|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه كيهان97/4/20: موقوفه اي تمدن ساز
magiran.com  > روزنامه كيهان >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 21957
شنبه سي ام تير ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2827
magiran.com > روزنامه كيهان > شماره 21949 20/4/97 > صفحه 6 (پاورقي) > متن
 
      


موقوفه اي تمدن ساز
تاريخ تمدن اسلامي- ۴۶/ نگاهي به تاريخچه ربع رشيدي


درمان و داروي رايگان براي همه اهالي و مسافران
    روزهاي دوشنبه و پنجشنبه مقرر بوده که: «به همسايگان ربع رشيدي و اولاد واقف و غلاماني که واقف آنها را آزاد ساخته و باغبانان و برزيگران موقوفات ربع رشيدي، دواي مفت دهند و بايد که خازن و شرابدار در اندرون دارالشفاء روند، طبيب بر در شبکه بنشيند و هر چيزي که به کسي بايد دادن، برکاغذي نويسد و به خازن دهد تا او را در اندرون ترتيب داده، بدان شبکه بيرون دهد.»
    اگر مسافري از رنج سفر بيمار مي شد، بايد هرکسي که متولي «ربع رشيدي»، مصلحت مي داند، او را در بيمارستان بخواباند و طبيب به علاج او پردازد تا شفا يابد و پس از شفا يافتن به ادامه سفرش بپردازد. هرگاه از آنها کسي وفات مي يافت، اگر مالي همراه داشت، از مال او خرج کفن و دفنش مي کردند و اگر نداشت، از موقوفات «ربع رشيدي» پرداخته مي شد.
    
    تامين دارو و طبيب از اقصي نقاط سرزمين هاي اسلامي
    خواجه رشيد در ضمن مکتوبي که به خواجه علاءالدين، حاکم روم نوشت، او را مامور کرد که هرسال داروهايي که در آنجا موجود است را ليست کرده و به وزني که معين نموده، به دارالشفاي «ربع رشيدي» بفرستد، از جمله آن، ادويه«اسطوخودوس»، به وزن سالي صدمن و «افسنتين» به وزن صد من بود. در مکتوب ديگري که به خواجه علاءالدين هندو فرستاده، او را مامور کرده تا روغن هايي که از گياهان مختلف طبي بدست مي آيد:
    «در هريک از نقاط که باشد، تدارک کرده به دارالشفاء فرستد»
    و در پايان آن مکتوب گويد: «چون اين ممالک از همديگر دور افتاده است، مي بايد به هر شهري يک نفر مخصوص برود.»
    معلوم مي شود، خواجه پس از ترتيب اوقاف «ربع رشيدي» و نوشتن وقفنامه آن در کار ربع، گستردگي بسياري پديد آورده، زيرا در مکتوبي که به فرزند خود،خواجه سعد الدين مي نويسد،هفتاد نفر «صوف باف» از او براي گذاشتن در ربع مي خواهد، وي بعد از آنکه شمه اي از اوضاع ربع را براي پسر خود شرح مي دهد، مي نويسد:
    «پنجاه نفر طبيب حاذق که از اقصاي بلاد هند و مصر و چين و شام و ديگر ولايات آمده بودند، همه آنها را به صنوف رعايت و الوف عنايت مخصوص گردانيديم و گفتيم که هر روز در دارالشفاي ما تردد نمايند و پيش هر طبيب، ده کس از طالب علمان مستعد، نصب کرديم تا به اين فن شريف مشغول گردند و کحّالان و جرّاحان و مجيران که دارالشفاي ماست، به قرب باغ رشيدآباد که آن را معالجه معالجان خوانند، بنياد فرموديم...»
    
