|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/8/15: حكمت و كرامت دستور كار رسالت و امامت
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6921
دو شنبه 21 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6918 15/8/97 > صفحه 10 (انديشه) > متن
 
      


حكمت و كرامت دستور كار رسالت و امامت
به مناسبت سالروز رحلت پيامبر اكرم (ص)

نويسنده: آيت الله حاج شيخ حسين عرب

اهل حكمت و فلسفه، حكمت را به دو بخش «نظري» و «عملي» تقسيم كرده اند كه «حكمت نظري» خود به شعبه هاي گوناگون صورت بندي مي شود و «حكمت عملي» هم به سه شاخه اصلي «اخلاق»، «تدبير منزل» و «سياست مدن» طبقه بندي شده است. در اين نوشتار نشان خواهيم داد كه آنچه توسط پيامبر عظيم الشان(ص) و جانشينان بر حق او صورت پذيرفته عالي ترين درجه حكمت نظري و عملي است كه البته التفات ما بيشتر بر بخش «حكمت عملي» خواهد بود. ترتيبي كه اهل حكمت، براي حكمت عملي ذكر كرده اند يعني «اخلاق»، «تدبير منزل» و «سياست مدن» كاملا منطقي و منطبق بر سيره پيشوايان است. معناي ديگر اين ترتيب اين است كه اول خود را بساز (اخلاق) سپس خانواده و نزديكان خود را شايسته ترتيب نما (تدبير منزل) و سپس جامعه خويش را فرهيخته نما(سياست مدن).

دلايل عقلي فراوان و نيز شواهد زندگي شخصي حضرت محمد(ص) و جانشينان شايسته او نشان مي دهد كه شخصيت فردي آنان از حيث كمالات علمي و اخلاقي در عالي ترين درجه ممكن قرار داشته است و دلايل انتخاب آنان نيز به رهبري و پيشوايي امت نيز همين است و اگر اين برتري و امتياز روحي و اخلاقي وجود نداشته باشد عقلا اين انتخاب مردود است؛ زيرا ترجيح مرجوح بر راجح و مفضول بر فاضل مي شود و اگر مساوي آنان هم باشند ترجيح بلامرجح است. البته ساختار وجودي و شخصيتي انسان هاي كامل به گونه اي است كه در ضمن برتري آنان، امكان الگو بودن شان براي انسان هاي ديگر سلب نمي شود و جنبه بشري و انساني آنان محفوظ است.

قرآن كريم انبيا و بويژه رسول گرامي اسلام(ص) را براي آنان كه اميد و باور به خدا و روز قيامت دارند، الگو و اسوه ديگران معرفي مي نمايد: لقد كان لكم في رسول الله اسوه حسنه لمن كان يرجو الله واليوم الآخر وذكر الله كثيرا(الاحزاب/21) «يقينا براي شما (در روش و رفتار) پيامبر خدا(ص) الگوي نيكي است براي كسي كه همواره به خدا و روز قيامت اميد دارد و خدا را بسيار ياد مي كند.»

گرچه هر يك از پيامبران و حتي جانشينان آنان به گونه متناسب با درجه روحي خود معراجي متناسب داشته اند اما بدون شك عالي ترين درجه معراج براي آخرين پيامبر، حضرت محمد(ص)، اتفاق افتاده است. تحليل پديده معراج و مشاهدات آن حضرت و مراتب آن و نيز حكمت و فلسفه اصلي آن و ثمرات آن براي ديگران و آموزه ها و عبرت آن براي امت اسلام و درس هاي تربيتي و اخلاقي آن براي طالبان حكمت و حقيقت و سالكان كوي حق نيازمند فرصتي فراخ و زماني وسيع است. اما كساني را كه در جست وجوي حقايق و معارف ناب وحياني هستند به اول سوره اسراء و نيز آيات پر رمز و راز سوره مباركه النجم و روايات مفصلي كه در ذيل آنها وارد شده و نيز تحقيقات بزرگان حديث، فلسفه و عرفان در اين باب ارجاع مي دهيم. آنچه از اين آيات مسلم است اين است كه پيامبر(ص) آخرين درجه كمال انساني را تجربه شهودي داشته است و آخرين سير كمال كه پس از آن درجه ديگري نيست، پيموده است. قرآن به طور اشاره فرموده است: ثم دنا فتدلي فكان قاب قوسين ا و ا دني(النجم/9-8) «سپس نزديك و نزديك تر شد تا به پروردگار خود نزديك شد كه فاصله او تا خدايش به اندازه يك كمان يا دو كمان بوده است.» نتيجه اينكه اين راه معرفت و عرفان براي همه از پيامبران و مومنان و سالكان و عارفان پيمودني است؛ گرچه آخرين و عالي ترين درجه ممكن آن براي رسول خدا(ص) اتفاق افتاده است.

