|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد98/3/12: ترجمان كلام حق
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4398
سه شنبه 4 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4381 12/3/98 > صفحه 15 (سياستنامه) > متن
 
      


قرآن پژوهي 
ترجمان كلام حق
نگاهي به فراز و فرود ترجمه هاي فارسي قرآن كريم در طول چهارده قرن

نويسنده: محمد ميلاني

قرآن، كتاب آسماني مسلمانان جهان؛ كتابي كه نه تنها از بيشترين درجه اعتبار و اهميت در جهان اسلام برخوردار است بلكه بطور كاملا جدي التزام به حرمت و احترام آن امري كلي و لايتغير در ميان معتقدين به اديان الهي و دارندگان كتاب آسماني محسوب مي شود. قرآن كتاب هدايت گري است كه اگرچه در بعد و جنبه اي مبتني بر ارتباط خداوند در دين اسلام است اما در بعد و منظري ديگر اين كتاب هدايت گر برمبناي عظمت و شان بالايي كه داشته و دارد بي هيچ شبهه اي در ساير علوم انساني تاثير بدون ترديدي داشته است.

سرفصلي براي درك هنر معاني و انتقال مفاهيم

زماني يكي از نويسندگان حوزه ادبيات و داستان نويسي معاصر در مصاحبه اي به درك بالا و ايجاز حيرت آوري كه توانسته بود از خواندن داستان هاي قرآني براي خودش حاصل كند گفته بود. اما اين شوق و حيرت به قدري در كلام او تداعي پيدا مي كرد كه انطباق عجيبي حتي ميان سبك داستان نويسي مدرن ادبيات و ذكر و شرح داستان هاي قرآني مي ديد. اين سخن البته به يك فرد و يك رشته خاص خلاصه نمي شود. اگرچه در عالم اسلام علماي آشنا به زبان شناسي و زيبايي شناسي كلام وحي ضمن تحليل آيات قرآني و تبيين زيبايي هاي منحصر به فرد آن معتقد بوده و هستند كه كلام الهي متصف به چنين صفات ارزشمندي است اما شكل گيري منظومه هاي فكري و زباني كه بخواهد مدام از قرآن تبيين علمي و منطقي بيرون بكشد يا قرآن را مثلا كتاب آسمان ها و نجوم و توصيف گر منظومه شمسي بداند يا از سويي ديگر مدام پيشگويي ها و وقوع اتفاقات را در قرآن رديابي كند نه تنها منجر به فزوني ارج و منزلت قرآن نمي شود بلكه شايد به پيچيدگي هاي فكري و كلامي ختم شود كه به هيچ عنوان سزاوار شان قرآن نباشد. براين مبنا زيباترين بيان درحق قرآن شايد اين گزاره باشد كه «قرآن؛ قرآن است» و درك آن به هرمبنا و بياني نبايد از ارزش بالاي معنوي و معرفتي آن بكاهد.

اما زبان درك قرآن امري مجزا و درعين حال به اندازه ذات شريفش اهميت دارد. چراكه اگر زباني عاجز از پذيرش و انتقال معاني اصيل و كامل كلام وحي باشد؛ هم فهم نادرست و نارسا از قرآن در زبان مقصد به وجود مي آيد و هم قرآن ديگر آن زيبايي بيان و سحر الهي كه پشت الفاظش طنازي مي كنند را نخواهد توانست انتقال بدهد. از اين روي است كه ترجمه قرآن به چنان حدي مهم و جدي تلقي شده و مي شود كه نمي توان به اين تاريخ و سنت عظيم ترجماني نظر نداشت و ادعاي درك آن را به زبان مادري در سر داشت.

