|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 97/7/10: شبي با «شب هزارويكم» بيضايي در ينگه دنيا
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3268
دو شنبه 23 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3257 10/7/97 > صفحه 9 (تئاتر) > متن
 
      


شبي با «شب هزارويكم» بيضايي در ينگه دنيا


نويسنده: عسل عباسيان

 با وجود سكونت چندين ساله بهرام بيضايي و مژده شمسايي در آمريكا، ايرانيان شرق ايالات متحده چندسالي به انتظار نشستند تا سرانجام روز شنبه، 24 شهريور، ميزبان ايشان باشند. شايد همين دوري و اشتياق باعث شده بود تا بيش از 400 بليت تالاري در دانشگاه جورج تاون واشنگتن دي سي چند روز قبل از اجرا به فروش برود.  برنامه سه بخش بود كه با سخنراني بهرام بيضايي آغاز شد، با اجراي نمايش تك نفره مژده شمسايي از بخش نخست نمايش نامه «شب هزارويكم» ادامه پيدا كرد و با پرسش وپاسخ دونفره شان به پايان رسيد.  ابتدا نماينده اي از سوي برگزار كنندگان به تماشاگران خوشامد گفت و سپس بيضايي با طنز خاص خودش سخنراني اش را آغاز كرد. او در سي وچنددقيقه نگره خود درباره اينكه دو زن داستان گو و نجات بخش «هزارويك شب» همان دو زن خاموش و جادوشده داستان فريدون و ضحاك شاهنامه هستند را با تماشاگران در ميان گذاشت و اصل و معناي اسطوره اين دو زن شاهنامه را نشان داد و افزود نقش بازيگري و سرودخواني آييني اين دو زن در خداي نامه هاي اصل شاهنامه حذف شده بوده، ولي از روي ريشه شناسي نام هايشان در اصل اوستايي و دو مدرك مفرغين تصويري بازمانده يكي از هفتصد و يكي از هزار سال پيش از مسيح مي توان نقش گمشده آنها را بازيافت و نشان داد!

بهرام بيضايي در بخش ديگر سخنانش اضافه كرد واژه «وك» كه جزئي از نام هاي اين دو زن (سنگهوك و ارنوك) در يشت هاي اوستايي است، هم خواندن و سرودن آييني به آهنگ زير و بالا معني مي دهد، و هم به معناي گاو سودمند ستوده است كه زندگي بخش ترين در جامعه كهن بود و ربودن آنها سوگ آبادي و مرگ زندگي. بيضايي از معناي فريدون گاوسوار كه در اصل پهلوان باروري است گفت كه، نقش وي از زايش و باليدن و برآمدن تا برزين نشستن و گرز گاوسر ساختن و بيرق گاو برداشتن، رهاسازي زنان و گاوهاي ربوده شده از دست تازشگران اژدهاي خشك سالي است.  بيضايي ادامه داد در «هزارافسان» (بعدها هزارويك شب) كه از گوهر داستان سرايي است، دو زن هم در بند و هم نجات بخش اند كه با سرگرم كردن شاه شهرتاز شبي يك دختر جوان را از مرگ مي رهانند. در خداي نامه هاي كهن هم كه با زبان اسطوره، تاريخ پيش از تاريخ است، گويا دو زن ربوده و دربند ضحاك با سرگرم كردن وي، شبي يك جوان را كه مغزش خوراك مارهاي وي بوده رها مي كرده اند؛ بعدها با حذف نقش سرگرم كنندگي و رهايي بخشي اين دو زن كه ديگر با گوهر تاريخي خداي نامه هاي بازنگري شده نمي خوانده، اين رهايي بخشي به دو مردايزد روزگاركهن - يكي پزشك مردمان و ديگري پزشك جانوران داده شده. بيضايي افزود: «شب هزارويكم» نقش حذف شده زنان در خداي نامه هاي اصل شاهنامه را به ايشان پس داده است!  به گفته بيضايي «هزارويك شب» ترجمه و برگردان كتاب ايراني كهن «هزارافسان» است كه در قرن دوم هجري به عربي ترجمه و اصل پهلوي آن نابود شده، گرچه فارسي آن تا اوج تعصبات قرن ششم و هفتم هنوز به كلي ناپديد نشده بوده است».

