|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 97/7/10: بحران اقتصادي چگونه به روي كار آمدن هيتلر انجاميد
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3268
دو شنبه 23 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3257 10/7/97 > صفحه 8 (تاريخ) > متن
 
      


بحران اقتصادي چگونه به روي كار آمدن هيتلر انجاميد
نگاهي به كتاب «دموكراسي بدون دموكرات ها»

نويسنده: آرش روحي

تاريخ پر منازعه آلمان در قرن بيستم هميشه زير سايه وقوع نازيسم و جنگ جهاني دوم قرار گرفته است، يا در نهايت اطلاعات ما به وقايع پس از سال هاي 1933 (به قدرت رسيدن نازي ها) مربوط مي شود، اما درباره اينكه چه حوادثي روي داد كه به‎ وقوع اين فاجعه و مرگ ميليون ها انسان ختم شد كمتر منابعي به ويژه در زبان فارسي موجود است. هندريك تس، نويسنده كتاب «دموكراسي بدون دموكرات ها»، تاريخ نگار و استاد رشته تاريخ اروپا در دانشكده فلسفه دانشگاه كمنيتس آلمان، به اين موضوع مي پردازد. او در پيش گفتاري كه بر چاپ فارسي كتاب نوشته است توضيح مي دهد كتاب هاي مربوط به تاريخ جمهوري وايمار هميشه تا چه اندازه در آلمان و خارج از آن با مقبوليت رو به رو بوده اند و دليل اين محبوبيت را اين گونه شرح مي دهد: جمهوري وايمار با موجوديت كوتاه مدت 14ساله اش، از 1919 تا 1933، يعني حد فاصل ميان امپراتوري ويلهلمي و جنگ جهاني اول تا ناسيونال سوسياليسم هيتلر، مسير تكاملي ويژه اي را پيموده و حتي در تاريخ پرآشوب قرن بيستم آلمان دوران خاصي را ساخته است. (ص 11) در واقع روايت شكست جمهوري وايمار مي تواند روايت پيروزي و قدرت گرفتن فاشيسم در آلمان باشد. تس در روايت خود تصوير دقيقي از دوران جمهوري وايمار ترسيم مي كند بدون آنكه ذهن خواننده را بيش از حد درگير جزئيات كند.

