|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/8/15: گذري بر حضور آيين ها در تاريخ شعر فارسي
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6924
پنج شنبه 24 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6918 15/8/97 > صفحه 13 (ايران فرهنگي (پرونده اي براي هنر و ادبيات آييني)) > متن
 
      


يادداشت 
گذري بر حضور آيين ها در تاريخ شعر فارسي


نويسنده: قاسم آهنين جان

 ارتباط  آيين و شعر به زعم من چيز جديدي نيست. با اين حال فلاش بك كوتاهي مي زنم و زود برمي گردم به دوران معاصر.

آيين مجموعه اي از مسائل را در بر مي گيرد. مثل اساطير، مذهب، رسوم و اعتقادات. اگر قديمي ترين شاعر ايران را رودكي در نظر بگيريم و شعرهايش را مرور كنيم، مي بينيم آيين از همان ابتدا در شعر ما حضور داشته. آنجا كه رودكي در شعرش از بي بنيادي دنيا مي گويد يا مقولاتي مانند پيري و برخورد انسان با پيري را دستمايه قرار مي دهد. در ادبيات كلاسيك ما حضور آيين ها به اوج خود مي رسد. شما وقتي سفينه بزرگ عطار نيشابوري كه منطق الطير، مصيبت نامه، اسرارنامه و مختارنامه است را مي خوانيد، مي بينيد پر از استعارات صريح آييني است. همچنين وقتي مولاناي رومي، صحبت از وصال، فراق، عشق براساس تكليف و عشق واقعي مي كند، در تمام اينها اشاره به آيين ها و ستايش آيين ها وجود دارد. در فردوسي هم كه بيكران است. او هم از آيين ها استفاده مي كند و هم آنچه مي گويد، بعدها به صورت آيين درمي آيد. آيين سياوش خواني و گذر سياوش از آتش، قرن ها است كه بعد از فردوسي در ايران جريان دارد. خيام هم در شعرهايش اشاره به آيين دارد و بعدها اثرش زمينه ساز آيين خيام خواني مي شود كه الآن هم با سازهاي موسيقي و رباعيات خيام در بوشهر اجرا مي شود. اين خيام خواني در رفتارهاي روزانه بوشهري ها هم وجود دارد. مثلا وقتي در كشتي هستند، ماهي زياد گرفتند و خوشحالند يا وقتي هوا احتمال آمدن باران را مي دهد، خيام خواني مي كنند.

در مشروطه، شاعران مهم ما شعر آييني مي گويند. از فرخي يزدي شما بگيريد تا ميرزاده عشقي و عارف قزويني. نزديك به يك قرن است كه مردم شعر معروف «از خون جوانان وطن لاله دميده» از عارف قزويني را مي خوانند و اين شعر نه تنها كهنه نمي شود كه انگار گذر زمان آن را نوتر و دلپذيرتر هم كرده است. يا شعر بسيار معروف «مرغ سحر» از ملك الشعراي بهار را كه دارد با آييني، ستايش روزي ديگر، بهتر از آن روز را مي كند؛ روزي كه قرار است بيايد.

بعد مي رسيم به مرحوم نيما يوشيج. كسي كه در شعر ما تحولي بي سابقه پديد آورد؛ آن هم به تنهايي. كسي كه از مقام شاعر فراتر مي رود و تبديل به يك فرهنگ مي شود. نيما در جايي به صراحت مي گويد: «بالاخره شاعر بايد يك آييني داشته باشد، يك مذهبي داشته باشد، يك مرامي داشته باشد.» اين سه حرف به ظاهر بوي كهنگي مي دهد ولي او مدرن ترين شاعر ماست و به زعم من ما تا همين امروز هم در مدرن بودن نتوانسته ايم از نيما عبور كنيم. به عنوان كسي كه پنجاه سال سر در شعر داشته، اگر از من بپرسند مدرن ترين شاعر امروز ايران كيست، بدون ترديد خواهم گفت نيما. حالا آدم مدرني مثل نيما روي اين سه كلمه تاكيد مي كند. مرام، مذهب و آيين و موفقيت شاعر را در گرو برخورداري از اين سه چيز مي داند. اگر اينها را داشت، اين شاعر شاعر موفقي است. منظومه «افسانه» به عنوان اولين اثري كه به عنوان شعر نيمايي پذيرفته مي شود، در وصف عشق، فراق و جدايي است. آيا عشق، فراق و وصال آيين نيست؟

به عقيده من هرجا كه شعر تمايل به فضيلت ها و خصلت هاي انساني و حس وحال هاي ماورايي داشت، دارد در جريان آيين حركت مي كند.