مولي اميرالمومنين كه نخستين امام و نخستين جانشينان بر حق پيامبر خدا صلوات الله عليهما است در مورد زندگي ساده و شخصي خود كه در نهايت سادگي و زهد بوده است چنين فرموده اند:

الا و ان امامكم قد اكتفي من دنياه بطمريه و من طعمه بقرصيه الا و انكم لاتقدرون علي ذالك ولكن اعينوني بورع و اجتهاد و عفه و سداد؛ «آگاه باشيد كه پيشوايتان از دنيايش به دو جامه و از خوردني آن به دو قرص نان بسنده كرده است. آگاه باشيد كه شما نمي توانيد اين چنين باشيد لكن مرا در اين راه با سرمايه ورع و (رعايت حلال و حرام خدا) و پاكي و استقامت و استحكام (در انديشه و عمل) ياري نماييد.»

   نقش خانواده در بالندگي شخصيت

با اينكه پيامبر عظيم الشان و امامان بر حق شيعه و انبيا گذشته عليهم صلوات الله از عنايت ها و اعطاي معنوي ويژه از سوي پروردگار برخوردار بوده اند اما بدون شك نهاد خانواده و عامل وراثت نيز درباره آنان در دستگاه تشريع و نظام منسجم و همبسته عالم و قانون تعامل و كنش و واكنش اخلاقي و انساني رعايت شده است.

 اميرالمومنين علي(ع) درباره شخصيت خانوادگي پيامبران و حضرت رسول خدا(ص) و ائمه(ع) چنين فرموده اند: خداوند پيغمبران را در برترين امانتگاه امانت نهاد و در بهترين جايگاه قرار داد... هرگاه يكي از ايشان از دنيا مي رفت ديگري بعد از او براي نشر دين خدا به جاي او قيام مي نمود تا آنكه منصب نبوت و پيامبري از جانب خداوند سبحان به حضرت محمد(ص) رسيد. پس آن حضرت را از نيكوترين معدن ها رويانيد و در عزيزترين اصل ها غرس نمود؛ از شجره اي كه پيغمبرانش را از آن آشكار نمود و امين هاي (بر وحي) خود را از آن برگزيد. خاندان او بهترين خاندان و خويشان او بهترين خويشان و شجره او بهترين شجره است؛ كه در حرم روييده و در (بوستان) مجد و شرافت قد كشيده. آن شجره را شاخه هاي بلند (امامان دوازده گانه) و ميوه اي است كه دست هر كس به آن نرسد. آن حضرت پيشواي پرهيزكاران و روشني ديده بينايان و چراغي است درخشان و ستاره اي است كه نور از آن ساطع است و آتش زنه اي است كه شعله آن برق مي زند، روشني او استقامت و طريقه اش هدايت و راهنمايي است و سخن او جداكننده (حق از باطل) و حكم و فرمانش به عدل و درستكاري (نهج البلاغه خطبه 93/ فيض الاسلام)

   فلسفه اجتماعي رسالت و امامت

همانگونه كه اشاره شد پيامبر(ص) و امام و پيشواي معصوم(ع) برترين انسان هاي زمان خويش اند، تمام همت و فلسفه بعثت و امامت آنان تصعيد ديگر انسان ها از «شرايط عادي» به «شرايط عالي» كه بدون شك اين هدف مهم با رعايت اصولي ممكن الوصول است كه به اشاره اي كلي به دو اصل بسنده مي كنيم:

اصل نخست؛ تنوع راه هاي جذب و هدايت و شناخت دقيق مخاطبان. در قرآن خداوند به پيامبر(ص) سه راه اصلي را در دعوت و هدايت انسان ها ارائه فرموده است: ادع إلي سبيل ربك بالحكمه والموعظه الحسنه وجادلهم بالتي هي ا حسن(نحل/125)؛ «با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما و با آنان به روشي كه نيكوتر است، استدلال و جدال و مناظره كن.»