فصل دوم، پس از مقدمه كتاب بيشتر حول موضوع شكل گيري جمهوري و نيروهاي فعال در آلمان پس از جنگ مي گردد. از مشخصه هاي آن دوران تعدد نيرو هاي مختلف سياسي بود، از چپ هاي راديكال مثل رزا لوكزامبورگ و كارل ليبكنشت كه گروه اسپارتاكوس را تشكيل داده بودند تا سوسيال دموكرات هاي بورژوا. اما در ادامه شاخه هاي نظامي اين تنوع را تحمل نكردند. چپ ها غالبا به علت سازماندهي اعتراضات و اعتصابات بزرگ و تلاش براي استقرار يك جمهوري شورايي سركوب شدند. تس در اين باره مي نويسد: «مرگ لوكزامبورگ و ليبكنشت كه اكنون هر دو به عنوان شهداي انقلاب سوسياليستي شناخته مي شوند، عامل اصلي اوج گيري يك كشمكش سياسي فرا اردوگاهي شد؛ كشمكشي كه از آن پس سايه سنگين آن به همه شئون روزمره نخستين جمهوري آلمان حكم فرما بود» (ص 44). پس از اين سركوب ها تلاش براي خارج شدن از حال و هواي انقلابي و به قدرت رساندن دولتي مقتدر در شهر وايمار آغاز شد؛ درحالي كه توجه مردم به غرامت ها و رابطه آلمان با نيروهاي متفقين معطوف بود، قانون اساسي به تصويب رسيد كه قدرت زيادي براي رايش قائل مي شد: «از جمله اختيارات رئيس جمهور رايش اين بود كه مي توانست دولت را منصوب و معزول كند؛ مي توانست پارلمان را منحل و موعد برگزاري انتخابات جديد مجلس را تعيين كند» (ص 52). نكته عجيب اما در اين قانون قدرتي به عنوان «اختيار ديكتاتوري» بود كه به رئيس دولت واگذار مي شد. براساس اين حق رئيس جمهور رايش مي توانست هر زمان در كشور حالت فوق العاده وضع كند. مي توان گفت اعطاي همين قدرت بود كه در سال هاي 1930 تا 1932 به سقوط نخستين نظام دموكراتيك آلمان انجاميد. در كنار اين قانون، احساس تحقير فراگير بين مردم پس از معاهده صلح فرصت خوبي براي گروه هاي افراطي و راست گرا بود تا از اين احساسات سوء استفاده كنند، آن هم با افراطي شدن گروه هاي دست راستي مثل «سازمان كنسول» و عدم موضع گيري دولت در برابر آنها كه بستر مناسبي براي رشدشان فراهم كرد. تس مي نويسد: «دولتمردان در برابر اين تحركات راست هاي افراطي هيچ موضع گيري نمي كردند و همين محيط مساعد بود كه براي هيتلر و حزب «ناسيونال سوسياليست كارگران آلمان» [حزب نازي] مجالي فراهم آورد تا در عرض چند سال به راحتي از اعماق يك سياست منزوي و منطقه اي، خود را به عنوان يك عامل قدرت سطح بالا در ابعاد ملي مطرح سازند» (ص 77). در همين زمان سياست هاي تهاجمي متفقين به ويژه فرانسه و اشغال منطقه اي از آلمان به دليل عدم توانايي اين كشور در پرداخت بدهي ها باعث شكل گيري همبستگي ميان احزاب مختلف شد. سياست هاي مقاومتي آلمان در برابر توان فرسايشي اشغالگران سبب به وجودآمدن فشار هاي اقتصادي و تورم بي سابقه شد. تس درباره اين بحران مي نويسد: «در ژوئن 1919 دلار آمريكا از 7 مارك به 14 مارك افزايش يافته بود؛ درحالي كه در آوريل1920 به 84 مارك رسيد. پس از پذيرش اولتيماتوم لندن، مارك بيش از پيش سقوط كرد؛ چنان كه نرخ دلار در ژوئيه 1922 به بيش از 493 مارك رسيد» (ص 87). هم زمان با اين ابر تورم شمار بي كاران نيز در كشور به شدت افزايش يافته بود. وضعيت سياسي آن دوران به گونه اي شد كه بي كاران، مستمري بگيران، بازنشستگان و كارگران از تورم سخت به تنگنا افتاده بودند. مستمري هاي بازنشستگي و پرداخت هاي اجتماعي به هيچ عنوان با نرخ گراني برابري نمي كرد.

فصل سوم كتاب با عنوان «دهه طلايي بيست: از خيال تا واقعيت» به بررسي شرايط و برداشت مردم از دهه بيست مي پردازد. نارضايتي هاي ناشي از مشكلات اقتصادي باعث رويگرداني مردم از احزاب ميانه رو و ليبرال بورژوا مي شد: «وضعيت اقتصادي فاجعه بار پيشه وران خرد، كارمندان، اداريان، مستمري بگيران و بازنشستگان باعث شده بود اين اقشار به حزب ملي مردم آلمان و راست گرايان افراطي روي آورند» (ص 108). شايد ازهمين روي والتر بنيامين سال ها بعد نوشت هرگونه ظهور و بروز فاشيسم شاهدي بر يك انقلاب شكست خورده است. در نهايت بحران اقتصادي 1929 كه كشور هاي پيشرفته را فراگرفت، براي اقتصاد آلمان پيامدهاي بيش از پيش فاجعه باري به همراه داشت: «از 1929 تا 1932 توليد صنعتي در آلمان حدود چهل درصد سقوط كرد و در همان زمان، قيمت ها حدود سي درصد كاهش يافتند كه اين امر هم مجددا تاثير منفي شديدي بر ميزان فروش و مصرف مي گذاشت. نرخ بي كاري كه در بهترين سال هاي جمهوري وايمار نيز به نسبت بالا بود، در شرايط پيش آمده به صورت جهشي رو به فزوني نهاد» (ص 133). بحران اقتصادي 1929 به اندازه اي بر آلمان تاثير گذار بود كه برخي كارشناسان اين بحران را از دلايل اصلي روي كارآمدن هيتلر مي دانند.