پرداختن به آيين در شعر به شكل هاي مختلفي صورت پذيرفته است. گاهي به صورت طنز اتفاق افتاده، گاهي به شكل عرفان و گاهي حتي فلسفه. بسياري از انديشمندان درجه يك ما دست آخر براي بيان آن انديشه هاي آييني و معنوي خود، پناه به شعر آورده اند؛ در حالي كه شهرت شان ابدا به خاطر شاعري نبوده و نيست. مثال بارز آن ملاصدرا است؛ يا حاج ملا هادي سبزواري. اينها دو تن از بزرگ ترين فيلسوفان و انديشمندان تاريخ ما هستند كه تقريبا مي شود گفت متاخر و نزديك به معاصرند. آن ها وقتي تمام حرف هايشان را در كتب فلسفه زدند، انگار چيزي به آن ها نهيب زد كه اين حرف ها، فلسفه ها و انديشه را با شعر بيان كنند. اين است كه يك دفعه براي انديشه هاي خود شروع به شاعري مي كنند و درصدد اجراي انديشه هاي آييني خود در شعر برمي آيند. متاسفانه ذهن ما در دوران معاصر محدود شده و صورت هاي اجراي آيين را در اشكال محدودي كه وجود دارد خلاصه مي بينيم. هنر آييني دامنه گسترده اي دارد و فقط در طبل و شيپور و اين چيزها خلاصه نمي شود. بله، شعري كه به يك شخصيت مقدس مي پردازد، آييني است؛ همان طور كه تعزيه هنر آييني است اما نبايد فكر كنيم كه هنر آييني فقط در اين اشكال خلاصه مي شود. اين انحصار متاسفانه چيزي است كه هنر آييني را در ذهن ما بسيار بسيار محدود مي كند. وگرنه به باور بنده آيين در اشعار سهراب سپهري و اخوان هم بسيار اتفاق مي افتد. همين طور در آثار شاعران مدرني چون مرحوم بيژن الهي، مرحوم بهرام اردبيلي و مرحوم هوشنگ آزادي ور. من براي هر سه اين ها كه نام بردم، مصداق دارم. شما وقتي مجموعه شعرهاي بيژن الهي را مي خوانيد، مي بينيد كه اين شاعر مدرن جايي در شعري به صراحت دارد شبي را در حرم امام رضا (ع) وصف مي كند. آسمان و اينها را وصف مي كند و در نهايت مي گويد: «چون فيروزه رضا»؛ يعني آسمان مشهد را به فيروزه رضا تشبيه مي كند. يا مرحوم بهرام اردبيلي كه نمونه شعر آييني بسيار دارد. مثل «چنگ مي زنم به تار مويي از مژگانش تا بافه كفنم باشد يا ماه بني هاشم» كه اين ماه بني هاشم معلوم است كه قمر بني هاشم، حضرت ابوالفضل(ع) است.

بعد مرحوم هوشنگ آزادي فر در كتاب «پنج آواز براي ذوالجناح» را داريم كه صريحا نام مي برد و غيرمستقيم هم نمي گويد. آزادي ور در «...ذوالجناح» شاعر مدرني است و يكي از بهترين نمونه كتاب ‎هاي شعر مدرن معاصر ما را رقم مي زند. كتابي كه به واقعه عاشورا مي پردازد و كاراكتري به اسم ذوالجناح دارد.

متاسفانه خيلي ها فكر مي كنند كه فقط در هنر سنتي بايد آيين ها را جست وجو كنيم. در حالي كه نمونه هاي مدرن بسياري داريم كه از آيين ها استفاده كرده اند. شاعراني كه نام بردم، اين را گواهي مي دهند. شاعران بسيار ديگري هم داريم كه با اندك تاملي مي توان به حضور آيين ها در شعرشان پي برد. مثل مرحوم محمود شجاعي كه يك سري شعر دارد درباره شخصيت مذهبي شمعون. او همچنين شعرهايي دارد با عنوان «شب هاي زيارت» كه در آن ها به آيين زيارت پرداخته. من به كساني كه حضوري تا اين اندازه پررنگ از آيين ها را در شعرهاي اين شاعران انكار مي كنند، توصيه مي كنم به مستندات و آثار اينها مراجعه كنند.

خود بنده هم در خيلي از تقسيم بندي ها توسط كساني كه اهل شناخت شعر هستند، از مدرنيست هايي قلمداد شده ام كه آيين ها در شعرش بسيار پررنگ اند. حالا يك عده گفتند شعر حجم، يك عده گفتند شعر ديگر و يك عده گفتند شعر ناب. من سه كتاب دارم كه در آن ها فقط و فقط به امام حسين(ع)، شهدا و واقعه روز عاشورا پرداخته شده. فكر مي كنم ادبيات ما هميشه نياز دارد كه به آيين هاي متعالي بپردازد و اينها است كه مي تواند روي روابط انساني ما تاثير بگذارد. شعري كه بماند ملكه ذهن خوانندگان شود، نمي تواند دور از آيين ها باشد. مثل شعرهاي مولانا؛ مثل شعرهاي عطار و خيام؛ و مثل شعرهاي نيما.


*شاعرگذري بر حضور آيين ها در تاريخ شعر فارسي


 روزنامه ايران، شماره 6918 به تاريخ 15/8/97، صفحه 13 (ايران فرهنگي (پرونده اي براي هنر و ادبيات آييني))

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 11 بار
    



آثار ديگري از " قاسم آهنين جان"

  بهره ما از هستي، شاعري بود / نامه به دوستم هرمز علي پور به بهانه انتشار تازه ترين كتاب گزيده شعرهايش
قاسم آهنين جان *، جام جم 22/6/97
مشاهده متن    
  زادنش به دير خواهد انجاميد
قاسم آهنين جان، اعتماد 6/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه پيوست
متن مطالب شماره 62، آبان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است