در اين گزارش بنا بر بررسي ترجمه هاي قرآن به زبان فارسي است. شاخه اي در دل تاريخ ترجمه متون به زبان فارسي كه به همان ميزان و اهميت قرآن اين مهم نيز خودش داراي اهميت فوق العاده اي است. وقتي امت اسلامي اقدام به گسترش تصرفات خود مي كرد و در سرزمين هاي جديد منابع مردمي جديدي مي يافت شايد به نوعي نيز ضرورت توجه به قرآن به زبان مقصد يا همان سرزمين تصرف شده نيز ضرورتي غير قابل انكار به نظر مي رسيد. اما به غير از اين موارد يك مساله يا يك رويكرد بسيار خاص هميشه رخ نمايان داشته و دارد و آن نيز ترجمه خوب و برتر از قرآن بوده و هست. آيا قرآن با ترجمه خوب وجود دارد؟ آيا ترجمه ها از قرآن به زبان فارسي بي نقص هستند؟

نظر چه كساني يعني در واقع كدام بخش از جامعه در خصوص كيفيت و ارزش و اعتبار ترجمه هاي قرآن مهم است. آيا گرايش ها و تمايلات مختلف نظير محك هنري، بررسي ميزان قدرت زبان مقصد و نيز گستره اطلاع از واژگان زبان مبدا و مقصد هر دو در امر ترجمه آيات قرآني تاثيرگذار بوده اند؟

كيفيت ترجمه قرآن به عنوان يك اصل

ترجمه قرآن ابتدا با احتياط بسيار خاص و به نوعي بسيار پراهميت صورت مي گرفت؛ گويي بحث حرمت آيات و زبان قرآن در نوع خود آنقدر چالش مهمي به حساب مي آمد كه اقدام به ترجمه آن به اين راحتي ها نيز تحقق نيابد. اما توجه به آن چيزي كه از آن به حرمت قرآن كه آنقدر مهم بود به واقع ديري نپاييد. شايد اين اتفاق از سر جدال و عناد نباشد كه شواهد تاريخي اين گونه نشان مي دهند، اما دست كم ضرورت هاي ناشي از وجود اسلام مبين به عنوان حكمي ميان مسلمانان مورد غضب اعم از شيعيان يا ساير فرق بالاخص عقل گراي معتزله دقيقا اين ضرورت را ايجاب مي كرد كه ترجمه قرآن به زبان فارسي و البته به زبان هاي ديگر نيز. گرايش به حرمت ترجمه از بيم آن بود كه مبادا به هنگام انتقال دادن معاني قرآن از زبان عربي به زباني ديگر، بخشي از معاني در جريان انتقال از دست بروند يا حالت عام و پر احتمال الفاظ و عبارات آنقدر دربيان اصل معني عليل عمل كنند كه فهم معني به تنگنايي گرايد. ديگر دليل آنكه در نقل مقصود خلل و اشتباهي رخ دهد و خواننده از فيض آن همه زيبايي‏هاي اصل عربي محروم بماند. همين پرسش ها يا ضرورت توجه به اينها بود كه فضاي مواجهه با قرآن و نيز خاستگاه زبان پذيرنده را طوري پرورش داده كه امروز مي توانيم در خصوص ترجمه قرآن به زبان فارسي هم ادعاي وجود منابع دست اولي معتبر و دقيق را بكنيم و هم در خصوص ترجمه هاي به ثمر نشسته نظر بدهيم و آنها را بررسي كنيم.

نخستين ترجمه هاي قرآني

نخستين ترجمه قرآن كريم شناخته شده به زبان فارسي، مربوط به قرن سوم يا چهارم هجري است اما در صحت اين سخن كه تا سده سوم يا چهارم هجري هيچ ترجمه‏اي از قرآن به زبان فارسي وجود نداشته است محل ترديد است. زيرا مردمي كه تشنه آگاهي از دين نو و فهم معاني قرآني بوده اند و بيشتر آنان همزبان عربي را نمي دانستند بايد ترجمه يا ترجمه هايي از قرآن را در دست مي داشته اند. از اين رو بايد گفت تاريخ نخستين ترجمه قرآن به زبان فارسي به درستي روشن نيست و احتمالا پيش از ترجمه هاي كامل و رسمي قرآن، ترجمه گونه هايي پراكنده و غير رسمي از بخش بخش قرآن در ميان ايرانيان رواج داشته است.

