|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/7/19: الگوسازي به جاي توليد آثار ناثواب
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4211
پنج شنبه 26 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4205 19/7/97 > صفحه 7 (جلد دوم) > متن
 
      


الگوسازي به جاي توليد آثار ناثواب
نگاهي به بازار موسيقي مذهبي در سوگواري محرم و صفر در گفت و گو با هوشنگ جاويد و رضا مهدوي

نويسنده: دكتر پيمان نوروزي

موسيقي مذهبي يكي از اركان اصلي ايام سوگواري است و پيوندي ناگسستني با محرم و صفر دارد. هر چند هنرهاي تجسمي و ادبيات بيش از ساير هنرها در انتقال مفاهيم عاشورايي كوشيده اند و هنرهاي نمايشي نيز در قالب تعزيه و تئاترهاي آييني به اندازه وسع خود تلاش هايي كرده اند تا سهمي در عزاداري مردمي داشته باشند، اما موسيقي همواره در كنار مراسم سوگواري، نغمه پرداز وقايع عاشورا بوده است.

با نگاهي به تاريخ پيوند موسيقي و آيين هاي مذهبي مي توان دريافت كه موسيقي سنتي امروز ما تا چه حد وام دار اين فرهنگ است. در گذرگاه هايي از تاريخ كه حاكمان بدون درك درستي از هنر، موسيقي را به ورطه نابودي مي كشاندند با توسل به همين پيوندهاي مذهبي بود كه نغمه ها و لحن هاي موسيقي اصيل، سينه به سينه خود را در قابل موسيقي آييني، از گزند نابودي حفظ كردند. هنوز هم هنرمندان بسياري در عرصه موسيقي، براي اين ايام آثار مناسبتي و مذهبي توليد مي كنند تا به مدد ملودي، روايت هاي سوگ را دلنشين و زيباتر كنند.

در ايام محرم و صفر ذائقه شنيداري بسياري از مخاطبان موسيقي دستخوش تغيير قرار مي گيرد و صداي نوحه و مداحي و آواهاي مذهبي از همه جا به گوش مي رسد؛ از آثار درخشان قديمي تا كارها و صداهاي جديد. ترانه هايي كه گاه چنان خوش درخشيده اند كه از قالب موسيقي مذهبي فراتر رفته و در زمره آثار ماندگار موسيقي ايران قرار گرفته اند. از آلبوم «روز واقعه» ساخته مجيد انتظامي تا آلبوم «وداع» اثر حسام الدين سراج، آلبوم هاي صادق آهنگران به نام هاي «آتش و عطش» و «هفتاد و دو»، آلبوم هاي معروف «غريبانه 1و2 » با صداي غلامرضا كويتي پور يا آلبوم «سلام آقا» كه آلبومي عاشورايي با اجراي گروهي است از ستاره هاي پاپ. اينها همگي بخشي از نمونه موسيقي هاي مذهبي هستند كه مقبوليت عام يافته اند.

با توجه به غيبت موسيقي پاپ در اين دو ماه، فرصت خوبي در اختيار موسيقي مذهبي و اصيل ايراني قرار مي گيرد. از آنجايي كه اين سبك از موسيقي در ايام عادي سال فروش چنداني ندارد، توليد و عرضه آثار مذهبي در اين ماه ها رونق خوبي در بازار محصولات شنيداري دارد. اما بسياري از خواننده هاي ديگر هم در اين ايام به موسيقي مذهبي علاقه نشان مي دهند و قطعه اي يا آلبومي را در اين ژانر روانه بازار موسيقي مي كنند.

براي آگاهي بيشتر از كيفيت رونق بازار موسيقي مذهبي و مناسبتي به سراغ توليد كنندگان اين دسته از آثار رفته ايم تا كم و كيف فروش آلبوم هاي مذهبي را در اين ايام جويا شويم.