سه راه اساسي در دعوت و هدايت آدميان يعني «حكمت»، «موعظه و پند نيكو» و «جدال برتر و احسن» به اعتبار تنوع مخاطبان است. برخي از مخاطبان داراي ذهني فعال، استدلال گرا و در جست وجوي حقيقت و گوهر ناب واقعيت هستند اينان را فقط ارائه برهان روشن مي تواند قانع و مجاب نمايد. پس مي طلبد كه شخصيت هدايتگر به طور كامل واقف به اين ويژگي مخاطب باشد.

برخي ديگر روحيه و دلي پاك و تاثيرپذير دارند لذا بايد در عين حالي كه موضوع براي او مستدل است ادبياتي موعظه و پندآموز آن را همراهي نمايد تا نتيجه كه رشد ارتقاي مخاطب است سريع تر حاصل شود.

دسته سوم كساني هستند كه ذهن آنان با يك سلسله باورهايي نسبتا سخت كه خيلي سريع تغييرپذير نيست انس گرفته و به آساني حاضر نيستند كه از آن باورها و عقايد دست بردارند اينجا است كه فقط راه سوم يعني «جدال احسن» مي تواند شخصيت هدايتگر را موفق نمايد. «جدال احسن» يعني اثبات مقصود شخصيت هدايتگر با استفاده از آن باورهاي مورد اعتماد و اطمينان مخاطب.

نمونه آنكه در سيره علمي و عملي پيامبر عظيم الشان(ص) رخ داده، اين است كه وقتي كه با مسيحيان درباره خدا بودن مسيح(ع) بحث نمودند آنان گفتند چون او پدر ندارد ما او را خدا مي دانيم. قرآن و پيامبر(ص) در جواب آنان فرموده اند كه اگر قرار باشد به اين دليل مسيح خدا باشد پس به طريق اولي، بايد آدم ابوالبشر خدا باشد زيرا او نه پدر داشته نه مادر؛ إن مثل عيسي عند الله كمثل آدم خلقه من تراب ثم قال له كن فيكون(آل عمران/59) «مثل عيسي در نزد خدا، همچون آدم است كه او را از خاك آفريد و سپس به او فرمود: «موجود باش» او هم فورا موجود شد.» (بنابراين، ولادت مسيح بدون پدر، هرگز دليل بر اولوهيت او نيست.)

اصل دوم: در جايي كه هدايت ديگران مطرح است و مخاطب بر روش يا ديني ديگر است وظيفه پيامبر و امام فقط هدايت است و بس. هيچ مسئوليتي نسبت به پذيرش يا عدم پذيرش او ندارد. آيات متعددي از قرآن بر اين امر تاكيد دارند:

1- لا إكراه في الدين (بقره/256)؛ در قبول دين، اكراهي نيست.

2- وما جعلناك عليهم حفيظا (انعام/107)؛ تو نگهبان آنان نيستي.

3- وما  ا     نت عليهم بوكيل (انعام /107)؛ تو وكيل آنان نيستي.

4- فذكر ا نما ا نت مذكر لست عليهم بمصيطر(غاشيه/22-21)؛ پس تذكر ده كه تو فقط تذكر دهنده اي، تو سيطره بر مردم نداري.

يادداشت
درس صلح امام حسن(ع)

 حجت الاسلام محسن غرويان / استاد حوزه و دانشگاه

در سالروز شهادت حضرت امام حسن مجتبي(ع) بسيار خوب است كه منش ديپلماسي ايشان را يكبار ديگر مرور كنيم تا آموزه هاي آن براي شرايط امروز ما مورد تامل قرار گيرد. امام حسن مجتبي(ع) در شرايطي زندگي مي كردند كه مردم براي جنگ آمادگي نداشتند و به تعبيري از شرايط جنگي خسته شده بودند و سوال و مطالبه مردم در آن دوره اين بود كه آيا راه ديگري براي حل مسائل و مشكلات جامعه وجود دارد؟ با توجه به شرايط موجود آن زمان، امام حسن(ع) منش «صلح» را در ديپلماسي خود برگزيدند؛ چرا كه بر اين باور بودند در آن دوره خاص تاريخي و با توجه به مقتضيات جامعه «صلح» مي تواند بهترين گزينه براي حل مشكلات مردم باشد.بر اين اساس، مي توان انتخاب اين تصميم از سوي ايشان را برآيند شناخت و آگاهي كافي ايشان از «شرايط اجتماعي» و «مطالبات مردم» در آن روزها تلقي كرد. ايشان، بدرستي مي دانستند مردم آمادگي جنگيدن و مبارزه در صحنه را ندارند. از اين رو، كوشيدند تا از راه صلح بر مشكلات فائق آيند.