از اين روي تحقق توجه به مباني ترجمه قرآن كريم بر حسب ضرورت گاهي رخ مي داده است. به اين نحو كه به اقتضاي شرايط يا نياز بخشي از قرآن ترجمه مي شده است. تقريبا موارد متعددي كه به اصطلاح تكه اي يا بخشي ترجمه شده اند از اين شرايط تبعيت مي كنند بالاخص كه نمونه هاي به جا مانده مي توانند گواهي اين سند و محتوا باشند.

تمدن اسلامي اما به هيچ عنوان به اين حد و اندازه ها نه بسنده كرده بود و نه در خصوص اين اتفاق مهم كه در طول قرن ها مداومت داشت وضعيت جمود و رخوت بود. از قضا به همان ميزان كه شاكله هاي عبوس در راستاي مخالفت با ترجمه قرآن كريم شدتش را از دست مي داد از همان سو نيز شوق مازاد در سنت و نهضت ترجمه قرآن و ساير منابع اصلي ديني در عالم اسلام فزوني مي يافت.

پيشينه ترجمه قرآن و فراز ها و فرودهايش

ترجمه قرآن به نوعي كه سپس به آن اشاره مي شود ابتدا با دقت و وسواس فوق العاده هم در تقابلش با زبان فارسي و هم در نوعي رعايت حرمت در انتخاب واژگان مواجه مي شد. شايد باورش خالي از تعجب نباشد كه در طول نهضت ترجمه و نيز در سده هاي مياني بيش از هزار نوع و گونه از سلايق و به نوعي محك ترجمه اي از قرآن به دست ما رسيده است. به تعداد زيادي قرآن كتابت شده به سبك و سياق هاي خاص خط فارسي و نيز گونه هايي از خطوط تلفيقي عجمي- عربي در ميان كلكسيون داران اروپايي و امريكايي مي توان ديد و پيگير شد كه در نوع خود هم ظرافت هاي خاص بصري و هنري دارند و از همه مهم تر ترجمه هايي نيز از آيات قرآني در آنها به چشم مي خورد. ترجمه هايي كه حتي نه چندان مختصر بلكه بعضي از آنها چند جزء قرآني را نيز دربر مي گيرد. در ايران نيز به همت برخي محققان و متخصصان مجموعه اي از اين آثار نفيس در قالب چند كتاب مصور جمع آوري شده است كه نه تنها به نوبه خود ارزشگذاري به ترجمان قرآني را در خود نشان مي دهد بلكه وقتي با اين نمونه ها مواجه مي شويم بي هيچ شبهه اي مي فهميم كه چه اهتمام و شوق عجيبي نسبت به ترجمه آيات قرآني در ميان فارسي زبانان بوده است. دلايل اين مهم هر اندازه كه بخواهد به ادعاي مسلمان گرايي منزه ايرانيان ختم شود تنها يك طرف گوي و گردونه است. دليل ديگر دقيقا به معتزله گرايي يا به تعبيري ديگر تفاوت تاريخي ايرانيان به دلايل سياسي و اجتماعي ما برمي گردد. همان دلايلي كه باعث نزج و گسترش تفكر شعوبيه گري ما شد. هرچند وجوهات تند اين گرايش و تاثيرش بر عملكرد اجتماعي ايرانيان ديري نپاييد، اما ساختگاه و خواستگاه فكري اش هنوز زنده است. چه از اين سوي نيز فروغ شعله هايش كم رنگ شده باشد اما هنوز كساني در بلاد عرب نظير مصر و عربستان هستند كه فرهنگ لغات عرب يا تحقيقاتي از اين نوع و نمونه ها انجام مي دهند تا مخالفتي آشكار دربرابر سيبويه باشد. اما از اين مقدمه كه بگذريم پيش از مواجهه جدي با ترجمه هاي قرآن كريم نبايد چند خصيصه را از نظر دور نگه داريم. اول آنكه بزرگ ترين زبان در گستره دين اسلام پس از عربي، فارسي است و از اين روي ترجمه قرآن به زبان فارسي به نوبه خود بسيار مهم تلقي مي شود. چرا كه بعد از عربي مهم ترين زبان در انتقال كلام وحي است. نكته ديگر نخستين ترجمه از قرآن و نه همه آن فقط آياتي مربوط به ترجمه سلمان فارسي است كه به دستور پيامبر صورت گرفت و در نامه حضرت نقش بست و براي خسروپرويز ارسال شد.