    جزييات قرارگرفتن بناهاي مختلف در شهرک ربع رشيدي
    در وقفنامه «ربع رشيدي»، حتي نحوه قرار گرفتن ساختمان هاي مختلف به طور دقيق ذکر شده است:
    «...توابع و مرافق عبارت بوده از نخست؛ سراي متولي که متصل روضه است و درِ آن متصل است به سر درِ ربع رشيدي و آن سرايي و حجره اي است متصل به هم و دارالکتب و مخزن نيز در آنجاست.
    دوم، سراي مشرف و آن متصل است به دارالشّفاء و يک جانب آن با کوچه سراي متولي و حد ديگر با بارو و حد ديگر با کوچه که بر روضه مي رود، اتصال مي يابد.
    سوم، سراي ناظر که او نيز مانند نايب متولي است و آن بر سر درگاه روضه است از جانب چپ. چهارم حجره ها که نزديک درِ خانقاه است، جهت ساکن حُفّاظ و غير هم و آن معروفست به حجره هاي ساباط و بعضي حجره ها که بربالاي دارالشّفاء است.
    پنجم و ششم و هفتم و هشتم و نهم، حمّام و حوض خانه و سقايه و انبار و خزانه و اين بقاع خير که ذکر هر يک مجملا نوشته شد، هر يک مشتمل است بر خان ها و حجره ها از تحتاني و فوقاني و حلقه ها و ميان سراي و زيرزمين و غيره...»
    
    ارسال کتاب هاي وقفي به شهرهاي مختلف
    از جمله شرايط وقف اين بوده که هرسال متولي ربع از کتاب هايي که تاليف واقف(خواجه رشيد)است، دستور دهد نسخه اي بنويسند، با خط و کاغذ خوب و سپس با نسخه اصل که در گنبد «ربع رشيدي» بوده، مقابله کنند و هرکدام را جلد نيکو کرده، از هريک، نسخه اي به شهرها بفرستند.
    کتاب هاي تاليف واقف از اين قرار بوده؛ اول: «مجموعه رشيديه» که مشتمل بر چهار کتاب بوده، دوم «جامع التواريخ»، سوم «آثار و احياء» و چهارم «بيان الحقايق». هر يک از اين کتاب ها، هم نسخه عربي داشته و هم فارسي. نسخه عربي را به بلاد عرب و نسخه فارسي را به بلاد عجم مي فرستاده اند و:
    «آن نسخه را بايد در آن شهر در مدرسه اي که آن را مدرسي باشد، به فنون علوم مشهور اليه و قضات و ائمه اختيار کند ، بنهند تا متعلماني که رغبت مي نمايند ، پيش آن مدرس ، آن را مي خواند و اگر کسي خواهد که استنساخ کند، آن مدرس رهني که مناسب داند، بستاند و اگر از بهر مطالعه خواهند، همچنين رهن بستانند... و ديگر شرط کرده ام که از جمله اين کتب، به غير از نسخه اصل که در گنبد ربع رشيدي نهاده باشند، هريک نسخي پارسي و نسخه عربي متولي علي حده استنساخ کند و پيش مدرسي که در روضه ربع رشيدي، درس گويد، باشد و هر روز چيزي از آن درس بگويد.»
    
    تعيين وضعيت نور و روشنايي در شهرک ربع رشيدي
    يکي از فصول وقفنامه، در بيان انواع روشني هاي «ربع رشيدي» است مانند تعداد شمع و قنديل و مشعل و چراغ و انواع بخورات و تعيين مواضعي که اين روشنايي ها را بايد در آنجا قرار داده و تعيين اوقات و تعداد زمان که هر يک را در چه زمان بسوزانند و تعيين جماعتي که هريک از آن روشنايي ها به عهده ايشان باشند و شروطي که به آن متعلق است.
    
    از دسته بندي کتاب ها تا ذخيره غلات و تا تقسيم آب مزارع
    و فصل ديگر وقفنامه در خصوص انبارها، ذخيره کردن غلات و محاسبات جنسي و نقدي و ترتيب نگاه داري کتاب ها و چيدن هر دسته از کتاب ها در مکان معيني از کتابخانه ، نوشته شده بود و نيز شرح بسيار مبسوطي درباب کاريزها و مجاري آب «ربع رشيدي» و تقسيم آب مزارع و مساجد و حمام هاي ربع و بعضي مساجد و حمام ها و محلات تبريز و کاغذ خانه و گازرگاه و حقابه خانه ها و باغچه ها و سقاخانه هايي که در هر يک از کوچه ها در مجاري اين آب ها برقرار بوده است.
    