اگر بخواهيم با نگاهي جامع تر، جامعه زمان امام حسن(ع) را مورد مداقه قرار دهيم بايد به اين نكته توجه داشت كه معاويه در آن دوره كار هاي فرهنگي زيادي انجام داده بود و به دنبال اين امر، عده اي فريب خورده و گروهي گرفتار مسائل دنيا شده بودند و اين عافيت طلبي شان مانع از اين مي شد كه بخواهند درگير سختي ها و تنش هاي جنگ شوند. واقعيت اين است كه جامعه اسلامي از زمان حكومت خلفاي اول بتدريج دچار استحاله شد؛ كشورگشايي هاي پي درپي و رسيدن به غنايم وسيع و همچنين اجراي سياست هايي چون تقسيم درآمدها براساس سوابق افراد توسط خليفه دوم و... بتدريج «دنياطلبي» و «عادت به تبعيض» را در ميان مسلمانان رواج داد. اين اقدامات در شرايطي رخ داد كه زمان زيادي از اسلام آوردن اعراب نمي گذشت و بسياري از آنان در اواخر عمر پيامبر اكرم(ص) اسلام آورده بودند.

بر اين اساس، فرصت زيادي نبود كه بتوان آنان را از زير بار سده ها فرهنگ جاهليت خارج كرد. همين امر سبب شد تا بسياري از آنان به مناسبات و ارزش هاي قبيلگي سابق خود بازگردند. در اين فضا، رياكاري و تزوير معاويه از يك طرف و سست بنيادي اعتقادي و دنياگرايي طرفداران و ياران امام حسن(ع) از طرف ديگر، باعث شد تا امام حسن(ع) «صلح» را به عنوان تنها راه حل ديپلماسي خود در شرايط آن روز برگزيند. درس صلح امام حسن(ع) براي دستگاه ديپلماسي ما اين است كه شرايط را بسنجيم.

البته نبايد اين نكته را از نظر دور داشت كه شرايط سياسي و اجتماعي، يك امر متغير است و هر دوره اي اقتضائات خاص خود را دارد. در اين راستا، پيشوايان ديني هم بنابر آن مقتضيات زماني و مكاني، استراتژي هاي مختلفي را اتخاذ مي كردند. بر اين اساس، امام حسن(ع) در شرايط جامعه آن روز «صلح» و امام حسين(ع) در شرايطي ديگر «قيام» را برگزيدند و درسشان براي ديپلماسي امروز ما اين است كه بايد در زمان خودمان همواره شرايط را بسنجيم و اقتضائات زمانه را در نظر بگيريم. واقعيت اين است كه در مسائل سياسي همواره، مقابله به مثل نتيجه بخش نيست و گاهي مي توان همچون امام حسن(ع) از راه گفت وگو و تساهل مسائل را حل كرد و از شخصيت ها و نخبگاني كمك گرفت كه اين ظرفيت را دارند كه مي توانند ما را به اهدافمان نزديك تر كنند.


*استاد حوزه و دانشگاهحكمت و كرامت دستور كار رسالت و امامت


 روزنامه ايران، شماره 6918 به تاريخ 15/8/97، صفحه 10 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 29 بار
    



آثار ديگري از "آيت الله حاج شيخ حسين عرب"

  ضيافت سالكان / تاملي بر «جشن كمال يابي انساني» در آستانه عيد سعيد فطر
آيت الله حاج شيخ حسين عرب*، ايران 23/3/97
مشاهده متن    
  اعجاز عرش / تاملي بر 4 اصل «مدينه فاضله نبوي» در آستانه مبعث حضرت رسول اكرم (ص)
آيت الله حاج شيخ حسين عرب*، ايران 22/1/97
مشاهده متن    
  چراغ معرفت / «منزلت انسان» در خطبه حضرت زهرا (س)
آيت الله حاج شيخ حسين عرب*، ايران 30/11/96
مشاهده متن    
  چشم و چراغ اهل بينش / تاملي بر «اخلاق علمي و عملي امام رضا (ع)» به مناسبت شهادت آن حضرت
آيت الله حاج شيخ حسين عرب*، ايران 27/8/96
مشاهده متن    
  سراي عقل يا سراب عقل / «شگفتي تاريخ عاشورا» از منظر فلسفه تاريخ
آيت الله حاج شيخ حسين عرب*، ايران 5/7/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه داستان شيراز
متن مطالب شماره 4، تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است