سلمان فارسي نخستين مترجم قرآن به زبان فارسي

آنطور كه در چند كتاب تاريخي ذكر شده است سلمان «بسم الله الرحمن الرحيم» را به «به نام يزدان بخشاينده» ترجمه كرده است. بر مبناي همين مستندات او براي نخستين بار سوره حمد را به فارسي ترجمه كرد. به نظر مي رسد نوع مواجهه سلمان حتي در بررسي ترجمه او از عبارت آغاز كلام و نيز سوره حمد تا به حدي دقيق بوده كه امروز هم بتوان از ترجمه او بهره جست. امري كه نشان از شناخت مترجم از كلام و معنايي مي دهد كه به شدت خاص است و با ترجمه هر عبارت يا كلمه، كوله باري از معني نيز با آن به زبان مقصد سرازير مي شود. از بين 175 ترجمه قرآن به فارسي البته اين نيز به زعم تعدادي از مفسران و محققان تاريخ قرآن و نيز قرآن هايي كه ترجمه كامل شده اند، تنها و تقريبا 100 ترجمه كامل بوده و از بين اين 100 ترجمه نيز 50 ترجمه مربوط به 70 سال اخير (تا سال 1396) است. تفسير طبري (كه به زبان فارسي نگاشته شده است) و ترجمه قرآن را نيز در دل خود دارد به عنوان نخستين ترجمه از قرآن كه به صورت كامل باقي مانده است، هنوز يكي از بهترين منابع به شمار مي رود و به همراه ترجمه - تفسير سورآبادي به عنوان فصيح ترين و استوارترين از حيث اشراف درخور توجه مترجم و مفسر اثر ترجمه كهن قرآن از چنان شيوايي و درك بالاي كلامي برخوردار هستند كه بسياري از علماي شيعه در دو قرن اخير ضمن طرفداري از ترجمه ابوالفتوح رازي به عنوان نخستين ترجمه شيعي قرآن اين منابع را در كنار ترجمه كشف الاسرار (به عنوان مهم ترين ترجمه عرفاني قرآن به فارسي) مجموعه اي كامل از شناخت تفسيري- ترجماني قرآن مي دانند.