فصل بعدي با عنوان «رايش و ايالت ها» به منازعه دو گروه پس از جنگ جهاني اول در آلمان مي پردازد. گروه نخست خواستار «تجديد بناي رايش» بودند؛ خواسته اي كه در نهايت با تاسيس جمهوري وايمار به عنوان يك حكومت فدرالي اما تمركز گرا عينيت پيدا كرد. از سوي ديگر، اعتقاد به حفظ نظامي تماما فدراليستي كه نسل به نسل در آلمان تدوام يافته بود، در برابر ايده يك دولت تمركز گرا ايستادگي مي كرد؛ در اين ميان جنبش رهايي از برلين كه بر طبل مخالفت با نقش راهبري ايالت پروس مي كوفت، در بسياري از مناطق رايش گسترش يافته بود. وجود مشكلاتي در ساختار فدراليستي كه باعث تنش در روابط ميان ايالت هايي مثل پروس و ايالت هاي خرد مي شد هميشه مانع از قدرت گرفتن جمهوري در آن دوران بود.

در فصل پنجم كتاب، تس به فرهنگ سياسي دوران جمهوري مي پردازد. او يك شكاف را سازنده جمهوري مي داند؛ شكاف ميان اميدهاي توده گسترده اي از مردم كه به نظام دموكراتيك دلبسته بودند و امكانات واقعا موجودي كه در يك نظام پارلماني وجود دارد. تس در ادامه اين فصل به تشريح نظرات احزاب و چپ و كمونيست ها

نسبت به دموكراسي پارلماني در جمهوري وايمار مي پردازد. از نظر كمونيست ها، پارلمان به هيچ روي نمايان كننده اراده مردم و راي دهندگان نبود بلكه تنها سرپوشي در خدمت اهداف ديكتاتوري سرمايه داران محسوب مي شد. در واقع، به رغم اختلاف نظر هاي فراوان احزاب چپ گرا همگي بر اين باور بودند كه انقلاب پرولتاريايي و نابودي جامعه بورژوايي-كاپيتاليستي در صحن وسراي پارلمان به دست نمي آيد. (ص 153) در نهايت، تقابل ميان گروه هاي چپ و ناسيونال سوسياليست ها در اواخر دوره وايمار به اوج خود رسيد. فرهنگ سياسي كه بر فضاي چپ ها حاكم بود، از چنان گستردگي و ابعادي برخوردار بود كه اردوگاه راست يا راست افراطي را هرگز ياراي هماوردي با آن نبود. در برابر چپ، «واحد ضربت» (همان اس آ) از حزب ناسيونال سوسياليست در محلات كارگر نشين شهر هاي بزرگ با انگيزه هاي سياسي ارعابي پديد آورده بود كه از لحاظ گستردگي بي همتا بود. تقريبا در برابر فرهنگ مبارزاتي كه ايده چپ بود، همتايي دست راستي وجود نداشت، آنچه در اردوگاه فاشيست ها به چشم مي خورد صرفا ملغمه اي از مهاجر ستيزي، يهود ستيزي و تصوير سازي از دشمن بود.

