|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/7/19: روياي راه آهن
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4247
سه شنبه 13 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4205 19/7/97 > صفحه 11 (كتاب) > متن
 
      


ادبيات 
روياي راه آهن
نگاهي به كتاب «قطارباز» نوشته احسان نوروزي

نويسنده: شراره شريعت زاده

ريل ها همان خطوط موازي درس رياضي هستند كه قرار بود هيچ وقت به هم نرسند. نرسيدند اما هيچ كس هم نگفت چقدر از خود گذشته اند كه زير پا له مي شوند براي رساندن دل به دل دار. ريل ها خوابيده جادو مي كنند، سرد سير را به گرمسير مي رسانند. اما قطارها اين مار خوش خط وخال با سوت، ناله و گاه دودي كه از سرشان بلند مي شود پير كه نمي شوند هيچ، از صدا هم نمي افتند. خوش شانس باشند آخر عمر را هم در موزه ها سر مي كنند. اما هيچ وقت پاي ريل له شده ا ي تا امروز به موزه اي باز نشد.

در ايستگاهي از تهران بزرگ يك نفر از دل اين مار آهني پياده شده، يك عاشق قطار؛ يك قطارباز. احسان نوروزي كه پيش تر با ترجمه هاي خوبش مي شناختيم در آخرين اثرش توانسته از جايي كه نشسته ايم تا دل تاريخ ريل بكشد.

كتاب «قطارباز» نه رمان است نه داستان. ناداستاني است كه اهلش باشي از خواندنش لذت مي بري. نويسنده براي نوشتن اين اثر سفركرده؛ به دل تاريخ، ريل ها، ايستگاه ها و قطارها. پاي دل سوزن بانان، كارگران و كارمندان نشسته. لاي كتاب هايي را باز كرده كه سال ها در كتابخانه ها خاك خوردند و هيچ قطاربازي پيدا نشده بود بازشان كند. به عقب برگشته سوار ماشين دودي شده و تاريخ قاجار و پهلوي را دور زده تا كتابي با ايده اي ناب بنويسد. الحق كه موفق بوده.

در آغاز كتاب آمده: «در ميانه راه زندگي، اگر دوست و همسر و شغل و روياي بلندپروازانه اي نداشته باشي، مي تواني غريب ترين علايق و عبث ترين بازي هاي شخصي را بدون ملامت ديگران و عذاب وجدان شخصي پي بگيري و بيفتي به دنبال چيزهاي كوچك، علايق نامعمول، اميال غريب، اشياي پنهان و اعمال بي هدف. اما بدون آن«مهارهاي زندگي معتدل»، هميشه امكان دارد كار از حد بگذرد و بيخ پيدا كند. به نظر مي آمد كارم بيخ پيدا كرده بود وقتي اوايل شهريورماه به جاي تمديد اجاره خانه، با دو كوله پشتي (يكي بزرگ كه به پشت مي انداختم و كوله اي كوچك كه از جلو بغل مي كردم) راه افتادم به هر كجا كه ريل مي رود، بي خيال اينكه موقع بازگشت مفلسانه به اين شهر چه خواهم كرد.»

داستان از كودكي نويسنده شروع مي شود، وقتي همه قصد مهندس و دكتر شدن داشتند، او آرزويش داشتن قطاري بود كه خودش براندش و شب ها در يكي از واگن هايش بخوابد و با آدم هايي كه سواره و پياده مي كند معاشرت داشته باشد. روياي كودكانه وقتي جدي مي شود كه دايي مهربان از سفر دوبي يك قطار اسباب بازي سوغات مي آورد. چهل تكه ريل و يك لوكوموتيو كه از دودكشش بخار مصنوعي بيرون مي زده، پنج واگن رنگارنگ مسافري دنبال خود مي كشيده و نورافكن جلويش روشن مي شده. همين نور نورافكن، تونل تاريك روياهايش را روشن كرده. هم زمان با روشن شدن مسير، خواندن كتاب «بچه هاي راه آهن» و ديدن سريال شرلوك هلمز بي اثر نبوده؛ شرلوكي كه برنامه قطارهاي ورودي و خروجي لندن را از حفظ بوده و همين براي يك عاشق قطار كافي بوده تا محو قطارهاي لندن شود. در همان زمان همراه خانواده با قطار از تهران، به مشهد مي رود. اما كمي نا اميد مي شود زيرا با آنچه در فيلم ها ديده زمين تا آسمان فرق داشته. واگن ها به آن تميزي قطارهاي فيلم ها نبودند و محوطه ايستگاه غرق چرك، ته سيگار و روغن. با اين حال، اين نوميدي هاي اوليه باعث نشد كه دست از قطار بكشد و در سال اول دبيرستان طغيان كرده و براي اثبات به خانواده براي اينكه بفهماند كوچه فقط جاي بچه هاي بد نيست از مدرسه حوالي ميدان وليعصر پياده به سمت راه آهن مي رود. روي پل مشرف به راه آهن مي ايستد. قطار مزه مي كند. فكر مي كند هر قطار حامل هزاران روياي مقصدهاي پيش رو و روياي مكان هاي پشت سر هستند. با ديدن قطارها رد يك رويا را پي مي گيرد؛ روياي راه آهن.