تاملي تاريخي در جهان اسلام و سنت ترجمه

در جهان اسلام اركان نهضت ترجمه و حفظ اندوخته ها و داشته هاي معرفتي- علمي در ذيل قامت علوم و فلسفه اسلامي به حد و اندازه اي توسعه يافتند كه اميد آن مي رفت كه تعصبات به تدريج به كناري بروند و در اصل كار اصيل فرهنگي به واقع محقق شود. به اين معنا كه روالي جا افتاده بود كه اذهان به الزام و صرف به قرآن به عنوان تنها منبع ترجمه نگاه نمي كردند و به سراغ ساير معلومات و مفروضات در منابع اسلامي نيز مي رفتند كه به محك زبان و بيان ترجمه سپرده شوند. اين شرايط بالاخص در مسير توسعه و پيشرفت تا جايي پيش رفت كه حتي اگر درگيري ها و نزاع هاي سياسي و حتي كلامي هم شدت مي گرفت و حتي بخشي از جامعه اسلامي را نيز در مشكل فرو مي برد. اما در محيط هاي فرهنگي سنتي، كتابخانه ها محققان و محصلان اين حوزه سعي و اهتمام خود را مي كردند تا شرايط به طريقي حفظ شود. حتي اگر نياز به صيانت و خاموشي بود اين اتفاق محقق مي شد تا اصل اوليه يعني همان عنصر پژوهش بالطبع از بين نرود. اين امر بالطبع به اين معنا نبود كه كار يكسره شده باشد. بلكه سنت ترجمه به همان ميزان و معياري كه مترجمان به جرات و عملكرد خود ايمان داشتند به همان اعتبار آيين خودشان را در عالم اسلام بالاخص در قلمرو زبان فارسي محفوظ نگاه مي داشتند. قاعده اي كه حتي تا امروز نيز ادامه دارد. تا حدي كه در اين عصر وقتي صحبت از اصالت ترجمه يا مباني و معيارهاي ترجمه مي شود در واقع راهي بس طول و دراز هنوز در پيش روي است.

سنت ترجمه قرآن كريم به فارسي در سده حاضر

از اين زمينه هاي مهمي كه باعث شدند تا ترجمه قرآن به زبان فارسي بي هيچ شك و شبهه اي به سنتي شريف تبديل شود كه بگذريم، ترجمه قرآن به زبان فارسي به نوبه خود مي تواند به اندازه هر سنت بزرگ و پرافتخار ديگري شان زبان شناسان، علماي دين و محققان حوزه قرآن پژوهي را به رخ ساير زبان هاي رايج در عالم اسلام بكشاند اما همين سنت ترجمه قرآن شريف از چنان معيارهاي مهم و در نوع خود اساسي برخوردار شده است كه امروز برمبناي ساختارهاي وضع شده ترجمه قرآن از سوي شخص مترجم به نوبه خود نشان از شخصيت بزرگ و موجه فرد مترجم مي دهد. از اين روي نه تنها نمي توان از كنار اين سنت به راحتي عبور كرد بلكه فرد مترجم نيز به نوعي بايد مورد تاييد عرفي و اجتماعي قرار گيرد. پس ترجمه آن هم ترجمه قرآن، متبحري هنرمند و حاذق مي خواهد هم مسلماني كما هو حقه كه بتواند حين ترجمه آيات و تعابير قرآني تصور آنكه هم اكنون وارث ميراثي عظيم و سنتي شريف است را در ذهن خود مهيا داشته و مدام به آن التجاء ببرد.

