|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم98/2/29: برسيان؛ يادگار سلجوقيان
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5431
دو شنبه 24 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 5387 29/2/98 > صفحه 16 (زندگي: ايران) > متن
 
      


برسيان؛ يادگار سلجوقيان
مسجد كهن برسيان با تك مناره آجري اش، از مهمترين جاذبه هاي گردشگري اصفهان است

نويسنده: نازيلا ناظمي

يك تك مناره آجري با نقش و نگارهاي هندسي، قد ساييده به آسمان و تكيه داده به گنبدي گرد و خشتي، تنها مي تواند روح و دل آدمي را ببرد به دوران سلجوقيان و معماري باشكوهشان كه با استفاده از مصالح ساده اي چون آجر و تراش آن، نماسازي هاي ساده و در عين حال زيبايي پديد آوردند كه اساس ساخت مساجد بزرگ و معماري مذهبي ايراني شد. اين تك مناره آجري شگرف با سازه گنبد و ايوان خشتي و گلي، يكي از قديمي ترين مساجد ايران در روستاي باصفاي برسيان اصفهان را شكل داده كه گرچه جزو مساجد كمتر شناخته شده كشورمان است، اما از مهم ترين بناهاي مذهبي ايران محسوب مي شود و تاريخ ساخت آن براساس كتيبه هاي موجود در محراب و مناره به دوره بركيارق سلجوقي باز مي گردد.

مسجد برسيان كه در كتب تاريخي با نام «برا آن» از آن ياد شده، در 45 كيلومتري اصفهان و در شمال زاينده رود و در دهستان برا آن قرار دارد. برسيان در دوره صفويه به دليل آبادي و سرسبزي، محل تفرج شاهان بوده است. اما پيشتر از آن و در زمان سلجوقيان هم براي خودش آباد بوده و محل هنرنمايي معماران و هنرمندان سلجوقي، چنان كه در كتيبه هاي مسجد برسيان هم چند تاريخ به ترتيب 491 و 498 قمري نوشته شده كه به نظر كارشناسان، تاريخ 491 بايد زمان صحيح ساخت بنا باشد.  سبك معماري و تزئينات درون مسجد و پوشش داخلي گنبد به دليل شباهت با گنبد تاج الملك در مسجد جامع اصفهان، به احتمال بسيار براساس طراحي و شيوه معماري مسجد جامع اصفهان ساخته شده. اين شباهت به حدي زياد است كه گمان مي رود حتي معماري هر دو بنا كار يك نفر بوده است.

اين مسجد كوچك زواياي ديدني و قابل بررسي بسياري دارد. از جمله مقصوره آن است كه بر سطحي به شكل مربع ساخته شده و براي ساخت آن از آجرهايي به ابعاد

 24 در 24 و 5/5 الي 6 سانتي متر استفاده شده و تزئينات آن شامل آجركاري هاي هندسي، نوشتاري و گياهي به همراه گچبري است. در گذشته بر هر يك از ديوارهاي شمالي و شرقي و غربي، دهانه هايي وجود داشته است.  تغييرات انجام شده در مقصوره و اطراف آن طي قرن ها باعث به وجود آمدن تغييرات بسياري در نماهاي خارجي آن شده، ازجمله احداث ايوان جنوبي مسجد در دوره صفويه كه آسيب بسياري به بخش شمالي بنا وارده آورده و باعث محو شدن و ويراني برخي قسمت هاي بنا شده است.

گنبد و نماي خارجي

داخل گنبد مسجد برسيان كتيبه اي به خط كوفي ساده آجري شامل آياتي از سوره فتح وجود دارد كه فقط نيمي از آن سالم مانده و بدون تاريخ ساخت است.    اما نماي خارجي مسجد با منارهاي قرن پنجم و ششم خراسان و عراق كه از چندين قسمت تشكيل مي شود، تفاوت دارد. در اينجا پايه منار هم سطح بقيه آن است.

توسعه مسجد در دوره صفويه اجزايي به ضلع شمالي مسجد افزوده شده كه قسمتي از يك كتيبه معرق نفيس كاشيكاري به خط ثلث و نيز ديوارها و هلال هايي از آن هنوز بر جاست.

محراب ديدني

يكي از ديدني هاي مسجد برسيان، محراب زيباي آن است كه از جالب ترين نمونه هاي آجركاري و گچبري عصر سلجوقي است. اين محراب را اولين نمونه شناخته شده با تزئينات مقرنس آجري مي دانند. محراب داراي نقشه نيم دوازده ضلعي است و پهنه يگانه طاق نماي آن كه بر دو ستون توكار استوار است، به وسيله 33 رديف طاس، مزين شده است. بخش اعظم ديوار جنوبي به محرابي بزرگ در راستاي تحول معماري مساجد در دوره سلجوقي اختصاص دارد.