مردم كپي آثار مذهبي را پسنديده مي دانند

فروشگاه اول در ميدان انقلاب يكي از آن مغازه هاي پر سر و صداي شهر است كه مدام افراد زيادي در آن رفت و آمد مي كنند و دنبال تازه هاي موسيقي مذهبي هستند. از جواني كه پشت ميز ايستاده درباره كارهايي كه در اين روزها بيشتر به فروش مي روند، مي پرسم و مي گويد: « طرح چنين موضوع و سوالي خود گوياي اين است كه فروش آلبوم هاي موسيقي در اين ايام دستخوش تغيير و تحول مي شود. در ايام سوگواري به طور معمول فروش آلبوم هاي موسيقي كاهش پيدا مي كند. البته فروش موسيقي هاي مذهبي و مناسبتي در اين روزها اندكي رونق مي گيرد. اما اساسا بحث تقاضاي اين قبيل آثار در ايام سوگواري هم قابل مقايسه با قبل نيست. اين نوع از موسيقي نيز مانند ساير حوزه ها دچار ركود سنگيني شده است.»

او اين ركود را با تعداد آلبوم هايي كه تا امروز در فروشگاه داشته اند، مي سنجد و مي گويد: «تا همين چند سال پيش در مغازه ما يك قفسه كامل به آثار مذهبي اختصاص داشت كه فروشش منحصر به ايام خاصي نبود و در تمام طول سال مشتري هاي خاص خودش را داشت. اما امروز نه تنها فروش تمام ژانرهاي موسيقي كاهش چشمگيري داشته، حتي آثار مناسبتي در ايام خاصش هم رونق چنداني ندارد.»

يكي ديگر از فروشگاه هاي شناخته شده ميدان انقلاب كه هر گونه از آلبوم هاي موسيقي را به شكل كپي يا غير آن به دست مخاطب مي رساند، درباره كپي آثار موسيقي مذهبي مي گويد: «يكي از مهم ترين عوامل كاهش چشمگير فروش توليدات مذهبي، موضوع كپي كردن و دانلودهاي غيرمجاز است. سهل الوصول بودن دسترسي به آثار موسيقي در اينترنت باعث مي شود اغلب مخاطبان از خريد نسخه اصلي هر آلبومي چشم پوشي كنند. هنگامي كه متقاضي با اندك هزينه اي مي تواند انبوهي از آثار مناسبتي را در تلفن همراه خود ذخيره كنند و با اين واقعيت كه تهيه بخشي از اين آثار به صورت اورجينال هزينه زيادي را در بر خواهد داشت، مسلم است كه اغلب مخاطبان اين طيف، به دانلود اين آثار روي مي آورند. يك اشكال فرهنگي هم وجود دارد كه بسياري از افراد كپي كردن مداحي ها و آثار مذهبي را پسنديده مي دانند و دست به دست كردن آن را عين ثواب مي دانند كه اين اصلا درست نيست». او در ادامه مي گويد: «اين روزها شاهد انبوحي از مداحي و موسيقي هاي مذهبي بي كيفيت هستيم كه نه از شعر مناسبي برخوردارند و نه نواي دلنشيني دارند. حتي صداي خوانندگانش هم از كيفيت قابل قبولي برخوردار نيست. همين امر موجب شده كه اغلب مخاطبان به كارهاي درخشان قديمي روي بياورند كه طبيعي است يافتن آنها در اينترنت راحت تر است.»

آمار دقيقي از بازار موسيقي مذهبي در دست نيست

اما هوشنگ جاويد، پژوهشگر موسيقي نواحي و آييني درباره وضعيت فعلي توليد و عرضه موسيقي مذهبي در ايران مي گويد: «اساسا آلبوم هاي مذهبي توليدات تحت نظارتي نيستند چنان كه از گذشته نيز متداول بوده است، بسياري از مساجد و كانون هاي مذهبي، مراسم سوگواري و نوحه خواني و مداحي هاي خود را ضبط كرده و همان ها را روانه بازار مي كنند و به دست مخاطبان مي رسانند. همچنان شاهد اين گونه توليدات هستيم. بنابراين اغلب فاقد پيش توليد خاصي هستند و از مجوزهاي رسمي نيز برخوردار نيستند. البته در حال حاضر شركت هايي هستند كه مجموعه هاي مختلفي را جمع آوري مي كنند و در قالب يك يا چند لوح فشرده به بازار عرضه مي كنند كه داراي مجوز رسمي از نهادهاي مربوطه هستند. اما به هر حال با توجه به دلايل مذكور نمي توان به آمار دقيقي از وضعيت بازار موسيقي مذهبي دست پيدا كرد.»