كنجكاوي و عشق قطار سال ها بعد او را به ساختمان روابط عمومي راه آهن مي كشاند تا به مدير مربوطه بگويد: «قربان دنبال يه رويا مي گردم، روياي راه آهن» و قطارباز از آن ساختمان كليد مي خورد.

واژه كمتر شنيده شده قطارباز در ايران واژه اي است كه در بيشتر كشورها تعريف شده است. آدم هايي هستند كه كتابچه مقدسي به اسم اي بي سي كه اي ين آلن منتشر كرده و حاوي اسامي لكوموتيوهاست در دست دارند و با ديدن هر مدلي توي كتابچه شان مي گردند و جلوي اسمش علامت مي زنند. همراه با ذكر مكان و زمان رويتش تا به فهرست فتوحات شان اضافه شود. تيك زدن همه اسامي جزو افتخارات يك قطارباز است. در خيلي از زبان ها و فرهنگ ها براي آدمي مثل او اسم مشخصي دارند. انگليسي ها مي گويند «trainspotter» (قطارياب) يا«anorak»، امريكايي ها مي گويند«trainbuff» فرانسوي ها از پسوند پاتوس به معني بيماري استفاده مي كنند و اين جماعت را «ferrovipathe» يا مريض آهن مي نامند. در زبان اردو به آنها مي گويند «ريل كي شيدايي» يا همان شيداي ريل. احسان نوروزي به شوخي مي گويد: «اما وقتي اينجا از قصدم براي اين سفر باخبر شدند، مودب ترين شان «خل مشنگ» خطابم كردن.»

او سفرش را از نقطه صفر يعني ايستگاه راه آهن تهران (در جغرافياي راه آهن) آغاز مي كند. از وقتي پايش را در مترو قلهك، خط قرمز مترو مي گذارد پا به داستان راه آهن گذاشته. به ياد مي آورد اولين قطار به نام «ماشين دودي» در ايران در دوره ناصرالدين شاه بين دروازه قزوين و حرم شاه عبدالعظيم در شهر ري برقرار بوده. او از كالسكه بخار اواسط عهد ناصري شروع مي كند كه مقامات دولتي از وصف و حالش به عنوان عجايب ياد مي كنند.

ميرزايوسف خان مستشارالدوله بعد از اقامتش در پاريس به عنوان كاردار سفارت، در رساله مشهور «يك كلمه و جز» طرحي براي راه آهن تهران مشهد آماده مي كند كه به محض برگشت به ايران به خاطر همين رساله و حرف هاي تجدد خواهانه اش به زندان ناصري مي افتد. با آنكه فتواي روحانيون را در مورد حلال بودن راه آهن گرفته بوده اما در زندان آنقدر رساله را در سرش زده اند كه بينايي اش را از دست داده و بعد از مدتي فوت كرده است.

20 سال بعد ميرزا محمدكاشف السلطنه از كاركنان سفارتخانه ايران در پاريس رساله اي با عنوان «تغييرات و ترقيات در وضع مسافرت و حمل اشيا و فوايد راه آهن» نوشته كه تحت تعقيب قرارگرفته است. چند سال بعد او را هم كشته اند. در قسمتي از رساله تصور كرده بوده كه وقتي ايران صاحب راه آهن شود: «چنان كه ماموري از طهران از جانب دولت عليه برود به اصفهان، ظهر به آنجا برسد و ماموريت خود را انجام داده از آنجا به وعده دوستانش براي صرف چاي به شيراز رفته و از شيراز قصد تماشاي تاق بستان كرمانشاهان را بكند، پس از تماشاي آنجا شام را در همدان نزد اقوام خود صرف نمايد و قبل از طلوع آفتاب در طهران به وقت معمول يوميه در سر خدمت خود حاضر شود.»