آيين نامه ترجمه و نشر قرآن به مثابه يك قانون

برمبناي اينچنين حساسيت ها و ظرافت هاي بياني و شخصيتي است كه به ضرورت ساختار جامعه و حكومت اسلامي، آيين نامه اي مدون درباب نشر و ترجمه قرآن كريم در ايران لحاظ و مدون شده است كه در نوع خود داراي بندهاي بسيار ارزشمندي است و در نگاه اوليه نشان مي دهد كه ترجمه قرآن به هيچ عنوان سهل و ساده نيست و از سوي ديگر بنا نيست هر مترجم تازه كاري دست به اين مهم بزند. اساسنامه اي كه براي ترجمه قرآن مدنظر قرار گرفته است سيزده بند دارد كه برمبناي اين بندها ترجمه قرآن به عنوان يك اثر مي تواند قابليت ارايه و نشر را داشته باشد. درغير اين صورت اگرچه اثر به معناي حرفه اي رد خواهد شد اما از حيث اعتباري نيز مي تواند بازتاب مثبت كاري نيز براي شخص مترجم نداشته باشد. براين مبنا افرادي كه اهل كتابخواني و مطالعه و تحقيق بالاخص در رشته هاي علوم انساني و معرفتي هستند، وقتي با نام مترجمان قرآني روبه رو مي شوند به طرز جالبي در خصوص برخي اسامي تعجب خواهند كرد. اين تنها بخش سرگرم كننده جريان است. چراكه وقتي بعد از اين مرتبه به مرحله مسائل تطبيقي، اثرگذاري، نوع و كيفيت ترجمه مي رسيم فرآيند آن مانند مثال هاي گذشته شكل و ساختاري بسيار دقيق و جدي به خود مي گيرد. براي نمونه به اين اسامي نظر كنيد: جلاالدين فارسي، محسن قرائتي، محمد جعفر ياحقي، علي موسوي گرمارودي، آيت الله مكارم شيرازي، آيت الله مشكيني، آيت الله صالحي نجف آبادي، سيدجلاالدين مجتبوي، مهدي محموديان، عباس دوزدوزاني، عبدالمجيد معاديخواه، طاهره صفارزاده كه اولين ترجمه دوزبانه همزمان را به فارسي و انگليسي از قرآن ارايه كرد، كريم زماني، مرحوم دكتر محمد خواجوي از جمله اين اسامي هستند كه شايد افراد در جامعه كتابخوان ايراني با نام اين افراد روبه رو شده باشند اما در خصوص ترجمه قرآن از سوي برخي از آنها اطلاعي نداشته باشند. به معناي ديگر كسي مانند جلال الدين مجتبوي كه از مترجمان بزرگ حوزه فلسفه بالاخص فلسفه غرب است حضورش در ميان مترجمان قرآن كريم به نوبه خودش نشان از بزرگي شخصيتي مي دهد كه به الزام بايد براي كساني كه داعيه ترجمه قرآن در آينده را دارند يك الگوي بزرگ و محترم تلقي شود.

يا اسمي كه شايد در ليست فوق حضورش لازم بود اما جداگانه طرحش مي كنم چرا كه به نوبه خود با حجم بزرگي از كارهاي اجرايي و اشتغال هاي سياسي و حكومتي توانست قرآن را ترجمه كند دكتر غلامعلي حدادعادل است. ترجمه او از قرآن كريم به نوبه خودش هم از نظر مشغله هاي مترجم اهميت و جذابيت خاصي دارد و هم از اين روي كه ترجمه وي در حد و اندازه اي بود كه تشويق آيت ا.. العظمي خامنه اي را درطول 9 سالي كه صرف ترجمه اين اثر كرده بود، به همراه داشته باشد. از سوي ديگر نيز به نقل از فايل صوتي يكي از جلسات دكتر عبدالكريم سروش، ترجمه وي را در عداد ترجمه هاي خوب از قرآن قرار داده است هرچند در همان جلسه ايرادي را به ترجمه يكي از آيات وارد دانسته است. همزمان برخي از اساتيد حوزه زبانشناسي عرب و نيز صرف و نحو دانان در چندين مقاله ايراداتي از ساختار ترجمه وي گرفته اند كه از آن جمله مي توان به مقاله نگاهي به ترجمه قرآن حدادعادل - مجله پژوهش هاي زبانشناختي قرآن در بهار و تابستان 1394 شماره 7 اين نشريه كرد تا به برخي از مهم ترين و حساس ترين اصطلاحاتي كه مي بايست رعايت مي شده پي برد.سنت ترجمه قرآن با اين تعداد ترجمه هاي عرضه شده به جد پس از يك بررسي تحقيقي مي توان ديد كه سطح دقت و صحت در انتخاب كلمات، واژه هاي جايگزين و كلمات ارزشمند و خوش لحن بسيار بسيار متفاوت و حتي متنوع است. سليقه گويي در اغلب مترجمان به عنوان يك وضعيت ثابت حضور داشته به طوري كه به هيچ عنوان نمي توان منكر آن شد. از سوي ديگر اعمال اختيارات مترجمي در بيان جملات يا مفاهيمي كه در قالب جملات بيان مي شوند به هنگام مواجهه با متن شايد يك چيز باشد و در مقام توصيف و تئوري چيز ديگر اما به هنگام ترجمه قرآن كتاب آسماني، زبان وحي و درواقع يكي از پاك ترين كلمات و جملاتي سرزمين وحي است كه نمي توان به يك معنا يكسان نگري متني با آن داشت. اين مساله حتي باعث طبقه بندي ترجمه هاي موجود از قرآن نيز شده است.

