|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/11/4: تقليل مليت به زبان
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7063
يك شنبه 29 ارديبهشت 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6983 4/11/97 > صفحه 10 (ايران جمعه (زندگي و فرهنگ)) > متن
 
      


يادداشت 
تقليل مليت به زبان
محمود افشار و پرسش از «وحدت ملي ايران»

نويسنده: دكتر سيدجواد ميري

محمود افشار را بايد موسس مكتب «ناسيوناليسم باستانگرا» به حساب آورد. او نه تنها يك موسس بود بلكه فردي بسيار قوي در حوزه نهادسازي سازمان علم در ايران معاصر بود. تحصيلات آكادميك او در حوزه علوم سياسي و حقوق بود ولي او را نبايد در اين دو ديسيپلين محدود كرد بلكه او به معناي وسيع كلمه، فردي فرهيخته و اديب نيز بود. آثار و نوشته هاي او و البته مجله «آينده» كه بنيانگذارش خود او بود، آيينه تمام نماي انديشه و تفكر او در باب ايران و آينده ايران است. اگرچه انديشه او ابعاد زيادي دارد اما در اين گفتار، ثقل مباحث من، روي مساله زبان، وحدت ملي و جايگاه تكثر زباني است.

محمود افشار در مقاله «آذربايجان و وحدت ملي ايران» بحث بسيار مهمي در باب «زبان تركي» مطرح مي كند. اين نوشته، دال مركزي مهمي دارد كه نياز به بازخواني انتقادي دارد. زيرا در اين مطلب، افشار يك دوگانه كاذب مي سازد كه در يك سوي آن «زبان محلي» قرار دارد و در ديگر سوي آن «زبان ملي» برساخت شده است و افشار زبان تركي را زبان محلي مي خواند و زبان فارسي دري را زبان ملي و در ادامه هيچ تمايز مفهومي بين مفاهيم «ملي» و «عمومي» و «ادبي» قائل نمي شود. به سخن ديگر، در اين روايت مفهوم «ملي» بدرستي مفهوم سازي نشده است. به نظر من، مليت مولفه هاي متنوعي دارد و مليت ايراني نيز از اين قاعده مستثني نيست. براي مفهوم پردازي مليت ما بايد ابعاد متنوعي چون تاريخ مشترك، پيوستگي فرهنگي و جغرافياي مشترك را در كنار «زبان» قرار دهيم والا تقليل مليت به زبان نه تنها مليت را تقويت نمي كند بلكه آن را در معرض خطرات سترگ قرار مي دهد. به عبارت ديگر، مليت ايراني مبتني بر زبان فارسي نمي تواند تحديد شود و از اين روي است كه زبان فارسي به عنوان «زبان رسمي» در ميثاق جمعي ايرانيان پذيرفته شده است و ديگر زبان ها هم رسميت ادبي و عمومي دارند و هم برسازنده «زندگي روزمره» هستند. به تعبير صريح تر، من تقسيم بندي سياسي امر زباني را به «محلي» و «ملي» نمي پذيرم و به جاي آن امر زباني را به صورت ديگري مقوله بندي مي كنم كه برآمده از بينش شناختي و بينش زباني و مبتني بر تجربه اتنوگرافيك زندگي روزمره است كه در آن زبان تركي برخلاف گفته افشار زباني فقط محلي نيست بلكه در تمامي ايران زبان تركي محل بازنمايي دارد و محدود در حدود استان آذربايجان نيست. به سخن ديگر، ما چهار صورت از زبان را مي توانيم مقوله بندي كنيم؛ زبان مادري، زبان ملي، زبان رسمي و زبان مشترك. زبان فارسي زبان رسمي ايران است ولي در كنار رسميت يافتن ديوان سالارانه زبان ملي برخي از ايرانيان و زبان مادري بعضي از ايرانيان و زبان مشترك در ايران (و بسياري از نقاط قاره فرهنگي ايران بوده يا هست) ولي زبان هاي ديگري نيز در ايران هستند مانند كردي، عربي، ارمني، گرجي و تركي و بسياري ديگر كه نه تنها زبان مادري برخي از ايرانيان است، بلكه زبان ملي ايرانيان نيز هست و در دوراني حتي زبان درباري و مشترك در قاره فرهنگي ايران و جهان اسلام بوده است و ما مي توانيم به تركي و عربي اشاره كنيم كه نه تنها زبان دربار بوده است بلكه در مناطق عظيمي از ايران چه در گذشته و چه اكنون، زبان مشترك كوچه و بازار بوده است (مثلا به خاطرات استاد دهخدا و تركي ياد گرفتن او مراجعه كنيد).