نفر سوم مرتضي قلي صنيع الدوله بوده كه رساله اي در مدح راه آهن به عنوان «راه نجات» نوشته است. او وقتي انقلاب مشروطه شده و به رياست مجلس شوراي ملي رسيده طرحي را به تصويت رسانده براي تامين مالي احداث راه آهن از طريق ماليات بر شكر اما او هم به دست يك تبعه روس به قتل رسيده است.

ظاهرا راه آهن براي هوادارانش در ايران شگون نداشته. اما بخت با ايرانيان بوده كه ناصرالدين شاه راهي سفر اروپا مي شود. تجددخواهان او را راهي سفر مي كنند تا شايد تماشاي مظاهر تمدن باعت تحريك تجددطلبي در او شود. بالاخره وسوسه كالسكه بخار به دل شخص اول مملكت مي افتد و هنگام مراجعت، روياي راه آهن، تئاتر و موسسات مدني، سوغات فرنگ ناصرالدين شاه مي شود. شرح ناصرالدين شاه از تجربه اولين قطارسواري اش اينچنين است: «يك ساعت از شب رفته به راه آهن رفتيم...كالسكه هاي راه آهن از كالسكه هاي مخصوص امپراتور بود. بسيار خوب و وسيع و مزين و اتاق هاي متعدد از سفره خانه و خوابگاه و اتاق پذيرايي، همه مزين به چراغ و ميز و صندلي و تخت و نيم تخت. كالسكه ها همه به هم وصل بود؛ طوري كه به جميع كالسكه ها مي شد رفت و آمد... اول مرتبه اي است كه به كالسكه بخار مي نشينم. بسيار خوب و راحت است.»

راه آهني كه تبريز را به جلفا مي رساند نخستين خط واقعي قطار ايران است و براي همين نويسنده سفرش را از جلفا در مرز ايران آغاز مي كند و به سمت تبريز مي رود.

روسيه، انگلستان، آلمان و دانمارك هر كشور به تبع موقعيت خود در ايران به ساخت راه آهن مي پردازد. ابتدا روس ها خطي مابين مرزشان در جلفا تا تبريز مي سازند تا آن را به خط سراسري شان وصل كنند و كمي بعد انگليس ها هم خطوط شان در هندوستان را به داخل مرز ايران تا زاهدان امتداد مي دهند؛ خط ميرجاوه به زاهدان. در شمال ايران، بندرتركمن، آلمان ها شروع به ساخت مي كنند. راه آهن توانسته بوده سرعت حمل ونقل و سرعت تحولات بين المللي را تغيير دهد.

از همان زمان نام اين وسيله در ايران تغيير مي كند. براي ناميدن اين پديده جديد كه گاهي كالسكه بخار و گاهي ترن ناميده مي شده، بالاخره كلمه اي براي ناميدنش جا مي افتد كه پيش از اين براي شتر به كار مي رفته: قطار؛ به معني رديف. مشخصا به صف شترهاي كاروان اطلاق مي شده و عمدتا به شكل قطار شتر و به معني رشته شتر به كار مي رفته است.

كتاب «قطارباز؛ ماجراي يك خط» مجموعه سفرهاي ريلي احسان نوروزي در ايران است كه غير از تاريخچه خط و ايستگاه و تا حدي شهر، مشاهدات امروز خود را طي سفر هم مي گويد. گاهي گفته هايش تصاويري در ذهن تداعي مي كند كه معلوم نيست از كجاي ناخودآگاه آدم بيرون مي كشد. مانند يك فيلم صامت سياه و سفيد؛ پسركي به يك ميله آويزان است و قطار مي گذرد. كارگراني كه زير آفتاب ريل مي گذرانند. كمي تصوير واضح تركه بشود شبيه افتتاح خطوط راه آهن در يك روستا مي شود؛ رضا شاه با چكمه هاي بلندش ايستاده و روبان خط را مي برد.