1- ترجمه هاي مستقيم؛ برخي از ترجمه ها، «ترجمه هاي مستقيم» لقب گرفته اند. ترجمه هايي بدون كم و كاست و صرفا انتقال متن بدون كم و كاست. بسيار دقيق و درعين حال خوانش فارسي آنها حتي براي مخاطب فارسي زبان در برخي موارد مشكل مي نماياند.

2- ترجمه هاي برداشتي؛ اين نوع ترجمه ها كه از قضا در ساير بخش ها و نگرش هاي ترجماني به غير از قرآن و بالاخص در برگردان از زبان هاي زنده دنيا نيز رخ مي دهد. به اين معنا كه مخاطب با عين متن مواجه نيست. متني كه در مقابلش است شايد 40 تا 50 درصد متن اصلي باشد و الباقي برداشت مترجم اما بدون كم و كاست و درعين حال مطابق با نص قرآني بدون كم و زياد است. اينكه چه كساني مخاطب اين نمونه ترجمه ها هستند كه از قضا خيلي نيز در ميان فارسي زبانان با اقبال روبه مي شوند كه در نوع و نمونه خود قابل بحث است. ترجمه حسين استادولي صاحب نظر در علوم اسلامي به تعبير بسياري از تحليل گران چنين ساختاري دارد.

3- ترجمه هاي تركيبي؛ اين ترجمه ها اما به غايت نشان دهنده اشراف مترجم به هردو زبان است نيز از ديگر رويكردهاي ترجماني به قرآن است. اغلب قرآن هاي موجود امروز كه از قضا اشتهار نيز دارند دقيقا چنين قرآن هايي هستند. به بياني ديگر آثار عبدالمحمد آيتي، بهاالدين خرمشاهي، محمد مهدي فولادوند، صادق صنوبري، محمود صلواتي، ميرزا ابوالحسن شعراني و... از اين نمونه ها و سبك ترجماني تبعيت مي كنند.

4- ترجمه هاي تفسيري؛ اگرچه ترجمه هايي كه در عين ترجمه تفسير را نيز همراه دارند به نوبه خود هم شكل خاصي از ترجمه است و نيز گونه اي از تفسيرهاي متون مقدس اما تعداد معروف ترين آنها به اندازه انگشت هاي دو دست نيز فراتر نمي روند هرچند كه به نوبه خود بسيار نيز اثرگذار و خاص هستند. دراين ميان از جمله ترجمه هايي كه به اين شكل تفسيري و نيز شكل آشنايي با نحوه اعمال اصول صرف و نحو اما بسيار موجز و خاص پرداخته طوري كه قرآن در دو بخش يعني در دو كتاب به زيور طبع آراسته شده است مي توان به اثر مرحوم شاهين داريوش اشاره كرد.

5- ترجمه هاي دو زبانه؛ اين نوع ترجمه ها كه به نوعي شايد حركتي تازه باشد اما در نوع خود بيش از آنكه نشان از شگرد و قدرت مترجم را نشان بدهد، بايد بررسي كرد كه كدام ضرورت در عالم اسلام را مي تواند پاسخگو باشد. ترجمه مرحوم طاهره صفارزاده (فارسي و انگليسي) اگرچه چنين سبك و سياقي در پيش گرفته اما با نمونه هاي ديگري كه درحال تهيه و تدوين هستند بسيار متفاوت است. به نظر مي رسد نياز به گذشت زمان نيز دارد كه ببينيم يا بفهميم كه چنين آثاري چه تاثيري بين المللي مي توانند داشته باشند.