او در ادامه به حركت موازي موسيقي پاپ در كنار موسيقي مذهبي اشاره و عنوان كرد: «متاسفانه امروز بحث نوحه خواني با موسيقي پاپ و توليدات موسيقي اين سبك مقايسه مي شود كه همين امر نشان مي دهد تعريف «ارزش» تا چه اندازه نازل شده است. وقتي كه نواي مداحي ما در سطح مقايسه با موسيقي پاپ قرار مي گيرد، ارزش گذاري آن هم در همين سطح نزول مي يابد. موسيقي پاپ در بطن خود به دنبال هنر فاخر نيست. اين مساله در همه جاي جهان وجود دارد. اساسا هنر پاپ هنري عاميانه است كه عمق و ارزش بالايي ندارد. فضاي ساده اي دارد كه خيلي هم به چارچوب خاصي متعهد نيست. همين امر باعث مي شود تاثيرگذاري كه لازمه نوحه خواني است از بين برود و به مرور هويت خود را به دست فراموشي بسپارد. به گمان من تا زماني كه موسيقي مذهبي، علمي و آكادميك نشود و به همين صورت تجربي و حسي دنبال شود، شاهد صدمات بدي در اين حوزه خواهيم بود.»

هيچكس به فكر آوازهاي مذهبي نيست

اين پژوهشگر موسيقي در نهايت به لزوم توجه بيشتر بر آواز اصيل ايراني تاكيد كرده و مي گويد: «آواز اصيل ايراني يكي از بهترين بسترها براي تبليغ مذهبي بوده است. براي مثال، وقتي كه مي خواهيم فضايي دلپذير و ملاطفت آميز را در سحرگاه هاي ماه رمضان ايجاد كنيم از آواز ايراني استفاده مي كنيم كه تبديل به فرهنگ سحرخواني مي شود. هنگامي هم كه مي خواهيم مردم را با حزن و غم واقعه عاشورا آشنا كنيم از هنر آواز استفاده مي كنيم كه تبديل به روضه خواني شده است. اما متاسفانه در 40 سال گذشته كه بستر مناسبي براي رشد اين هنر فراهم بوده، به جز دهه اول انقلاب، شاهد هيچ اتفاق ويژه اي در اين زمينه نبوده ايم.»

هوشنگ جاويد عدم توجه صدا و سيما به اين موضوع را يكي از مهم ترين دلايل نزول آن در سال هاي گذشته مي داند: «صدا و سيما به عنوان يكي از متوليان فرهنگي، مي توانست با در درست داشتن امكانات فراوان از جمله دفتر هنرهاي آييني، خوانندگان مذهبي خوبي را پرورش دهد كه متاسفانه اين اتفاق هيچگاه رخ نداد و بيشتر درگير فضاي نظارتي شده است. در مجموع هيچكس در هيچ نهادي به فكر آوازهاي مذهبي نيست. در حالي كه ماهيت آواز در كل تاريخ براي جنبه هاي تبليغاتي ما بسيار مهم بوده است. دستگاه هاي فرهنگي ما در اين خصوص كوتاهي كرده اند و هيچ يك از نهادهايي كه به موازات يكديگر كار مي كنند و متولي فرهنگي اين كشور هستند كار ويژه اي درباره دسته بندي آواز و آموزش علمي آن انجام نداده اند. همين امر باعث مي شود رفته رفته ريشه هاي اصلي اين فرهنگ رو به نابودي برود.»