به گفته او، هر چهار شخصيت اصلي داستان «هزارويك شب» همان چهار شخصيت اصلي داستان ضحاك و فريدون اند. در شاهنامه پهلوان شاه بد اژي دهاك يا ضحاك؛ دو خواهر دربند شهرناز و ارنواز؛ و پهلوان شاه نيك فريدون [به معناي سومين - فرزند ميراي دو جاودان: آسمان و زمين]. و در داستان اصلي «هزارافسان» يا «هزارويك شب»، باز شهرتاز پهلوان شاه بد؛ دوخواهر دربند يا زير تيغ شهرزاد و دين آزاد؛ و شهريار نيك كه جاي شاه بد مي نشيند؛ با اين تفاوت مهم كه اگر بنا به گوهر رزمنامه، فريدون اژي دهاك و مارهايش را زنجير مي كند؛ در جهان داستان سرايي «هزارافسان» شهرتاز بدكنش با سخن ورزي زنان و داستان هايشان خرد مي آموزد و به نيكي مي گرايد و به شهريار نيك متحول مي شود؛ و در هر دو باروري و سرسبزي و شادي جاي خشك سالي و ستروني و مويه را مي گيرد.

با پايان سخن بيضايي، مژده شمسايي با چيره دستي هنرمندانه خود بدون بهره گيري از هيچ صحنه آرايي، صورتك يا ترفند فني به ايفاي تك نفره نمايشي پرداخت كه سه شخصيت اصلي و پنج شخصيت فرعي دارد.  او گفت وگو هاي پرشتاب و پرتنش شخصيت ها را با تغيير در لحن و صدا و گونه هاي شكل بدن و تفاوت حركات دست ها به نمايش گذاشت و به خوبي با تسلطي باورنكردني از پس تمايز صداي دو خواهر و شش نقش ديگر مرد و زن برآمد.

در بخش پرسش وپاسخ، شمسايي توضيح داد كه اولين بار به پيشنهاد او در جلسه پاياني از سلسله سخنراني هاي بيضايي در باب شاهنامه و اسطوره در دانشگاه استنفورد بخش نخست نمايش نامه «شب هزارويكم» را با وجود نگراني از تفهيم درست نمايش به دليل تعدد شخصيت ها و پرش هاي زماني و مكاني، به تنهايي روخواني كرده است و با استقبال شگفت انگيز تماشاگران روبه رو شده؛ و پس از آن نمايش از روخواني اندك اندك به اجراي تك نفره كشيد كه چندين جا بر صحنه رفت.  درباره استفاده از گويشي خاص براي ضحاك، شمسايي توضيح داد به توصيه بيضايي و از آنجا كه ضحاك تازشگري بيگانه است، به دنبال گويشي متفاوت بود كه عينا هيچ لهجه و مكان خاصي را به ياد نياورد. او در نهايت گويشي را براي ضحاك ابداع مي كند كه از جابه جاشدن فتحه ها و كسره ها در برخي كلمات حاصل شده است.

در پاسخي ديگر بيضايي گفت در اسطوره زن ها هميشه به مار تشبيه نشده اند و مار در همه اسطوره ها و همه جا فريب كار و زيان بخش نيست. حتي در اساطير توراتي هم، شيطان در چهره مار راهنماي حوا نه فقط به نافرماني كه همچنين به درخت دانايي است! و هنوز در بسياري جاها در ايران مار را صاحب خانه و نشان بخت و بركت مي دانند. پوست انداختن مار نشان نيروي نوشوندگي و تجديدحيات است. او اضافه كرد ده ها داستان داريم كه در آنها از مار به گنج مي رسيد، اما در وجه منفي اش، مار در داستان كهن و عاميانه «سلطان مار» مرد است كه زني نجات بخش او از اين دوگانگي است. وي ادامه داد هر چيز در اساطير ايران دو چهره يا دو لبه دارد حتي اژدها. اژدهاي خوب نمايانگر باروري و بركت است و مي دانيم كه فريدون دست كم يك بار در چهره اژدها پايدار مي شود؛ و اژدهاي بد نشان خشك سالي و بي آبي و تباهي است كه ضحاك نمودار آن است.  بيضايي افزود مار فقط در تعريف فريب كار نمي گنجد؛ و فريب كاري خوشبختانه فقط مال زن يا فقط مال مرد نيست و مساوات كامل است. مار از باستان حتي نشان تندرستي و نيرو و درمان در پزشكي است!  

نشست پژوهشي و نمايشي «شب هزارويكم» از سوي انجمن فرهنگي ترنج برنامه ريزي و برگزار شد. بخش مطالعات فارسي دانشگاه جورج تاون و مؤسسه مطالعات ايراني روشن (وابسته به دفتر مطالعات ايران شناسي دانشگاه مريلند) نيز از حاميان اين برنامه بودند.

شبي با «شب هزارويكم» بيضايي در ينگه دنيا


 روزنامه شرق ، شماره 3257 به تاريخ 10/7/97، صفحه 9 (تئاتر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 12 بار
    



آثار ديگري از " عسل عباسيان"
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله مراقبت مبتني بر شواهد
شماره 3 (پياپي 28)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است