|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق98/1/25: بلاي بلاياي طبيعي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3446
دو شنبه 20 خرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3402 25/1/98 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
      


سرمقاله 
بلاي بلاياي طبيعي


نويسنده: كامران امامي

در حالي كه هنوز مناطق وسيعي از كشورمان درگير معضلات ناشي از سيلاب هاي اخير است، بايد با حوصله، دقت و جامع نگري كه لازمه درك چنين پديده هاي نادر و ويرانگري است، به صورت مرحله اي درس هاي مهم اين سيلاب ها را مطالعه و ارائه كرد. در مديريت بلاياي طبيعي قانون 20-80 پارتو حاكم است. اين به معناي آن است كه 90 درصد درس هاي مهم كشور را در تجارب سيلاب هاي سال هاي 1366 گلاب دره و دربند، 1369-1370 سيستان، 1371 غرب و جنوب غربي و 1376 جنوب و غرب كشور و سيلاب هاي 1398 مي توان يافت. جمع بندي جامع اين تجارب نياز به مطالعات يك تيم چند رشته اي در يك دوره چند ماهه دارد. از طرف ديگر توجه به بلاياي طبيعي به مرور زمان كاهش مي يابد و در اين چارچوب با اطلاعات موجود و با تكيه بر 30 سال تجربه حرفه اي و تحقيقاتي در زمينه مديريت سيلاب و ايمني هيدرولوژيكي سدهاي بزرگ مي توان موارد كليدي زير را به صورت محتاطانه ارائه كرد:

1. براي مديريت كارا و اثربخش سيلاب به ديدگاهي درازمدت نياز است:

در جريان سونامي 2004 اقيانوس هند حدود 300 هزار نفر كشته شدند و بر اساس تجارب جهاني وجود يك سامانه هشدار سونامي مشابه سامانه اقيانوس اطلس مي توانست جان ده ها هزار نفر يا چند صد هزار نفر را نجات دهد. در عمل دو سال قبل از وقوع سونامي 2004، پيشنهاد راه اندازي و استقرار يك سامانه هشدار سونامي در اين منطقه مطرح شد؛ ولي از آنجاكه پس از سال 1883 سونامي بزرگي در جنوب آسيا به وقوع نپيوسته بود، اين پيشنهاد اجرائي نشد. لازم به يادآوري است كه هزينه سامانه هشدار سونامي پيشنهادي حدود 70 ميليون دلار برآورد شده بود كه هزينه هاي بسيار ناچيزي براي نجات جان ده ها هزار نفر بود.

عمدتا بلاياي بسيار فاجعه بار با فاصله زماني طولاني در يك منطقه يا كشور روي مي دهند و در نتيجه افكار عمومي تا زمان وقوع يك بلاي طبيعي فاجعه بار و مهيب حساسيت لازم درباره خطرپذيري و نياز به كاهش آسيب پذيري را ندارد. در اين راستا كارشناسان بايد ضمن ايجاد حساسيت لازم درباره خطرپذيري (احتمال عواقب آسيب پذيري) براي جامعه، به تبيين راهبردها و راهكارهاي لازم بپردازند و جامعه هم در مسائل تخصصي و پيچيده اهميت لازم را براي ديدگا ه هاي كارشناسي كه حاصل صدها سال تجارب جهاني و ده ها سال تجربه حرفه اي است، قائل شود. اين مسئله درباره سياست مداران و روزنامه نگاران نيز صدق مي كند. ماهيت حرفه اي، آنان را بر گام هاي چند روزه تا چند ماهه متمركز كرده است؛ در حالي كه گام هاي زماني در مهندسي آب دهه و قرن است. در موارد بسيار زيادي در تمام كشورهاي دنيا، احداث يك سازه مانند سد يا سيل بند براي يك يا چند دهه ايمني در مقابل سيلاب را به نحوي چشمگير افرايش داده؛ ولي بدون كنترل و نظارت سازمان هاي مسئول، ساخت وسازها در سيلاب دشت افزايش يافته و با تخريب آن سازه يا نبود ظرفيت كافي در سيلاب هاي بزرگ، خسارت بسيار شديد ايجاد شده است. در اين حالت اگر آن سازه از اول احداث نمي شد، خسارات كمتري به وجود مي آمد.

2- مشابه عمده كشورهاي جهان ريسك سيلاب در ايران روند افزايشي داشته است: در دهه هاي اخير با افزايش جمعيت و افزايش شديد دارايي ها در سيلاب دشت ها، تعداد سيلاب هاي مخرب در جهان رو به افزايش بوده است. تعداد سيلاب هاي مخرب در يك دوره 60 ساله بيش از 10 برابر شده است. از طرف ديگر با پيشرفت فنون ارتباطي و پيشرفت مديريت بلاياي طبيعي، تلفات انساني اين سيلاب ها به نحو چشمگيري كاهش يافته است. در عين حال خسارت سيلاب از چند ميليارد دلار در سال در دهه 1950 ميلادي به حدود 210 ميليارد دلار در سال در دهه 1990 و 160 ميليارد دلار در سال در اولين دهه قرن بيست و يكم رسيده است. بر اساس مطالعاتي كه در گستره جهاني انجام شده، ايران نيز جزء كشورهاي با خطرپذيري بالاي سيل دسته بندي شده است.