حرمت محرم را حفظ كنيم

رضا مهدوي، موسيقيدان و رييس اسبق دفتر موسيقي حوزه هنري نيز درباره آثار موسيقي مذهبي كه در اين سال ها توليد و ارايه شده اند مي گويد: «حدود دو دهه است كه استفاده از موسيقي پاپ نسبت به ساير موسيقي ها در مناسبت ها و به ويژه محرم جلوه بيشتري پيدا كرده است. اتفاقا اين پيشامد مطلوب نيست و با صحبت هايي كه بزرگان گذشته موسيقي مثل ابوالحسن صبا مي كردند منافات دارد. صبا به شاگردان خود توصيه مي كرد كه در اين ايام بنشينند و از واعظان و ذاكران مطلب جمع آوري كنند اما بعد از انقلاب اوضاع برعكس شد و بسياري از مداحان امروزي آثار آهنگسازان آن طرف آبي را گوش كرده و با اشعاري كه مميزي شده اند مورد استفاده قرار مي دهند. اين موسيقي ها گوش هاي مردم را تخريب كرده اند چنان كه به سختي مي توان نمونه هاي موسيقي مذهبي خوبي را براي آنها پخش كرد و انتظار داشت كه تا انتها آن را بشنوند. حالا وقتي در معرض اين موسيقي ها قرار مي گيرند، احساس مي كنند آن طور كه بايد شور حسيني نگرفته اند. همين مساله باعث شد نمونه هايي در اين سال ها ضبط و پخش شود كه هم مورد اعتراض علما بود و هم كارشناسان موسيقي.»

مهدوي مي گويد اين مسير، روند تفكر توليد كنندگان موسيقي را نيز دستخوش تغيير كرده است: «اين باعث شد شركت هاي توليد كننده آثار موسيقي سراغ خوانندگان موسيقي رديف دستگاهي بروند تا براي شان به نوعي موسيقي پاپ - سنتي اجرا كنند. در حالي كه ما معتقديم سوگ امام حسين(ع) عالي ترين نمونه فرهنگي براي جهان اسلام و شيعه است و نبايد هر چيزي به آن ورود كند.»

او درباره راهكارهاي مقابله با اين جريان مي گويد: «در وهله اول بايد به كلامي كه مورد استفاده قرار مي گيرد اهميت دهيم و اگر مي خواهيم از موسيقي استفاده كنيم، بهترين نمونه موسيقي رديف دستگاهي است. بهره گيري از شعراي ديني و مذهبي براي توسعه فرهنگ ديني و ملي مان (كه از هم جدا نيستند) مي تواند كمك خوبي به اين جريان كند. اما متاسفانه توليداتي شنيده و ديده مي شود كه كيفيت پاييني دارند، خصوصا در حاكميت كه وظيفه نظارت بر آثار توليدي را دارد، هيچ نظارتي بر اين موسيقي ندارد. از طرف ديگر موسيقي رديف دستگاهي ما با آيين تعزيه گره خورده كه به خوبي مي توانيم از آن استفاده كنيم اما متاسفانه در 20 سال اخير اين موسيقي ها كمرنگ شده اند.»

رضا مهدوي در پاسخ به اينكه آيا موسيقي توانسته مسير درستي را در برپايي آيين هاي مذهبي پيدا كند يا نه، گفت: « اين جايگاه از قبل وجود داشت اما به دليل نبود نظارت حاكميتي و توسعه فضاي مجازي (كه حاكميت به موقع در آن ورود نكرد) دستخوش تغيير شد. البته اگر همين حالا هم حاكميت به اين موضوع ورود كند دير نيست اما سال هاي زيادي را از دست داده ايم كه در طول آن بي چون و چرا هر موسيقي اي شنيده شد و دسته هاي عزاداري مجاز بودند كه هر چيزي را در تكيه ها و دسته هاي سينه زني و زنجيرزني خود اجرا كنند. انگاري متوليان امر تمايلي به كنترل اين موضوع ندارند و فقط مي خواهند كه جوانان به تكيه ها و دسته هاي عزاداري هجوم آورند. شايد سازمان تبليغات اسلامي بايد متولي اين امر باشد كه در كنار علم و پرچم و... كه در خيابان مي گذارد به موضوعات خاص، مفهومي و فرهنگي ورود كند.»