متني از همان ايام به چشم مي خورد كه قرار است به مردم آموزش بدهد بعد از نزول راه آهن، چطور رفتار كنند و با چه لباسي سوارش شوند. «اگر ماشين (قطار) آمد و ما خواستيم مثل بربري ها (وحشي ها) يك چوبي كه يك سرش قلقلك آب (مشك آب) و لولهنگ (آفتابه) و يك سرش سفره نان باشد به كول گذاشته و برويم در اتاق هاي ترن كه از مخمل و آينه و انواع تزيينات مزين شده سوار شده و روي آن صندلي ها جلوس كنيم، خيلي مسخره خواهيم شد و فرنگي ها از روي پك و پوز ما فيلم برداشته و به دنيا سوغات مي برند! بياييد همت كنيم تا آن روز نرسيده خودمان را متحدالشكل ساخته از لباس گجاوه و پالكي نشيني و خرسواري بيرون آورده، مجهز براي ترن سواري شويم، به حرف مفت خرسوارها گوش نكنيد. لباس ترن سواري از لباس هاي شترسواري و خرسواري جداست و حالا كه پول مي دهيم و مي خواهيم ترن سواري كنيم بياييد لباس ترن سواري تهيه كنيم.»

نويسنده اي امريكايي در توييترش مي نويسد چرا راه آهن امريكا امكاني فراهم نمي كند براي نويسندگان كه براي مدتي ساكن قطارها شوند. آنقدر ايده اش طرفدار پيدا كرده كه راه آهن امريكا فراخواني گذاشته براي داستان نويس ها كه برنده شان بتواند مدتي مجاني ساكن قطار شود و به هر كجا مي خواهد برود و دست آخر هم داستاني از آن تحويل دهد؛ بهترين تبليغ براي راه آهن. الكساندرچي در مصاحبه اي گفته كه مكان محبوبش براي نوشتن قطار است. يكي ديگر از نويسنده هاي قطاري گفته: «به نظرم اينكه موقع نوشتن، ميان آدم هايي احاطه شده باشي كه مشغول زندگي شان هستند مي تواند براي خود آدم جالب باشد. باعث مي شود كمتر احساس تنهايي كنم.»

كتاب «قطارباز» مستند مصوري است كه نبايد يك نفس خواند. مانند ريل ها پايان ندارد. لذت اين كتاب در طي مسير است. بايد به سوتش گوش داد و با يك كوله پشتي و يك ليوان قهوه همراهش شد تا با دنياي قطاربازها و هزار واقعيت گفته نشده از تاريخ آشنا شد.

واژه كمتر شنيده شده قطارباز در ايران واژه اي است كه در بيشتر كشورها تعريف شده است. آدم هايي هستند كه كتابچه مقدسي به اسم اي بي سي كه اي ين آلن منتشر كرده و حاوي اسامي لكوموتيوهاست در دست دارند و با ديدن هر مدلي توي كتابچه شان مي گردند و جلوي اسمش علامت مي زنند. همراه با ذكر مكان و زمان رويتش تا به فهرست فتوحات شان اضافه شود.
روياي راه آهن


 روزنامه اعتماد، شماره 4205 به تاريخ 19/7/97، صفحه 11 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 25 بار
    



آثار ديگري از " شراره شريعت زاده"

  شبي كه احمدشاه براي دختر ظهيرالسلطان توپ در كرد / نگاهي به رمان «يخ در جهنم»
شراره شريعت زاده، اعتماد 22/6/97
مشاهده متن    
  زني كه در مه محو شد / نقد و معرفي رمان «بيست زخمِ كاري»
شراره شريعت زاده، اعتماد 15/6/97
مشاهده متن    
  تو چه داني كه بر اين گنبد مينا چه خوش است / نگاهي به رمان «هفت گنبد» اثر محمد طلوعي
شراره شريعت زاده، اعتماد 25/5/97
مشاهده متن    
  خودكشي جمعي سياستمداران فاسد و بي كفايت / نگاهي به رمان «مغازه خودكشي»
شراره شريعت زاده، اعتماد 18/5/97
مشاهده متن    
  ويزاي اقامت در سياره رنج / نقد و نظري بر كتاب جديد احمد پوري
شراره شريعت زاده، اعتماد 11/5/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه معماري سبز
متن مطالب شماره 12، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است