مفهوم ملي در روايت من با زبان، تحديد نمي شود و معتقدم در دو ساحت تاريخي اين مفهوم در ايران قابل طرح شدن است؛ يكي در ساحت پيشامشروطه و ديگري در ساحت پسامشروطه. مفهوم ملي در ساحت پيشامشروطه به معناي دين به كار مي رفته است و به هيچ روي جنبه زباني و آن هم زبان فارسي دري نداشته است. زيرا زبان ديني ايرانيان بسيار متنوع بوده است و شامل زبان هاي عربي، آرامي، ارمني، عبري و... بوده است اما در پسامشروطه مفهوم ملي به معناي «مليت» معطوف به اين امر است كه تمامي كساني كه در ذيل واحد سياسي ملت-دولت نوين ايران زندگي مي كنند، به عنوان شهروندان ايران محسوب مي شوند و فرهنگ، دين، مذهب، زبان، ادبيات و هنر آنها جزئي از مليت ايراني به حساب مي آيد. در اين نگاه، فقط زبان فارسي ملي نيست بلكه تمامي زبان هاي داخل ايران به عنوان زبان هاي ملي ايران محسوب مي شوند و در اين تعريف است كه وحدت و كثرت قابليت تحقق پيدا مي كنند. به سخن ديگر، محمود افشار چون تعريف كوچكي از مفهوم «ملي» دارد تقابل محلي و ملي را مي سازد و سپس مقوله «ارجحيت» را مطرح مي كند.

پرسش اينجاست كه چرا وحدت ملي ايران در نسبت با آذربايجان در قالب دوگانه زباني محدود شده است؟ آيا اين يك اتفاق است يا مباني نظري در منظومه فكري محمود افشار دارد؟ با نگاهي تحليلي مي توان دال هاي متعددي در آثار او يافت كه ضديت با برخي از وجوه مليت ايراني (مانند زبان تركي و عربي) را نشان مي دهد. به سخن ديگر، خوانش محمود افشار از وحدت ملي ايران با توجه به تعريفي كه او از زبان فارسي در قالب «زبان دري» -يعني وحدت افغانستان و تاجيكستان و ايران- دارد به نظر من ضربات مهلكي به ايده وحدت ملي ايرانيان مي زند. زيرا به قول شهيد مطهري ما امروز در ايران، ايرانياني داريم كه نه نژادشان آريايي است و نه زبانشان فارسي است پس با تعريف افشار از ايرانيت بسياري از ايرانيان خارج از مفهوم ايرانيت افشار قرار مي گيرند و بسا يك تاجيك و افغاني دري زبان هموطن تلقي شوند و اين خود معضل ديگري براي افشار ايجاد مي كند كه او را به سوي ايده «مهندسي زبان» سوق مي دهد كه ارتباط عميقي با «محفل برلين» و سياست هاي خلوص نژادي آلمان و ايدئولوژي نازيسم دارد كه تاثير عميقي بر بسياري از روشنفكران دوران پهلوي متقدم گذاشته و كمتر مورد مداقه قرار گرفته است.


*جامعه شناستقليل مليت به زبان


 روزنامه ايران، شماره 6983 به تاريخ 4/11/97، صفحه 10 (ايران جمعه (زندگي و فرهنگ))

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 16 بار
    



آثار ديگري از "دكتر سيدجواد ميري"

  عطار و سيمرغ و ناسيوناليسم ايراني
دكتر سيدجواد ميري، اعتماد 25/1/98
مشاهده متن    
  تاملي در آستانه بهار
دكتر سيدجواد ميري، اعتماد 28/12/97
مشاهده متن    
  طالقاني؛ زندگي بين دو انقلاب
دكتر سيدجواد ميري، اعتماد 14/12/97
مشاهده متن    
  سلبريتي ها؛ واقعيت جامعه مدرن
دكتر سيدجواد ميري، اعتماد 1/11/97
مشاهده متن    
  درشت نگوييم
دكتر سيدجواد ميري، اعتماد 20/10/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله هنر بسته بندي
متن مطالب شماره 40، فروردين 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است