او به فرهنگ آزادانديشي امام حسين(ع) اشاره مي كند و مي گويد: «در كليپ ها و نماهنگ هايي كه در اين ايام پخش مي شوند حتي رگه هايي از اين آزادانديشي را نمي بينيم. من متعجبم مسوولاني كه سال ها است بر تمامي موارد مربوط به موسيقي اظهارنظر مي كنند، چطور به اين نمونه هاي تهرانجلسي كه مداح هاي امروزي دارند اجرا مي كنند، واكنشي نشان نمي دهند. گاهي اوقات فكر مي كنم همين افراد مذهبي در خلوت خود اين موسيقي ها را گوش مي كنند و در ايام سوگواري فقط كلام و واژگان آن را تغيير مي دهند. درباره ديگر ايام سال اظهارنظري نمي كنم ولي فكر مي كنم دهه محرم يك دهه خاص و ويژه براي ما است كه بايد از هر آسيبي آن را منزه و مصون نگه داريم.

رضا مهدوي در پايان به نقش حوزه هنري در اين سال ها اشاره مي كند و معتقد است: «آنچه در گذشته بوده، تمام شده ما بايد از اين به بعد شروع كنيم و خيلي چيزها را به راه درست ببريم و براي سال بعد فكر كنيم و افق ديد داشته باشيم. چنان كه براي جشنواره موسيقي فجر هم بايد افق ديد داشت. به نظرم شوراي فرهنگ عمومي وزارت ارشاد بايد روي اين نكته متمركز شود و كساني كه تكيه دار هستند و آنها كه نوحه خواني مي كنند را مورد بررسي قرار دهند. اين موضوع يك بسيج عمومي مي طلبد كه نهادهاي مربوطه را نيز شامل مي شود. در اين مسير مردم نشان داده اند كه با حاكميت همراه بوده و از آن الگو گرفته اند اما بهتر است به الگوسازي درست فكر كنيم.»

رضا مهدوي :آنچه در گذشته بوده، تمام شده ما بايد از اين به بعد شروع كنيم و خيلي چيزها را به راه درست ببريم و براي سال بعد فكر كنيم و افق ديد داشته باشيم. به نظرم شوراي فرهنگ عمومي وزارت ارشاد بايد روي اين نكته متمركز شود و كساني كه تكيه دار هستند و آنها كه نوحه خواني مي كنند را مورد بررسي قرار دهند. اين موضوع يك بسيج عمومي مي طلبد كه نهادهاي مربوطه را نيز شامل مي شود. در اين مسير مردم نشان داده اند كه با حاكميت همراه بوده و از آن الگو گرفته اند اما بهتر است به الگوسازي درست فكر كنيم.

هوشنگ جاويد :اساسا آلبوم هاي مذهبي توليدات تحت نظارتي نيستند چنان كه از گذشته نيز متداول بوده است، بسياري از مساجد و كانون هاي مذهبي، مراسم سوگواري و نوحه خواني و مداحي هاي خود را ضبط كرده و همان ها را روانه بازار مي كنند و به دست مخاطبان مي رسانند.

الگوسازي به جاي توليد آثار ناثواب


 روزنامه اعتماد، شماره 4205 به تاريخ 19/7/97، صفحه 7 (جلد دوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 10 بار
    



آثار ديگري از "دكتر پيمان نوروزي"

  جادوي راديو و راديو بازي
دكتر پيمان نوروزي، اعتماد 25/7/97
مشاهده متن    
  «ارنستو» هنوز زنده است / با عليرضا رفوگران، مترجم « زندگي يك انقلابي»و كارگردان مستند «ردپاي چه گوارا»
دكتر پيمان نوروزي، اعتماد 18/7/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله تحقيقات سلامت
شماره 3 (پياپي 703)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است