 در مطالعات كه درباره خطرپذيري سيل در شهرهايي با جمعيت بيش از 750 هزار نفر در سال 2025 انجام شد، 10 شهر بزرگ در نيمه غربي كشورمان در معرض سيل هاي مخرب قرار دارند. سيلاب هاي بهار 1398 به وضوح خطرپذيري بالاي شهرها در نيمه غربي كشورمان را اثبات كرد.

3- در مديريت سيلاب فعاليت هاي برنامه ريزي از فعاليت هاي واكنشي اهميت بيشتري دارد: مديريت سيلاب عبارت است از فعاليت هاي برنامه ريزي (قبل از سيلاب) و فعاليت هاي واكنشي (درست قبل از سيلاب، هم زمان با سيلاب و بعد از سيلاب). مديريت كارا و اثربخش سيلاب نياز به برنامه ريزي جامع و دقيق دارد كه بايد در ما ه ها و سال هاي قبل از سيلاب بر اساس مطالعات فني، اجتماعي، اقتصادي و... به انجام برسد. طرح هاي عملياتي شرايط اضطراري حاصل مطالعات جامعي است كه به مديران در زمان واقعي رخداد سيلاب راهنمايي مي كند كه چگونه عمل كنند. زمان سيلاب وقت مدل سازي پيچيده و زمان بر نيست! وقت عمل است؛ ولي اين عمليات بايد بر اساس نتايج مطالعاتي كه قبلا در زمان طولاني و با دسترسي به همه اطلاعات انجام شده، صورت گيرد. به عنوان يك مثال ساده، در پشت جلد كتاب هاي درسي مدارس برخي از شهرهاي ژاپن نقشه مناطق امن در سيلاب ها درج شده است تا دانش آموزان راسا بتوانند در جريان سيلاب هاي بزرگ تصميم هاي درستي بگيرند. در جريان سيلاب هاي اخير بسياري از كاستي ها مانند نبود سخنگوي سيلاب نشان دهنده نياز بيش از پيش به طرح هاي عملياتي شرايط اضطراري براي مناطق پرخطر است (در عمل به نظر مي رسد قبل از وقوع سيلاب هاي اخير مناطق پرخطر هم خوب و كامل شناسايي نشده اند).

4- نياز به مركز ملي پيش بيني هاي منابع آب و سيلاب: براساس تجارب جهاني هم افزايي پيش بيني هاي درازمدت اقليمي، هواشناسي و هيدرولوژيكي با پيش بيني هاي كوتاه مدت مي تواند اثربخشي پيش بيني ها را به نحو چشمگيري افزايش دهد. مشكل آن است كه اين پيش بيني ها در سازمان هاي مختلفي انجام مي شود؛ درباره بارش در سازمان هواشناسي و آبدهي فصلي، سيلاب و اثرات سدها در وزارت نيرو مطالعه مي شود. مناسب است مانند كشور استراليا تمامي پيش بيني ها در يك مركز ملي متمركز شود. در سال 1378 سد كرخه يك سال زودتر از تكميل سرريز اصلي آبگيري شد و اين مهم با هم افزايي پيش بيني هاي فصلي اقليمي، پيش بيني آورد در بهار و مطالعات ديگر محقق شد.

5- اثر كاهشي سدها در ريسك سيلاب در پايين دست به مراتب بيشتر از ريسك ناشي از تخريب آنهاست: هميشه در آستانه شروع سرريزي از يك سد، به سرعت شايعاتي درباره احتمال تخريب سد در جامعه پخش مي شود. در عمل سدهاي بزرگ از ايمن ترين ساخته هاي دست بشر محسوب مي شوند و درصورتي كه خوب طراحي، احداث و بهره برداري شوند، ايمني آنان بسيار بيشتر از هواپيماهاي مسافربري مدرن است. درعين حال براساس تجارب جهاني اثرات سدها در كاهش ريسك سيلاب در پايين دست بسيار مثبت ارزيابي شده است. در جريان سيلاب 1380 گلستان حداكثر ورودي سيلاب به سد گلستان حدود سه هزار مترمكعب بر ثانيه و حداكثر خروجي از سد 300 مترمكعب بر ثانيه برآورد شده است. درصورتي كه سد گلستان وجود نداشت، وقوع فاجعه انساني با چند هزار كشته محتمل بود. در سيلاب هاي اخير هم بدون سدهاي بزرگ كارون، كرخه و دز يكي از بزرگ ترين فاجعه هاي طبيعي جهان رقم مي خورد؛ براي مثال سد كرخه پيك سيلاب ورودي هشت هزارو 300 مترمكعب بر ثانيه اي را به دوهزارو 500 مترمكعب بر ثانيه كاهش داد.