    فصل نگهداري اطفال يتيم
    فصل ديگر راجع به اطفال يتيمي بود که در «ربع رشيدي» از آنها نگهداري مي شد و وظايف سرپرست آنها در وقفنامه (آن سرپرست به اسم «اتابيک» خوانده مي شد) و اينکه چگونه تعليماتي بايد به آن اطفال بدهند، ميزان معاش سرپرست که چه مقدار جنس و چه مقدار نقد است و محل سکونت اطفال يتيم و «اتابيک» آنها کجاست.
    
    موقوفه اي با شاخه هايي در شهرها و کشورهاي ديگر
    بالاخره قسمت بزرگي از وقفنامه، صرف اسامي املاکي است که موقوفه «ربع رشيدي» بوده و در موصل، مراغه، مرند، اصفهان، شيراز ، يزد و بعضي نقاط ديگر واقع گرديده و تمامي اين املاک با حدود و مشخصات ذکر شده است.»ژان شاردن»(سياح، پژوهشگر و فيلسوف فرانسوي) شيوه و مسير وقف را اينگونه بيان مي نمايد:
    «خيرات و مبرات چنين است: نخست کاروانسرايي بنا و آن را وقف سکونت رايگان ابن سبيل مي کنند، سپس گرمابه ها، قهوه خانه، بازار و باغ بزرگي پديد مي آورند و آنها را به اجاره وا مي گذارند و بعد مدرسه اي بنا مي نمايند و مال الاجاره ابنيه مذکور را وقف آن مي کنند. بانيان مدارس، معمولا حُفّاظ و متصديان عايدات موقوفه منضمه به شمار مي روند و آنان را ايرانيان متولي نامند...»
    يکي از عظميترين مراکز وقف، آستان قدس رضوي است که در 11 استان 37 شهر ايران و 4 کشور خارجي داراي موقوفه بوده و براساس وقفنامه هاي موجود در آستان قدس رضوي، املاک مزروعي، اراضي شهري، دکاکين، منازل، اتومبيل ها، سپرده هاي ثابت بانکي، سهام کارخانه ها، بيمارستان ها، آسياب، قنات، موتور چاه آب، چاه آب، باغات، کتب خطي و چاپي و مجموعه هاي هنري را در بر مي گيرد و عوايد آن در 25 مورد از سوخت روشنايي و تعميرات حرم گرفته تا دارالشفاء و بيمارستان هاي وابسته و مهمانسرا تا برگزاري مراسم جشن و سرور و سوگواري و تا رسيدگي به ايتام و سادات و تامين هزينه هاي طلاب و اهل علم و اطعام فقرا و مستمندان و اداره کتابخانه هاي آستان قدس و ساير موقوفات و امور فرهنگي مانند تامين مخارج دبستان ها و هنرستان ها و کمک به محصلان و دانشجويان و...را شامل مي شود.
    دهها شرکت و موسسه و کارخانه و باغات و زمين هاي کشاورزي و دانشگاه و کتابخانه و کتاب و موزه و خوابگاه و زائر سرا و نمايشگاه و فروشگاه و مسجد و...در زمره همين موقوفات قرار دارند که صدها ميليون نفر را در ايران و کشورهاي ديگر منتفع مي سازد.
    موقوفه اي تمدن ساز / تاريخ تمدن اسلامي- ۴۶/ نگاهي به تاريخچه ربع رشيدي
    


 روزنامه كيهان، شماره 21949 به تاريخ 20/4/97، صفحه 6 (پاورقي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
پژوهشنامه ادبيات تعليمي
متن مطالب شماره 37، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است