته باشد.
    تقوايي در فيلم بعدي اش با نام مشهد قالي يا مشهد اردهال (١٣٥٠) به سراغ يكي ديگر از روايت هاي مذهبي - البته خارج از خطه جنوب - رفت و اگر چه تصاوير فيلم را با عجله فيلمبرداري و تدوين كرد، متن آن را با تحقيق و تامل نوشت . تقوايي پيش از آنكه مشهد قالي را بسازد مقاله شايان توجه آل احمد را درباره مراسم قاليشويان در اردهال خوانده بود و پس از آن همراه ابراهيم گلستان و دكتر ساعدي به محل رفته و شاهد فيلمبرداري گلستان از اين مراسم بود. فيلم گلستان به دليل اشكالي كه در دوربين شانزده ميليمتري بولكس ايجاد شده بود، قابل استفاده نبود. تنها حاصل اين سفر عكس هايي بود كه تقوايي گرفته بود. تقوايي در بازگشت ، ساختن چنين فيلمي را به غفاري و قطبي (در تلويزيون ملي ايران) پيشنهاد داد و هر سه با يك گروه فني عازم اردهال شدند. غفاري مايل بود خودش فيلم را بسازد: اما وقتي شور و علاقه تقوايي را ديد اجازه دادند او كارگردان فيلم باشد.
    همين جا بايد اشاره كرد كه گفتار متن فيلم هاي نخل ، باد جن ، رقص جنوب (زار) و مشهدقالي در ميان گفتار متن فيلم هاي مستندي كه در همان ايام ساخته و نمايش داده مي شدند واجد امتياز خاصي است : امتيازي كه شايد به سبب محشور بودن تقوايي با ادبيات و نويسندگاني مثل ساعدي، شاملو، آل احمد، فروغ ، گلستان تقي زاده و خاكسار سبب شده است تا زبان او در لحظه هايي به نثر ابوالفضل بيهقي در «تاريخ بيهقي» و كلام تورات شباهت ببرد.
    تقوايي در دو فيلم پيش (١٣٧٦) و كشتي يوناني (١٣٧٧) دوباره به سراغ جنوب محبوب خود رفت . پيش را مي توان دنباله اي بر نخل دانست كه تقوايي سه دهه قبل تر ساخته بود. او پيش را با روايتي عاشقانه ، شرح دلدادگي يك اميرزاده به چوپان زاده اي روستايي همراه كرده و رگه هايي داستاني را در كليت و ساختار فيلمش درج كرده است . آنچه به پيش لطمه زده تفصيل و تكرار نماهايي از چهره هاي زنان و دختران حصيرباف و چشم اندازهايي از نخلستان و بيابان و رودخانه است كه از نظر تقوايي زيبا مي آمده و بيش از اندازه بر آنها تاكيد شده است .
    كشتي يوناني هم روايت ديگري از داستان قديمي «بادجن » و «زار» و «نوبان » است كه اين بار تقوايي- به خلاف دو فيلم كوتاه قبلي اش- وجهي اجتماعي و اقتصادي براي منشا بيماري جن زده ها قائل شده است : اما فيلم ساختار منسجم لازم را ندارد و «پيام» آن به يك بيانيه سياسي و تبليغي صريح شباهت پيدا كرده است .
    واقعيت اين است كه امروز، پس از سپري شدن بيش از چهار دهه از زمان ساختن بسياري از مستندهاي تقوايي تعدادي از آنها مثل نخل ، بادجن ، اربعين و رقص جنوب (زار) از جنبه مردم شناختي و مقدمات تحقيق درباره پديده هاي فرهنگي بدوي و مرموز، كماكان، واجد ارزش هاي نظرگيري هستند: گيرم چند فيلم ديگر او مثل تاكسي متر، آرايشگاه آفتاب ، نان خورهاي بي سوادي و پنجمين جشن هنر شيراز گزارش هاي ضعيف و نامرغوبي از كار درآمده اند.
    
    
    

    
    نان خورهاي بي سوادي انتقادي غيرمستقيم به بيكاري پنهان و مشاغل «نفرت انگيز» است . از اين فيلم به بعد نوعي ديدگاه اجتماعي در فيلم هاي تقوايي تجلي مي يابد كه ويژه محافل روشنفكري در سال هاي اواخر دهه ١٣٤٠ است .
    نخل فيلمي است ساده و تجربي درباره مراحل غرس اصله نخل ، گرده افشاني ، رشد و محصول دهي درختي حاره اي كه در بنادر و جزاير حاشيه خليج فارس مي رويد.
    باد جن چه به عنوان فيلمي مستند با صناعتي قابل قبول، و سندي مصور و منحصر به فرد از مناسكي منسوخ و چه از جنبه مردم شناختي ، پزشكي ، روان كاوي و تحقيق در زمينه موسيقيِ جنوب ارزش هاي فراواني دارد، و نزديك به نيم قرن است كه اين ويژگي هاي خود را، همچنان ، حفظ كرده است .
راوي قصه هاي رفته از ياد / به مناسبت هفتاد و دو سالگي ناصر تقوايي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4131 به تاريخ 20/4/97، صفحه 7 (جلد دوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 30 بار
    



آثار ديگري از "عباس بهارلو"

  بازي با چشم ها و دست ها
عباس بهارلو، اعتماد 27/5/97
مشاهده متن    
  «ناصر آژان آورده»
عباس بهارلو، اعتماد 6/3/97
مشاهده متن    
  بسياري از فيلم ها از ياد مي روند / آشفتگي صنعت و نظام فيلم سازي در ايران
عباس بهارلو، شرق 21/6/94
مشاهده متن    
  چيزي نيست به آن بباليم / بازخواني تاريخ سينماي ايران به مناسبت روز ملي سينما
عباس بهارلو*، شرق 22/6/93
مشاهده متن    
  منتقدي آرام و باوقار
عباس بهارلو، شرق 10/11/92
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه زيست شناسي گياهي ايران
متن مطالب شماره 2 (پياپي 36)، تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است