فصل ششم كتاب به فرهنگ توده اي در جمهوري وايمار مي پردازد. در واقع پس از پايان جنگ جهاني اول مردم اروپاي مركزي و غربي به سبك زندگي آمريكايي علاقه مند شدند و آلمان نيز از اين قاعده مستثنا نبود. تس مثالي از آلمان دهه بيست در ميان توده ها مي آورد: محصولات صنايع فرهنگي و تفريحي ايالات متحده كه به وفور به آلمان مي رسيدند، با مقبوليت عمومي قابل توجهي رو به رو مي شدند: پس از آن همه بدبختي و محروميت در سال هاي جنگ، براي بسياري از مردم سرگرمي و تفريح با موسيقي جاز، رقص هاي مد روز، سينما يا مسابقات ورزشي پرتماشاگر، فوق العاده جذابيت داشت. (ص 172) هندريك تس در ادامه اين فصل به جايگاه زنان در دوران جمهوري وايمار مي پردازد. به رغم حق شركت در انتخابات و برابري شهروندي، به رغم دسترسي آزاد به مدارس، تحصيلات و آموزش حرفه اي، همچنان در جامعه بيشتر يك تصوير خانوادگي پدرسالارانه غلبه داشت كه در آن تامين معاش خانواده، يگانه قدرت را به مرد اختصاص مي داد.

فصل هفتم به نابودي جمهوري اختصاص دارد. فراگيرشدن بحران جهاني اقتصاد و ركود در تمامي شاخه هاي اقتصادي و فراگيرشدن معضل بي كاري پيوند تنگاتنگي با نابودي جمهوري و ظهور و قدرت گرفتن جنبش ناسيونال سوسياليستي به رهبري آدولف هيتلر داشت. تس مي نويسد: «پيامد بحران جهاني اقتصاد و بي اعتمادي روز افزون به كارايي دولت و احزاب در برابر بحران همه روزه راي دهندگان و هواداران بيشتري را به حزب ناسيونال سوسياليست مي راند.» (ص 200) در فضاي سياسي هفته هاي منتهي به قدرت گرفتن هيتلر تنها ابهام و سكون وجود داشت و در بخش هايي از آلمان حزب هيتلر آشكارا به آشوبگري روي آورده بود.

در نهايت هيتلر با جلب نظر رهبران محافظه كار مثل پاپن و هيدنبورگ و برخي ائتلاف هاي صوري قدرت را تماما ازآن خود و حزب متبوعش كرد. تس دلايل مختلف سقوط جمهوري را بررسي مي كند. از نظر او فشار هاي نيروهاي متفقين و بحران هاي داخلي هم بر دوران آغازين جمهوري سايه افكنده بودند و هم بر دوران واپسين آن و همواره مناسبات پيچيده موجود را دستخوش تاثير گذاري مضاعف مي كردند (ص 264). مي توان گفت حوادث و اشتباهات زيادي بايد كنار يكديگر رخ مي داد تا فردي چون هيتلر قدرت را به دست گيرد اما آن گونه كه از كتاب برمي آيد تمامي اين اتفاقات به ترتيبي پيش رفت كه فاجعه رخ داد.

بحران اقتصادي چگونه به روي كار آمدن هيتلر انجاميد


 روزنامه شرق ، شماره 3257 به تاريخ 10/7/97، صفحه 8 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 12 بار
    



آثار ديگري از " آرش روحي"

  امكان هاي تاريخي كمونيسم
آرش روحي، شرق 27/6/97
مشاهده متن    
  باز توليد مناسبات قدرت در دانشگاه
آرش روحي، شرق 26/4/97
مشاهده متن    
  تغييرات اقليمي نبردي است ميان سرمايه داري و كره زمين
آرش روحي، شرق 22/2/97
مشاهده متن    
  مفاهيم غيرمفهومي نيچه / درباره كتاب «كوتاه ترين سايه» اثر النكا زوپانچيچ
آرش روحي، شرق 18/1/97
مشاهده متن    
  عمل فلسفي سينماي كيارستمي
آرش روحي، شرق 7/11/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مطالعات منطقه اي
شماره 65
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است