يكي از مهم ترين مسائل جدي در عالم تخصصي ترجمه، بحث تاويل متن است كه اگرچه تاويل و تفسير حال با رويكرد مقام مفسر يا برقرار كننده ارتباط ميان متن و خواننده يك عرصه است و مولف بالطبع در اين ميان نمودي ندارد وليكن تفسير در باب قرآن يك علم و خواندن علمي ديگر و ترجمه آيات ديگر هركدام ساحتي معنايي هستند اما نبايد فراموش كرد كه تفسير در القاء و ترجمان متن نبايد حضور عيني يا حتي مقامي چالش داشته باشد. خواننده به هرحال بايد نمونه متن را از براي متن بخواند و بحث تفسير ساحتي ديگر در معارف اسلامي و قرآني تلقي مي شود. نيازي بسيار جدي به داشتن ترجمه هايي صريح و روان در بالاخص سه يا چهاردهه گذشته ما را به سمت برخي ترجمه هاي حتي بخشي، حزبي و جزيي كشانده كه به اعتباري به هيچ معنا طريق صحيح را در پيش نگرفته اند. مترجم قرآن بايد بر اساس مصوبات علمي، ديني منابع و تفاسير ترجماني معتبر را هم به كار بگيرد و هم قدرت و احاطه اش بر مباني انتخاب لغات و اصطلاحات را نيز به حدي آموخته باشد كه تقريبا خللي در روش ترجمه ايجاد نشود. تعارض هايي كه مفسرين و كارشناسان مسوول از آن ياد مي كنند يا به عنوان گزارش غلط از آنها ياد مي كنند حاصل همين نگاه ها، شايد باعث مي شود كه تنها و براين مبنا چند قرآن مورد اقبال عمومي باشند. اما كماكان ترجمه قرآن كريم به زبان فارسي براي خودش سنتي بزرگ و قوام يافته دارد.

يكي از نويسندگان حوزه ادبيات و داستان نويسي معاصر در مصاحبه اي درباره درك بالا و ايجاز حيرت آوري كه توانسته بود از خواندن داستان هاي قرآني براي خودش حاصل كند گفته بود. اما اين شوق و حيرت به قدري در كلام او تداعي پيدا مي كرد كه انطباق عجيبي حتي ميان سبك داستان نويسي مدرن ادبيات و ذكر و شرح داستان هاي قرآني مي ديد.

آنطور كه در چند كتاب تاريخي ذكر شده است سلمان «بسم الله الرحمن الرحيم» را به «به نام يزدان بخشاينده» ترجمه كرده است. بر مبناي همين مستندات او براي نخستين بار سوره حمد را به فارسي ترجمه كرد. به نظر مي رسد نوع مواجهه سلمان حتي در بررسي ترجمه او از عبارت آغاز كلام و نيز سوره حمد تا به حدي دقيق بوده كه امروز هم بتوان از ترجمه او بهره جست.

ترجمان كلام حق


 روزنامه اعتماد، شماره 4381 به تاريخ 12/3/98، صفحه 15 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 4 بار
    



آثار ديگري از " محمد ميلاني"

  سريال سازي يعني فرهنگ سازي
محمد ميلاني، شرق 30/1/91
مشاهده متن    
  سينمايي كه دنبال گيشه نبود
محمد ميلاني، شرق 22/9/90
مشاهده متن    
  سينماي طنز ايران و ماهيت هنري اش
محمد ميلاني، شرق 2/5/90
مشاهده متن    
  دو خط موازي / درنگي اندک بر سينماي دهه 60 و اکنون
محمد ميلاني، شرق 23/3/90
مشاهده متن    
  تاملي در نسبت موجود ميان آثار هايدگر در ترجمه به زبان فارسي-بخش پاياني /ترجمه به مثابه تعقل
محمد ميلاني، اعتماد 7/12/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله دراسات في اللغه العربيه و آدابها
متن مطالب شماره 28، 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است