6- هم افزايي روش هاي سازه اي و غيرسازه اي: روش هاي سازه اي مديريت سيلاب عبارت اند از سدها، سيل بندها، كانال هاي انحراف سيل، مخازن تاخيري، مخازن ذخيره اي براي پخش سيلاب و اصلاح و بهسازي مسير. روش هاي غيرسازه اي كه در دهه هاي اخير كاربرد و اهميت روزافزون داشته اند در دو دسته فعاليت هاي برنامه ريزي و واكنشي دسته بندي مي شوند:

فعاليت هاي برنامه ريزي: پيش بيني سيلاب، پيش بيني سيلاب هاي دريايي، مديريت گسترش سيلاب دشت ها، بيمه سيلاب، مقاوم سازي در مقابل سيلاب، تدوين طرح هاي عملياتي شرايط اضطراري، آموزش و جلب مشاركت مردم و مديريت مخازن سدها.

فعاليت هاي واكنشي: هشدار سيلاب، مقابله با سيلاب، اطلاع رساني، مديريت جوامع محلي، تخليه، مديريت مخازن سدها در زمان واقعي و كمك هاي اضطراري. در عمل بايد طيف گسترده اي از اقدامات را با توجه به شرايط به كار گرفت و در بسياري از موارد كاربرد توامان اين روش ها مي تواند موجب هم افزايي شود؛ براي مثال در آمريكا جوامعي كه قوانين مديريت سيلاب دشت ها را رعايت كنند، مشمول دريافت بيمه سيلاب يارانه اي مي شوند؛ بنابراين انگيزه لازم براي رعايت قوانين توسعه سيلاب دشت ها ايجاد مي شود.

7- خطر تلفات جاني حوضه هاي كوهستاني كوچك بيشترين است: در سيلاب اخير بيشترين تلفات در شيراز و در اثر تندسيلاب يك حوضه كوچك كوهستاني به وقوع پيوست. 

اين امر كاملا مطابق تجارب جهاني است كه بيشترين خطر تلفات جاني سيلاب در حوضه هاي كوچك كوهستاني كه زمان تمركز كمي دارند روي مي دهد. سيلاب 1366 گلاب دره و دربند تهران با حدود 300 كشته نيز يك تندسيلاب محسوب مي شود.

8- آموزش مردم نقش كليدي در كاهش تلفات و خسارات سيلاب دارد: در برخي مواقع زمان واكنش چند دقيقه يا چند ثانيه است و آگاهي مردم از خطرات پيش رو مي تواند نقشي كليدي در كاهش تلفات داشته باشد؛ براي مثال در سونامي 2004 اقيانوس هند، آگاهي يك دانش آموز انگليسي به پس روي دريا در فاز اول سونامي و هشدار او جان چندين نفر را نجات داد.  در سال 1959 بزرگ ترين توفان ژاپن، بيش از پنج هزار نفر را به كام مرگ گرفت. به دنبال اين توفان و برنامه ريزي مناسب تا 36 سال بعد و وقوع زلزله كوبه، تعداد كل تلفات اين كشور از تمامي بلاياي طبيعي كمتر از 100 نفر در سال شد. به نحو مشابه توفاني با تلفات انساني هزارو 800 نفر در كشور هلند در سال 1959 روي دارد و به دنبال آن پروژه عظيم دلتا در يك دوره 30ساله با هزينه بيش از 12 ميليارد دلار با موفقيت اجرا شد (هزينه كل پروژه در سال 1959، 20 درصد توليد ناخالص ملي اين كشور برآورد مي شود). سوال اينجاست كه چرا زلزله هاي بويين زهرا، قير و كارزين، طبس، رودبار و منجيل، بم، آذربايجان و كرمانشاه با مجموع بيش از 100 هزار كشته، موج مديريت ريسك بلاياي طبيعي در كشور (مشابه ژاپن و هلند) را به راه نينداخت؟ آيا ما جامعه اي كوتاه مدت بوده ايم؟ آيا مهم ترين چالش يك ملت ايجاد توازن ميان منافع درازمدت و كوتاه مدت نيست و آيا براي ايجاد اين توازن به عزم و همدلي ملي نياز نداريم؟

*نماينده ايران و رئيس كارگروه بين المللي مديريت تطبيقي سيلاب (ICID)

بلاي بلاياي طبيعي


 روزنامه شرق، شماره 3402 به تاريخ 25/1/98، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 4 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه سياست علم و فناوري
متن مطالب شماره 1 (پياپي 41)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است