در مساجد اين دوره به تناسب فضاي بزرگي كه به مقصوره ها اختصاص يافته، محراب آنها نيز از ابعاد بزرگ تري نسبت به محراب مقصوره هاي پيشين برخوردار شده است. به جز مقرنس (كه تزئين اصلي محراب مسجد برسيان را تشكيل مي دهد) اين محراب با آجركاري، گچبري و تزئينات نوشتاري، هندسي و گياهي نيز مزين شده است. كتيبه اصلي محراب واقع در قاب بزرگ آن، به خط كوفي آجري بر زمينه تزئينات نيمه تمام گچبري گل و بوته است.

 بر پهنه قاب دوم محراب، زنجيره هاي درهم تنيده آجري رديفي از ستاره هاي چند پر به وجود آورده اند. سطح داخلي آنها، هر چند نيمه تمام، با نقش مايه هاي گياهي و نوشته هاي به خط ثلث و كوفي گچبري شده كه حاوي اسماءا... چون يا حنان، يا منان، يا سبحان، يا ا... و يا ديان است.

 تزئين لچكي هاي طاق نماي محراب با نام ا... و محمد به خط كوفي بنايي با آجر اجرا شده است.  اين نمونه يكي از نخستين نمونه هاي شناخته شده از اين نوع خط به شمار مي آيد كه پس از آن و تا به امروز بسيار رايج بوده و مورد استفاده قرار گرفته است.

تك مناري با تزئينات هزارباف

مسجد برسيان داراي يكي از قديمي ترين مناره هاي تاريخي ايران است كه مجموعه اي از هنر آجر كاري عصر سلجوقي را به نمايش گذارده. منار برسيان به رغم ديگر مناره هاي بازمانده از دوره سلجوقي به بعد، از سردر اصلي دور و خارج از گنبد و چسبيده به ساختمان مسجد مانند يك ميله يا برج مدور بنا شده است. قطر مناره در سطح زمين 75/5 و ارتفاع فعلي مناره حدود 35 متر است كه ظاهرا يك متر از قسمت فوقاني آن تخريب و ويران شده است. بخش پايين منار با آجرچيني ساده پوشانده شده و بالاي آن با سبكي از آجركاري كه در دوره سلجوقي رواج داشته، تزئين شده است. داخل حاشيه هاي بالاي منار با اشكال لوزي و گرد، يك در ميان و برج منار با نقوش معروف به هزارباف تزئين شده است. در واقع تا ارتفاع حدود شش متر آجرها به صورت رديف هاي معمولي چيده شده اند. آثار اندك موجود از تزئينات ملات گچ در بندهاي عمودي آجرها نشان از تنها تزئيني دارد كه براي اين قسمت انتخاب شده بود . به نظر مي رسد اين تزئينات هرگز به اتمام نرسيده باشد. حاشيه اي تزئيني از آجرهاي تراش داده شده كه تركيبي متناوب از اشكال لوزي و دايره پديد آورده است، اين بخش را از قسمت دوم و مياني مناره كه ارتفاعي حدود 22 متر دارد، جدا مي كند. تمامي اين بخش با تزئينات هندسي با روش آجرچيني مزين شده و شبكه اي از لوزي ها سراسر آن را پوشانده است. در قسمت كوچكي در پايين اين شبكه نوع ديگري از آجركاري تزئيني، ولي بسيار مشابه آن مشاهده مي شود كه گوياي تغيير تصميم سازندگان در انتخاب نقش در اين ساختمان است. بخش سوم و اصلي تزئين در قسمت فوقاني مناره ارتفاعي حدود 5/6 متر دارد.نكته مهم در اين مسجد وجود همين تك مناره است، چرا كه نشان مي دهد سنت ساخت مناره هاي دوگانه هنوز در ايران رواج نداشته است.

برسيان؛ يادگار سلجوقيان


 روزنامه جام جم، شماره 5387 به تاريخ 29/2/98، صفحه 16 (زندگي: ايران)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار
    



آثار ديگري از " نازيلا ناظمي"

  ديلميان پايه گذار شبيه خواني صفويان بنيان گذار تعزيه
نازيلا ناظمي، جام جم 26/6/97
مشاهده متن    
  تكيه گاه هايي براي عشق / تاريخي ترين تكيه هاي عزاداري سيدالشهدا در ايران
نازيلا ناظمي، جام جم 25/6/97
مشاهده متن    
  سرّ دلبري «شيخ لطف ا...» / رنگ، هنر، نور، اعجاز و... همه يكجا در مسجد زيباي ميدان نقش جهان اصفهان
نازيلا ناظمي، جام جم 18/6/97
مشاهده متن    
  حال خراب را درياب! / خبر خوش مرمت آثار تاريخي آسيب ديده در زلزله كرمانشاه درحالي به گوش مي رسد كه هنوز از مرمت سرپناه برخي هموطنان زلزله زده خبري نيست
نازيلا ناظمي، جام جم 14/6/97
مشاهده متن    
  رازهاي گنج گچي / همه آنچه كه درباره گچبري هاي منحصربه فرد دوره ساساني بايد بدانيد
نازيلا ناظمي، جام جم 25/5/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مديريت زنجيره تامين
متن مطالب شماره 61، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است